Бақытжан Әбдірайым: Адами капитал айтулы өзгеріске бастайды

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың биылғы Жолдауы «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» деп аталды. 

Егемен Қазақстан
10.01.2018 3528

Алдымен атауға тоқталсақ, жаңа мүмкіндіктер кім үшін деген сауал туады. Яғни білім мен ғылымға жақын, еңбекқор, жұмысына жауапты азаматтарға төртінші өнеркәсіптік революция үлкен мүмкіндік береді. Ал керісінше кімге мүмкіндік болмайды? Иә, жалқауға, еріншекке, кәсіби деңгейін өсіруге ынтасы жоқтарға қиындық туғызады. Себебі, өнеркәсіптік төңкеріс көз алдымызда жүріп жатыр. Бұл үдерісте ең алдымен жұмыссыздық пайда болады. Кімдер жұмыссыз қалады? Әлгіндей кәсіби деңгейін өсірмейтін, жаңалыққа жоқ, жаңа технологияны үйренбейтін, оқу мен кәсіпке құлқы жоқ жандарға айтарлықтай тұсау салады. Міне, сондықтан алдымызда мүмкіндіктер мен қиындықтар қатар келе жатыр. Осы тұрғыдан қарайтын болсақ, цифрландыру өнеркәсіп пен кәсіпорындардағы жұмыс орнын азайтады. Бірақ өндірістің көлемі мен сапасы ұлғаяды. Бұл мемлекеттің экономикасы үшін өте пайдалы әрі қажет даму үрдісі болмақ. Өйткені әлем елдері де осы бағытпен келеді. Сол себепті жергілікті кәсіподақ федерацияларына аталған мәселелерді еңбек ұжымдарына жан-жақты түсіндіру міндеті тұр.

Бүгінде мемлекет тарапынан жаңа мамандық алу үшін барлық жағдай жасалған. Оқимын, қосымша мамандық аламын десеңіз жергілікті әкімдік арнайы семинарлар мен курстарды тегін өткізеді. Сол арқылы өз өңіріңізге қажетті жаңа мамандық алуға болады. Сондай-ақ кәсіптік-техникалық мектептерде білім тегін беріледі. Олар даярлайтын мамандықтар барлық мекемеге қажет.

Әлбетте, адам өзінің білімін жаңа сатыға көтеруге әрдайым дайын болуы, оған өзі ынталануы керек. Әйтпесе қазіргі өзгерістерге ілесе алмай қалып қояды. Бұл жұмыссыздықтың пайда болуына соқтырады. Мәселен, осыдан он жыл бұрын ірі дүкендерде бірнеше бөлім болатын. Етті бөлек, сүтті бөлек сататын, әр жерде бір-бір дүкеншіден тұратын еді. Қазір бір ғана дүкеншіден қалағаныңызды алып, шығарда касса қызметкерімен есеп айырысасыз. Кейбір дамыған мемлекеттерге барсаңыз, дүкеншілері де жоқ. Сатып алатын өнімдерді смартфон арқылы тіркеп, әмияныңыздағы қаржыны дүкен онлайн түрде өзі алып қалып отырады. Міне, осындай оңай жүйеге көшудеміз. Сол сияқты осыдан он жыл бұрын Астанадағы Әуезов көшесінде сөйлесу пункті бар еді. Алматы, Тараз, Өскемен сияқты қалаларға сөйлесу үшін алдын-ала тапсырыс беруші едік. Әр көшеде таксофон тұратын. Қазір бәрі қайда кетті? Бүгінде көптеген функцияны бір ғана смарртфон атқарады. Шетелмен де ілезде байланыстырады. Яғни, жоғарыдағы мамандықтардың барлығы күшін жойды. Олардың үйренгені жаңа жұмысқа бейімделді, үйренбегені одан да төмен жұмысқа ауысып кетті. Міне, сол сияқты бармақ тістеп қалмау үшін жаңа өнеркәсіптік революцияның берері туралы Кәсіподақтар федерациясының 10 өңірлік филианың жетекшілігімен үгіт-насихат топтары құрылып, жұмысын бастады. Бұл жұмыстар жалғаса береді.

Елбасы өзін өзі жұмыспен қамтығандарға, жаңа кәсібін бастаушыларға қолдау көрсету керектігін айтты. Бұл ретте қандай тетіктерді ұсынуға болады? Әрине, кәсіппен айналысушыларға мүмкіндік беру керек. Өйткені, жұмыссыз қалғандардың кейбірі жаңа мамандықты оқығысы келмейді, жеке кәсібін құрғысы келеді. Сондықтан шағын кәсіпкерлікті қолдауға көп көңіл бөлінуі керек. Оларға несие алу, қайта оқу, бизнес модель жасау жағынан көмек көрсетілер болса, уақыт өте аяғынан қаз тұрып, жұмысқа адам алып, кейін оларды өзі үйрететін болады. Осылайша, қоғамда шағын бизнес нысандары көптеп ашыла бастайды. Аймақтарда шағын бизнесті құруға мүмкіндік мол. Айта кету керек, дамыған мемлекеттердің көбіне шағын және орта кәсіпкерлік тән. Соңғы кезде билік органдары мен «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы қаржылай емес қолдау түріне басымдық беріп отыр. Бұл шын мәнінде кәсіпкерлікке тірек бола ала ма? Мәселен, бір мекеме қызметкері жұмыстан қысқарып қалды делік. Ол жеке кәсібін ашқан күннің өзінде салық төлеуді, бизнес-жоспар жасауды және басқа да заңнамалық-құқықтық жайттарды біле бермейді. Оны дұрыс атқармаса уақыт пен қаржы жоғалтады. Тоқырап қалуы да ғажап емес. Сондықтан «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлік палатасы, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі арнайы курстар өткізіп, көмек көрсетуде. Бұл арада әртараптандыру жүргізу өте маңызды. Кімдерге бизнес туралы білім мен тәжірибе қажет? Олар бір топ болуы тиіс. Ал кімдерге қаржылай қолдау керек? Оларға шағын несие ұйымдарымен, қаржы институттарымен жұмыс істеуге қолдау көрсеткен абзал. Мүмкін, қолайлы ғимарат керек шығар. Осы іспетті мәселелерді жергілікті билік үйлестіруді өз мойнына алуы тиіс. Бұл қаладағы һәм ауылдағы жұмыссыздықты азайтады. Әр адам жеке бизнесін ашқан соң күні-түні еңбек етеді. Себебі, отбасын асырайтын қаржысы, серіктесінің алдындағы жауапкершілігі де мойнында болады. Яғни, шағын бизнес бірте-бірте жұмыссыздықты азайтады.

Мемлекет әлеуметтік міндеттемелерін толықтай орындап отырғанын айтты. Біз дайын затты тегін алуға, жұмыс істемей тұрып айлық сұрау сияқты психологиядан арыла қойған жоқпыз. Бұл кеңестік кезеңнің мөрі. Адам алдымен ақша табу үшін іскерлігін, алғырлығын дәлелдеуі керек. Қандай басшы болса да, әсіресе жеке кәсіпорындарда білімді, қолынан іс келетін маманды жұмыстан шығармайды. Себебі, ол оған пайда алып келеді. Ал еңбек даулары барлық жерде, өркениетті елдерде де болады. Өйткені жұмыс беруші мен жұмысшының көзқарасы бөлек. Бірі көбірек пайда тапқысы келеді, бірі көбірек жалақы алғысы келеді. Сондықтан екі тарапты мәмілеге келтіру, қарым-қатынасты реттеудің арнайы заңмен көрсетілген жолдары бар.

Биылғы Жолдауды «100 нақты қадам», үдемелі индустриялық-инновациялық даму, «Рухани жаңғыру» сияқты ауқымды бағдарламаларда көрсетілген бағыттардың жалғасы деп қарауымыз керек. Әрине, заман өзгерген соң біз де өзгеруіміз керек. Адами капиталды қалыптастыру – ең негізгі межеміз. Адами капитал арқылы жаңа білім мен кәсіпті игеріп, санада да, қоғамда да айтулы өзгерістер жасап, алпауыт елдер санатына қосылуға болады.

Бақытжан ӘБДІРАЙЫМ,

Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының төрағасы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Атырау облысында құрылыс саласының үздіктеріне құрмет көрсетілді

15.08.2018

Бүгін Шәмші Қалдаяқовтың туған күні

15.08.2018

Құрбан айт мерекесі тамыздың 21-і күні басталады

15.08.2018

Аралды құтқару – әлемді құтқарумен пара-пар

15.08.2018

Эдуард Успенский өмірден озды

15.08.2018

Чемпиондар лигасы: «Астана» «Динамодан» 0:1 есебімен жеңіліс тапты

15.08.2018

Ақтөбе өңірінде егін ору басталды

14.08.2018

Дзюдошы қыздар үш жүлде алуды көздеуде

14.08.2018

Делдалшылар көмір бағасын қолдан жасап отыр

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу