Өзара әріптестікті жаңа деңгейге көтеру мүмкіндігі

Қазақстан Президентінің Америка Құрама Штаттарына жасағалы отырған сапары үлкен саяси, тарихи және экономикалық маңызға ие. Н.Назарбаев пен Д.Трамптың жеке кездесуі қазақ-америкалық қарым-қатынасқа тың серпін беріп, стратегиялық серіктес­тіктің жаңа деңгейге көтерілуіне септігін тигізері сөзсіз.

Егемен Қазақстан
11.01.2018 1112

Кездесу мәнмәтіні

Тәуелсіздік алғалы бері Қазақстан көпвекторлы сыртқы саясатты сәтті түрде жүзеге асырып келеді. Оның негізі Ресей, Қытай және Америка Құра­ма Штаттары секілді әлемдік саясат­тағы басты күштермен тығыз әрі тең дәрежедегі қарым-қатынасты ұста­ну болып табылады. Қазақстан мен Орта­лық Азияның дамуы соңғы екі онжыл­дықта аталмыш стратегиялық үштаған негізінде жүзеге асты.

Сонымен бірге билікке Дональд Трамп келгелі АҚШ-тың жаһандық іс-қимылына елеулі өзгерістер енгізу көзделген. Ақ үйдегі жаңа әкімшілік сая­саттың негізгі белгісі «Алдымен Америка» ұстанымы болды, бұл Ва­шинг­тонның жеке даму мәселелеріне ден қойғанын білдіреді.

Атап өтерлігі, Д.Трамптың сыртқы саяси бағыты Орталық Азия аймағын­дағы мемлекеттерге АҚШ ықпалының төмендеуіне дайындалу қажет деген түрлі талқылаулар мен пікірлерге түрт­кі болды. Алайда АҚШ пен Орта­л­ық Азия­ғ­а қатысты соңғы оқиғалар мен үр­діс­­тер, соның ішінде АҚШ-тың Ауған­­станға көмекті ұлғайтып, осы ел­дегі аме­рикалық құрамды арттыруға бағыт­­талған жаңа стратегиясын жария­лауы Вашингтон үшін аймақтың орны мен рөлінің жоғары деңгейде екенін көрсетеді.

Алдағы сапар

Атап өту керек, Мемлекет басшысы­ның алдағы сапары – Нұрсұлтан Назарбаев пен Дональд Трамптың 2017 жылдың қыркүйегінде болған телефон арқылы сөйлесуінің нәтижесі. Әңгіме барысында АҚШ президенті қазақстандық әріптесін Вашингтонға ресми сапармен келуге шақырған еді. Бұл факт Қазақстанның АҚШ-та Орталық Азия аймағы мен посткеңестік кеңістіктегі келіссөздер бойынша негізгі серіктес ретінде қарастырылатынын білдіреді. Бұған бірнеше фактор себепкер.

Біріншіден, аймақтағы елдер арасында Қазақстан ең модернизацияланған әрі тұрақты дамып келе жатқан мемлекет, бұл өзге елдер алдындағы маңыз­ды артықшылығымыз болып табылады және Астана мен Вашингтонға ауқым­ды мәселелер бойынша өзара іс-қимыл жүргізуге мүмкіндік береді. Соны­мен қатар Қазақстан америкалық инвес­тициялардың басым бөлігі шоғырланған Орталық Азияның ірі экономикасы болып табылады. Бүгінгі таңда елімізде америкалық капитал үлесі бар 425 компания қызмет етуде, ал АҚШ-тың тікелей инвестицияларының мөлшері 1993 жылдан бергі аралықта $26 млрд-ны құрады. Сондай-ақ АҚШ көзқарасы бойынша, Қазақстан аймақтық интеграция мәселесінде үлкен әлеуетке ие.

Тағы бір маңызды жайт, Ресей мен Батыс арасындағы шиеленістегі Қазақ­станның ұстанымы америкалық басшы­лық тарапынан оң бағаға ие. АҚШ түйткілді геосаяси қайшылық­ты шешудегі делдал ретінде тұрақтан­ды­ру­­шы рөлін атқарып отырған Астана­ны посткеңестік кеңістіктегі маңыз­ды серіктестердің бірі ретінде қарастырады.

Ең бастысы, АҚШ басшылығы Қазақ­стан мен Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық антиядролық қозғалыстағы көшбасшылығын мойындайды. 2017 жылдың 21 қыркүйегінде АҚШ бастамасымен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңе­сінің жаппай қырып-жою қаруын тарат­пау қаупі тақырыбына арналған ми­нистр­лер деңгейіндегі отырысы өтті. Отырыс барысында АҚШ-тың мемле­кет­тік хатшысы Рекс Тиллерсон жаһандық қару­сыздандыру мен ядролық қаруды тарат­паудағы Қазақстанның рөліне жоғары баға берді.

Тиллерсонның сөзіне қарағанда, Қазақстан ядролық қарудан бас тартуда бірегей дана мысал болып табылады. АҚШ-пен серіктесе отырып Қазақстан өз аумағындағы барлық бұрынғы кеңес­тік қару мен соған байланысты ядро­лық технологияларды жойып, ЯҚТШ-ға (Ядролық қаруды таратпау жөнін­дегі шарт) ядросыз мемлекет ретінде қосылды.

Сапардың күн тәртібі

Екі мемлекеттің өзара дамытуы қажет ең басым бағыты экономи­ка бо­лып табылады. Әсіресе Қазақстан мен АҚШ арасындағы сауда серіктес­тігі еліміз бен өзге ірі мемлекеттер ара­сындағы сауда айналымымен салыс­тырғанда мар­дым­сыз. 2017 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша, Қазақстан мен АҚШ арасындағы өзара сауда-саттық көлемі $1,5 млрд-ны ғана құрады. 

Осыған байланысты Астана мен Вашинг­тонға бизнес өкілдері арасын­дағы келіссөздерді күшейтуге назар аудару керек. Ең алдымен АҚШ-пен жоғары технологиялар және иннова­ция­лық қызмет саласы бойынша серік­тестікті жүзеге асыру маңызды.

Америка Құрама Штаттары иннова­циялық және технологиялық өндірісті дамыту бойынша үлкен мүмкіндіктерге ие. Технология саласындағы серіктес­тікті дамыту мәселесі күн тәртібінде тұратыны туралы Мемлекет басшысы өткен жылдың қараша айында өткен «Астана клубы» отырысында мәлімдеген болатын.

Трамп әкімшілігінің сыртқы саясат­тағы басты бағдары – халықаралық терроризм мен діни экстремизмге қарсы күрес. Астана мен Вашингтон арасындағы серіктестіктің маңызды алаңы Ауғанстан болып табылады. Ауғанстандағы жағдайлар Қазақстан үшін де, Трамп әкімшілігі үшін де өте маңызды. Осы орайда еліміз бен АҚШ-тың арнайы қызметтері арасындағы өзара ақпарат алмасу мен кеңестер өткізу өте өзекті мәселе. Сондықтан аймақ қауіпсіздігі мен бұл бағыт бойынша іс-қимылдарды үйлестіруге ерекше назар аударылады. 

Сонымен бірге Астана мен Вашинг­тон арасындағы өзара ықпалдастық жаһандық қауіпсіздік мәселелерін де қамтиды. Президент Трамптың жаңа әкімшілігі Қазақстанмен ядролық салада серіктестікті арттыру бағытына басымдық береді. 2017 жылдың тамыз айында Қазақстан аумағында ашылған МАГАТЭ бақылауындағы төмен байы­тыл­ған уран банкінің жұмысы серіктес­тіктің маңыздылығын арттырады.

Қазақстан мен АҚШ басшыларының кездесуі аясында гуманитарлық серік­тес­тік саласындағы байланысты күшей­ту мәселесіне де ерекше көңіл бөлінбек. Бұл жерде басым бағыт ретінде білім саласындағы серіктестікті атап өтуге болады. Қазақстандық жастардың «Болашақ» бағдарламасы аясында шетелге барып білім алуда көбірек таңдай­тын мемлекеттің бірі АҚШ екені белгілі. Қазақстанның білім мекеме­лері АҚШ-тың жоғары оқу орындары­мен академиялық серіктестікті қалыптас­тыруға мүдделі.

Осылайша бүгінгі таңда Қазақстан мен Америка Құрама Штаттары арасын­дағы серіктестікті дамыту үшін жақсы база әрі барлық жағдай жасалған. Мем­лекет басшысының алдағы сапары да екі ел арасындағы стратегиялық диалог­ты нығайтатыны сөзсіз.

Ержан САЛТЫБАЕВ,
Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елбасы Қоры жанындағы Әлемдік экономика және саясат институтының (ӘЭСИ) директоры 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.06.2018

Қызылорда облысында «Жасыл» технологияларды енгізу бойынша меморандумға қол қойылды

22.06.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Польшадағы Елшісінің брифингі өтті

22.06.2018

Кіші Аралда желкенді кемелер жүзе бастады

22.06.2018

Шымкентте «Миграциялық ХҚО» ашылды

22.06.2018

Астраханьда Астананың 20-жылдығына арналған фотокөрме өтті

22.06.2018

Қызылорда облысында жыл басынан бері 66 млрд теңге инвестиция тартылды

22.06.2018

Мамин Павлодар және ШҚО-ның инфрақұрылымдық жобаларын тексерді

22.06.2018

Жезқазғанның жаңа әкімі тағайындалды

22.06.2018

Гүлшара Әбдіқалықова бірқатар елшілерден сенім грамоталарын қабылдады

22.06.2018

1 шілдеден бастап Қазақстанда амбулаториялық карта жойылады

22.06.2018

Еліміздің батысында 43 градусқа дейін ыстық болады

22.06.2018

Нұрсұлтан Назарбаев: Толеранттылық - бұл төзімділік емес

22.06.2018

Түркістан облысының орталығына жаңа әкім тағайындалды

22.06.2018

Балаларды қорғаудың құқықтық тетігі қабылданды

22.06.2018

Саланы жаңғыртуға жол ашқан Жолдау

22.06.2018

Еңбек дауын ерте шешу керек

22.06.2018

Туристік қызмет көрсету шарты – сенімді демалыстың кепілі

22.06.2018

«Ақылды кеніш» жобасы «Алтын Гефест» байқауында үздік атанды

22.06.2018

Алматы му­­зейінде суретші Жұмат Әнесұлының жеке сурет көрмесі ашылды

22.06.2018

Тараздағы Бауыржан Момышұлы атындағы саябақ қайта жаңғыртылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу