Мадиян көтерген тас жайында не білеміз?

Тамыз айының соңында Абыралы өңірінің Ақбұлақ ауылына жол түскен. Қырық жыл полигон зардабын тартқан аймақтың бүгінгі тыныс-тіршілігі жайында жазылмақ мақалаға дерек жинамақ ниетпен осы елді мекенге арнайы ат басын бұрған едік. Келгеніміз мұндай жақсы болар ма? «Жүрген аяққа жөргем ілігеді» дегендей, ауыл ақсақалдарымен әңгімелесе келе, негізгі тақырыбымыздан бөлек бірнеше тың тақырып тауып, елді мекеннің тарихымен етене таныстық. 

Егемен Қазақстан
09.01.2018 1341
Фото: Азамат ҚАСЫМ, ​​​​​​​«Егемен Қазақстан»

Біз түскен үйдің иесі Төлеуғазы Мадиянов ақсақалдың атасы алып күш иесі болған екен. Шар­шы топтың алдына шығып, балуан­дыққа түспесе де, заманында қайратымен төңірегін түгел мойындатқан секілді. Бұған бір дәлел – ол кісінің таудан көтеріп әкелген тасының әлі күнге дейін сақталғандығы. Тас жайында сәл кейінірек. Әуелі тәңір ерекше қуат берген қара күш иесінің өмірбаянына аз-кем тоқталсақ. Немересі Төлеуғазы Мадияновтың айтуынша, ақсақал Қызылқайың фермасында (қазіргі Ақбұлақ ауылы) дүниеге келіпті. Көктем туып, жер аяғы кеңіген шақта өгізді жетектеп алып, жерді өзі жыртып, бір колхоздың бидайын жалғыз өзі егіп, өзі орады екен.

«Атамыз туралы қатарластары небір қызық әңгімелер айтатын еді. Бірде былай болыпты. Қыстыгүні Ақшоқы қыстауы маңында қарда жалаңаяқ жүрген кісінің ізі жатыр дейді. «Құдай-ау, қақаған қыста жалаңаяқ жүрген бұл кім болды екен?» деп ізді қуалап барса, атам қара терге түсіп, бусанып, кең көйлегінің алдын айқара ашып тас­тап, ағаш шауып жатыр дейді. Атам туралы тағы бір қызықты дерек. Есімі ел көлеміне белгілі шежіреші ақсақал Бекен Исабаев бір әңгімесінде бабамыздың әйгілі әнші Әміре Қашаубаевқа күйеу жолдас бол­ғанын айтқан еді. Әншінің Ақбұлақ өңірінің тумасы екенін ескерсек, бұл жайтқа таңғалуға бол­майтын секілді. Атамыз 70-жыл­дардың орта тұсына дейін осында тұрды. Өмірінің соңына дейін қолынан кетпен-күрегі түс­кен жоқ, жатпай-тұрмай еңбек етті», дейді қара күш иесінің неме­ресі.

Мадиян Түсіпұлының келіні Бибігүл Кенжебайқызы ақса­қал­дың бойы аласа болса да, аяқ киі­мінің өлшемі 46 размер бол­­­ға­нын айтып, тағы бір қы­зық­ты де­ректі алдымызға тартты. Кейіп­керіміз бозбала кезінде келін­ше­гін қыстыгүні шапанының шал­ғайына орап, Аршатыдан Ақшо­қыға дейін (бұл аралық шамамен 60 шақырымдай жер) жаяу алып қашып, арқалап әкеліпті. Тас көтерген қарияны көзімен көрген Ақбұлақ ауылының тұрғыны, зейнеткер Төлеуғали Мұңлықбаев балалық балғын шағына көз жүгіртіп: «Мадиян ақсақал күшті, қуатты кісі болды. Баламыз ғой, біз кейде амандаспай қашып бара жатқанда биялайын лақтырып кеп қалғанда етпетімізден түсетінбіз. Ол кісінің есімін, көтерген тасын осы өңірдің тұрғындарының бәрі біледі. Алдағы уақытта көтерген тасын мектеп алдына әкеп қойса, тасқа Мадиян атаның атын жазса деген ойымыз бар», деді.

Төлеуғазы Мадияновтың өмір­­­лік серігі Бибігүл Кенже­бай­қы­зымен бірге арнайы барып, таудан көтеріп әкелінген тасты көрдік. Құн­ды жәдігер Ақбұлақ ауылынан 30 шақырымдай қашықтағы бұрынғы қыстау, бүгінгі жайлау Ақшоқы деген жерде жатыр екен. Тастың салмағы 100 келі шамасында секілді көрінді (одан да ауыр болуы ғажап емес). Әйтеуір екі кісі әзер дегенде орнынан аздап қозғалтқандай болдық. Өлшеп көргенімізде тастың қалыңдығы 30, ұзындығы 70-80 сантиметр шамасында екенін аңғардық. Алып күш иесінің осы жерде ұста дүкені де болыпты. Бажайлап қара­саңыз, дүкен орнының үйінділері көзге түседі. Бибігүл Кен­жебайқызы бізге ақсақалдың 1975 жылы Бо­родулиха ауданында ұрпақ­та­ры қолында өмірден озғанын айтты. Ал Ақбұлақ ауылының әкімі Нұр­тай Теміржанов көненің көзін­дей болған жәдігер назардан тыс қал­майтынын, биыл ауылға әкелініп, музейге қойылатынын жеткізді.

Азамат ҚАСЫМ,
«Егемен Қазақстан»

Семей қаласы,

Ақбұлақ ауылы

Суреттерде: Мадиян Тү­сіп­­ұлы. Сурет Ақбұлақ ауы­лын­дағы музейден алынды; Мадиян Тү­­сіп­ұлы көтерген тас жа­­нын­­да отырған келіні Бибі­гүл Кен­­­же­байқызы.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.08.2018

Марат Иғалиев Ақмола облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

17.08.2018

«Қайрат» Еуропа лигасындағы жорығын аяқтады

17.08.2018

Білім және ғылым министрлігі жаңа оқу жылын бірқатар жаңалықтармен бастағалы отыр

17.08.2018

Қызылжар өңірінде бруцеллез дерті көбейіп келеді

17.08.2018

Ақтөбеде «7 – 20 – 25» бағдарламасына 100-ге тарта адам өтініш тапсырған

17.08.2018

Ресми бөлім (17.08.2018)

16.08.2018

Азиада-2018: су добынан Қазақстан қыздар командасы қытайлықтардан ұтылды

16.08.2018

Футболдан УЕФА суперкубогының финалы Ыстамбұлда өтеді

16.08.2018

Партия өкілдері «Ақтау теңіз портының» жұмысымен танысты

16.08.2018

Нұрлан Ноғаев: «Мектеп сауда орны емес»

16.08.2018

Мәулен Әшімбаев Астанада партиялық жобалардың жүзеге асырылу барысын тексерді

16.08.2018

Астанада «Таңғажайып Қытай» атты фотокөрме ашылды (ФОТО)

16.08.2018

АҚШ-тың әйгілі кәсіпқой боксшысы Рой Джонс Рудныйда рэп оқыды

16.08.2018

«II Абай оқулары» жеңімпаздарын марапаттау рәсімі өтеді

16.08.2018

4 қыркүйекте Пәкістанда президенттік сайлау өтеді

16.08.2018

Нұрғали ОРАЗ. «Соавтордың» соры

16.08.2018

Түркістан облысында «Бұ­л – біздің таулар!» фес­­тивалі өтті

16.08.2018

Илья Ильиннің бала күнінен естелік

16.08.2018

«Қызыл сызықтан» асқандар қадағалана ма?

16.08.2018

Футболдан Қазақстан құрамасы ФИФА рейтингінде бір сатыға жоғарылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу