Көнеден жеткен қоңыр үн

Қобыз – қазақтың жаны десек артық айтқандық емес. Алаш баласы ол аспапты ертеден қасиет тұтып, тіпті жаны бар құбылыс деп білген. Тарихтың тылсымына бойлай­тын болсақ, қобыздың бәйгеге қосылғаны есімізге түседі. Қобыз туралы небір аңыздар санамызда қайта жаңғырады. Жуырда Жезқазған қаласынан табылған көне аспап та санамыздың рухани жаңғыруына осылай әсер еткен.

Егемен Қазақстан
11.01.2018 2847

Айтпағымыз, осыдан үш ғасыр бұрын жасалған саз аспабы атақты бақсы, дәулескер күйші Досымбай Итем­генұлына тиесілі екен. Ұрпақтан ұрпаққа жәді­гер болып жеткен құнды қо­быз қазір бақ­сының бе­сінші ұрпағы Дас­тан­бек ақсақалдың шаңы­ра­ғында тұр. Жәдігерді жаң­ғыртушылармен әріптесіміз Ардақ Асылханұлы әңгі­мелескендей, қария қайтыс бол­ғанымен, бәйбішесі Зипан әже қара қобызды көзінің қарашығындай сақтап келген. Зипан әжей көненің көзі болған киелі аспапты қадір тұтып, ақ матамен қаптап, төрге іліп қойған. 250 жыл бұрын жасалған қара қобыздың шектері босағаны болмаса, сынын бұзбаған. Жиде ағашынан тұтас шабылып, төменгі жағы терімен қапталыпты. Еспесі мен ыс­қышы жылқы қылынан тартылған. Ал құлақ бұ­рауының тұсында шолпылары және шанағында айнасы бар екен. Яғни осыған қарап-ақ бақсының қобызы екенін аңғаруға болады. Досымбай бақсы оны ХІХ ғасырда Баржығұл деген шеберге жасатқан. Кейін немересі Жұмаділдәға аманаттаған.

Жезқазған қаласының тұрғыны Зипан Досым­баеваның айтуынша, қобыз иесі 82 жасында қайтыс болыпты. – Онда Жұма­ділдә атам 2-3 жастағы немересі екен. Осы қобызды мына Жұмаділдәға беріңдер деген аманат бүгінге дейін сертке берік сақталды, – дейді Зипан апай.

Кейін киелі аспап Жұ­ма­ділдә ақсақалдан баласы Дастанбекке өт­кен. Ал ері өмірден озған соң, әу­леттің келіні Зипан әжей қара қобызды көзінің қара­шығындай сақ­тайды. Тіпті 1973 жылы Ленин­градтан орыс зерт­теушілері келгенде де бермепті. Жергілікті мұражайға өткізуге де үзілді-кесілді қарсы болған.

– Досымбайдың өзінің киесі бар деп айтылады ха­лықтың арасында. Мүм­­кін сол себептермен мұражайға өткізбеуі әб­ден мүмкін. Қобыз – бақ­сы­лардың қобызы. Бел­гілі бір ерекшеліктермен жа­салған, – дейді тарихшы-археолог Ғабдол Әуезов. 

Ұлытау бойында қобыздың қоңыр үнін күңіренткен Досымбай бақсы – кешегі Қорқыт бабадан, Қойлыбай күйшіден қал­ған дәстүрлі өнерді жалғастырушы. Аты қазақ даласына аңыз болып тараған соңғы бақсылардың бірі екені ақиқат.

Мирас АСАН,
«Егемен Қазақстан»

Қарағанды облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.06.2018

Парламентте балалар денсаулығына қатысты заң жобасы қаралды

19.06.2018

ОҚО-ның әкімшілік орталығы Түркістан қаласына көшіріледі

19.06.2018

Елімізде газ нарығында үлкен өзгерістер болады

19.06.2018

Энергетика министрі халық алдында есеп берді

19.06.2018

Асхат Аймағамбетов: «Алтын белгі» төсбелгісіне үміткерлердің 98,4%-ы білімдерін растады

19.06.2018

Ақсуда Қымызмұрындық мерекесі өтті

19.06.2018

Мемлекет басшысы Түркістан облысын құру туралы Жарлыққа қол қойды

19.06.2018

Қ. Тоқаев сарапшылар алдына жаңа міндеттер қойды

19.06.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

19.06.2018

Павлодарда казактар мәдениеті мен өнері күні өтті

19.06.2018

Гүлшара Әбдіқалықова «Ұлы Дала» гуманитарлық ғылымдар форумына қатысты

19.06.2018

Головкинге The Ring журналының белбеуі табысталды

19.06.2018

Чемпиондар лигасы. «Астананың» іріктеу кезеңіндегі қарсыласы белгілі болды

19.06.2018

Астанада Дүниежүзілік тау-кен конгресі өтіп жатыр

19.06.2018

Сенаторлар валюталық реттеу туралы заң жобаларын талқылады

19.06.2018

«Жетісу көктемі» атты республикалық форум: жас қаламгерлер не дейді?

19.06.2018

СҚО-ның Бостандық ауылында қуғын-сүргін құрбандарына арнап ескерткіш-тақта орнатылды

19.06.2018

Мемлекет басшысы Қайрат Мәмиді қабылдады

19.06.2018

Бурабайда «Қазақтану» ғылыми-ағартушылық жобасының тұсауы кесілді

19.06.2018

Солтүстік Қазақсанда жаңа мешіт ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ән мен күйдің бұлағы – Астананың құрағы 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Басынан бағы таймасын - Жақсыбай Самрат

Ақмолаға бақ ерте қонды, оның аумағы тіпті патша заманында облыс болған. Орталығы Омбы қаласы болғанымен облыстың Ақмола атануының өзі оның ерте танылғандығының белгісі. Әйтпесе осы облыс құрамында сол кездегі Ақмола­дан үлкен Омбы, Қызылжар, сәл кішірек Көкшетау, Атбасар қалалары болған, бірақ соған қарамай облыс атауын Ақмо­ла иемденген.

Жарқын ШӘКӘРІМ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Нағыз қазақ...

 Домбыра – қазақтың жаны, қазақтың көзі, терең тамырлы тұңғиығы, сан ғасыр­лық серігі, ағыл-тегіл күйі. Сандаған ғасыр­­лардан жеткен Қорқыттың қобы­зы үніндей інжу-маржан сазды әуені. Домбыра күй күм­безін көкке өрлеткен кө­ненің көзі, тәңірдің құдіреті. Кетбұғаның күй күңіренісі, Ноғайлының зар заманы, Сы­пыра жырау, Асан Қайғы, Қазтуған, Дос­панбет, Шалкиіз­дердің жыр арқауы, қанаты. Байжігіт пен Абы­лай ханның күй төгілткен жан серігі. Күні кешегі Нұрғиса мен Қаршығалардың дүл­дүл күйшілігі. Бүгінгі музыка өнері бәйте­регінің тамырлы шежіресі. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу