Көнеден жеткен қоңыр үн

Қобыз – қазақтың жаны десек артық айтқандық емес. Алаш баласы ол аспапты ертеден қасиет тұтып, тіпті жаны бар құбылыс деп білген. Тарихтың тылсымына бойлай­тын болсақ, қобыздың бәйгеге қосылғаны есімізге түседі. Қобыз туралы небір аңыздар санамызда қайта жаңғырады. Жуырда Жезқазған қаласынан табылған көне аспап та санамыздың рухани жаңғыруына осылай әсер еткен.

Егемен Қазақстан
11.01.2018 2972
2

Айтпағымыз, осыдан үш ғасыр бұрын жасалған саз аспабы атақты бақсы, дәулескер күйші Досымбай Итем­генұлына тиесілі екен. Ұрпақтан ұрпаққа жәді­гер болып жеткен құнды қо­быз қазір бақ­сының бе­сінші ұрпағы Дас­тан­бек ақсақалдың шаңы­ра­ғында тұр. Жәдігерді жаң­ғыртушылармен әріптесіміз Ардақ Асылханұлы әңгі­мелескендей, қария қайтыс бол­ғанымен, бәйбішесі Зипан әже қара қобызды көзінің қарашығындай сақтап келген. Зипан әжей көненің көзі болған киелі аспапты қадір тұтып, ақ матамен қаптап, төрге іліп қойған. 250 жыл бұрын жасалған қара қобыздың шектері босағаны болмаса, сынын бұзбаған. Жиде ағашынан тұтас шабылып, төменгі жағы терімен қапталыпты. Еспесі мен ыс­қышы жылқы қылынан тартылған. Ал құлақ бұ­рауының тұсында шолпылары және шанағында айнасы бар екен. Яғни осыған қарап-ақ бақсының қобызы екенін аңғаруға болады. Досымбай бақсы оны ХІХ ғасырда Баржығұл деген шеберге жасатқан. Кейін немересі Жұмаділдәға аманаттаған.

Жезқазған қаласының тұрғыны Зипан Досым­баеваның айтуынша, қобыз иесі 82 жасында қайтыс болыпты. – Онда Жұма­ділдә атам 2-3 жастағы немересі екен. Осы қобызды мына Жұмаділдәға беріңдер деген аманат бүгінге дейін сертке берік сақталды, – дейді Зипан апай.

Кейін киелі аспап Жұ­ма­ділдә ақсақалдан баласы Дастанбекке өт­кен. Ал ері өмірден озған соң, әу­леттің келіні Зипан әжей қара қобызды көзінің қара­шығындай сақ­тайды. Тіпті 1973 жылы Ленин­градтан орыс зерт­теушілері келгенде де бермепті. Жергілікті мұражайға өткізуге де үзілді-кесілді қарсы болған.

– Досымбайдың өзінің киесі бар деп айтылады ха­лықтың арасында. Мүм­­кін сол себептермен мұражайға өткізбеуі әб­ден мүмкін. Қобыз – бақ­сы­лардың қобызы. Бел­гілі бір ерекшеліктермен жа­салған, – дейді тарихшы-археолог Ғабдол Әуезов. 

Ұлытау бойында қобыздың қоңыр үнін күңіренткен Досымбай бақсы – кешегі Қорқыт бабадан, Қойлыбай күйшіден қал­ған дәстүрлі өнерді жалғастырушы. Аты қазақ даласына аңыз болып тараған соңғы бақсылардың бірі екені ақиқат.

Мирас АСАН,
«Егемен Қазақстан»

Қарағанды облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу