Жолбарыс – біздің жоғалтқан киеміз

Бір кездері Тұранның Ұлы Даласында жолбарыстар да жорытқан. Қазір жоқ. Жетісу өңірінде соңғы жолбарыс 1960 жылдарға дейін өмір сүрді деген деректі ауыл-аймақтардағы қариялар айтатын. Қазақ кие тұтқан жолбарыстың соңғы тұқымы елімізде бар-жоғы жарты ғасыр ғана уақыт бұрын өмір сүргені біздің жанымызға қатты бататын. Жақында осы жолбарыс тұқымын елімізде қайта жерсіндіру мәселесі Парламент Мәжілісінде көтеріліп еді. Кейбіреулер «жетпегені енді жолбарыс еді», «басқа нәрсенің бәрі бітіп, жолбарыс қана қалды ма?» деген жел сөзге ерік бергені еріксіз қолға қалам алдырып отыр.  

Егемен Қазақстан
15.01.2018 1320

Иә, қазір бәрі ақшамен өлшенетін заман. Қандай мәселе көтерілсін алдымен оны ақшаның өлшеміне салып есептейміз. Дұрыс қой, әйтпесе айналамыздан қысқан әлемдік экономикалық дағ­дарыс өз иіріміне тартып кетуі мүм­­кін. Дегенмен, ұлттық рух пен жал­­пы рухани құндылықты да бір сәт ес­тен шы­ғар­мағанымыз абзал. Мәдени-рух­ани байлықтарымызды мүлдем ұмыт­тық дей алмаймын. Өйткені біз тәуелсіздік алған жылдардан бастап жоғымыз­ды түгендеуге кіріспес едік. Эрмитаждағы киелі қазанымыздан бас­тап, кешегі Кейкі батырдың бас сүйегі, бәрі біз түгендеп жүрген құндылықтар. Былай қарағанда жай нәрсе сияқты болғанымен, мұның бәрі ұлтымыздың бойындағы, ұрпағымыздың санасын­дағы рухтың қалғымауына септесетін құнды дүниелер ғой. Бұған қоса, Преже­вальский жылқысы, Құлан мен Бұқар бұғысын да қайта түлетіп жатқанымыз, көңілге қуаныш ұялатады, әрине.

Ал жолбарысқа келгенде осы жү­рі­­­­с­імізден неге жаңылып қалдық? Мұның басты себебі біз қазақтың кие деген сөзін ұмыта бастағанымызда сияқты. Жолбарыс қазақ пір тұтқан аң екені біртіндеп санамыздан өшіп бара жатқандай. Жолбарыс және барыс қазаққа айбар берген аң еді. Жолбарыс жоғалғалы ұрпағымыз да осы қасиеттерінен айырылмасына кім кепіл? Біз бала кезімізде «Жауға шапқан бабаларымыздың рухы қызыл жолбарыс болып көрінеді екен» немесе «Түркі халқы көк бөріден тараған» деген аңыз әңгімелерді жиі естуші едік. Бұл аңыз болғанымен астарында аз да болса шыңдық жататын. Бұдан әлдебір түйсігіңмен қазақ даласындағы айбарлы аңдармен өз ата-бабаларымыздың беймәлім байланысы барын іштей сезетінсің. Сондықтан жортып жүрген түз тағысын алыстан көргеннің өзінде бойыңда бір рух атойлап, дүр сілкініп қалатының бар ғой.

Жолбарысымызды кеше жоқтап, жон арқамызды енді көтеріп жатқанда отандық телеарналардың бірі «елімізге екі жүз жолбарыс әкелетін болса не істейміз?» деп бүтін елге жар салғанда, ұялғаннан жердің жарығына кіріп кете жаздадық. Не істегені қалай? Бірін­шіден, елге бірден екі жүз жолбарыс әкелу мүмкін нәрсе ме, өзі? Сенсация қуғанда да қисынға келетін әңгіме айтылуы керек қой. Екіншіден, Қиыр Шығыстағы Амур өзенінің бойында бар-жоғы төрт жүздей ғана жолбарыс тіршілік етеді. Оның тең жартысын Қазақстанға қалай әкелмексің? Айдап әкелуге көнетін қой сияқты жануар болса бір жөн. Жолбарыс деген дала тағысы, аң төресі. Оны жылына екеуін ғана ұстап, өйтіп-бүйтіп әкелгеннің өзінде ол қапасқа, қамауға көндіге алмай арпалысып, көнбей жанын жұлып жеп өлуі мүмкін. Осы арада ескерте кететін жайт, жол­ба­рыстарды Қазақстанға қайта жер­сін­діру бағдарламасы бойынша Қиыр Шығыс­тағы жолбарыс популяция­сына зиянын келтірмей, жылына екі-үшеуін ғана ұстап, «Іле-Балқаш» қоры­ғына жеткізу көзделіп отыр. Бұл 6-7 жылға созылатын процесс, осы жыл ішінде жиырмаға жуық жолбарыс қана жерсіндірілсе, аз жетістік болмас еді.

Әңгімені түз тағысынан бастаған­нан кейін, қасқыр мәселесін де қоз­ғай кет­кенді жөн көріп отырмын. Соң­­ғы кезде аңшылықпен жүйесіз айна­лысуы­мыз­дың салдарынан қазақ даласында қасқырдың тұқымы да біртіндеп құрып барады. Бұрын аңшылық кәсіп­пен ай­налыс­қандар жан-жануар популя­ция­сына зиянын тигізбеу жағын назарлары­нан тыс қалдырмайтын. Негізінен ауыл-аймақ, ел-жұрттың мал-жанын қор­­ғау бағытында аңшылық құратын еді. Қазір оны хоббиге айналдырып алғандар қарда жүретін техникаларын мініп, бойына бес қаруын асынып, автоматпен де шығып, қасқырды қына­дай қырғанын ерлік іске балайды, жиыр­ма-қырық қасқырды жайра­тып, орта­сында қасқайып суретке түсе­тін­дер де кездеседі. Осы есерсоқ әре­ке­ті­міз жалғаса берсе, қасқырды да құр­тып бітіретін шығармыз. Ежелден көк бө­рісі жорытқан қазақ даласы сонда ер­тең қандай күйге түседі? Жол­ба­ры­сы жоқ, көк бөрісі құрыған дала­­ның қан­дай қасиеті қалады? Эко­жүйе­сі­не бал­та шабылып, табиғаты тоз­ған, аң-құ­сы жойылған дала кімге пана бола­ды? Осындай нәрселерді ой­л­ау­­дан қалып бара жатқанымыз жан­ға ба­та­ды. Әр адам табиғаттағы аң-құс­тары­­мыз­дың сақталуына күш салып, жо­йылғандарын қалпына келтіру­ге ты­рысса, ұрпағымызға тұмса табиға­ты­мыздың болмысын бұзбай тарту етер едік.

Аманкелді ДӘУРЕНБАЕВ,

Парламент Мәжілісінің депутаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2018

Астанада журналистер арасында футболдан «BAQ league» басталады

20.02.2018

«Алтын сапа» сыйлығына байқау жарияланды

20.02.2018

Қазақстанның екі өңірінде ауа райына байланысты ескерту жарияланды

20.02.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

20.02.2018

Бақытжан Сағынтаев Deutsche Bank AG өкілдерімен кездесті

20.02.2018

Есеп комитетіне жаңа басшы тағайындалды

20.02.2018

Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының жаңа орынбасары тағайындалды

20.02.2018

Ғарифолла Есім: Бүгіннен бастап аты-жөнімді латын графикасында жазамын

20.02.2018

Олимпиада жүлдегері Юлия Галышева елге оралды

20.02.2018

Астана әкімдігінде қаланың маңызды тыныс-тіршілігін талқылады

20.02.2018

Астанада мұғалім мамандығының беделін арттыру мәселесі талқыланды

20.02.2018

Мырзатай Жолдасбеков: Әліпбимен қазақ тілінің мамандары айналысуы керек

20.02.2018

Бақытжан Сағынтаев: Су тасқынының алдын алу – ерекше бақылауда

20.02.2018

Алматыда білім беру мен маман даярлау мәселесі талқыланды

20.02.2018

Берік Әбдіғалиұлы: әліпбидің ұлттық сана-сезімге, мәдениетке ықпалы өте зор

20.02.2018

Ақтоғайда «Қараөлең - қарашаңырақ» атты жыр кеші өтті

20.02.2018

Дәурен Абаев латын әліпбиінің жаңартылған нұсқасына қатысты пікір білдірді

20.02.2018

Елбасы мемлекет қайраткері Жәнібек Кәрібжановпен кездесті

20.02.2018

Әсет Исекешев тегін дәрілерді жеткізуге қатысты жағдайды бақылауда ұстауды тапсырды

20.02.2018

Ақтөбе облысы әкімінің аппарат жетекшісі тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жүздік құрылымда рулық үлес жоқ

Жақында танымал антрополог-академик Оразақ Смағұловтың «Қазақ халқының шығу тегі» атты еңбегі жарыққа шықты. Туындыда қазақ халқы осыдан қырық ғасыр бұрын Еуразия даласында дара этнос ретінде қалыптасқаны физикалық антропология арқылы дәлелденіпті. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Тобасыз тойымсыздарға тоқтам бар ма?

Қазаққа адал қызмет етуді парыз да қарыз санаған ұлт көсемі Әли­хан Бөкейханов: «Алаштың баласы, бұл жолы болмаса, жақын арада өз тізгі­ні өзінде бөлек мемлекет болар» деп­ті. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әлеуметтік әділеттілік жолы

Енді ғана тағайындалған Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрі Мәдина Әбілқасымова Үкімет отырысындағы өзінің алғашқы баян­дамасында « МӘМС жүйесін енгізуді бастау үшін үстіміздегі жылы толық­қанды дайындық жұмыстары қам­тамасыз етілетін болады» деп атап көр­сетті. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық қауіп арта бастады

Жақында АҚШ өзінің жаңа ядро­лық стратегиясын жариялады. Он­да қандай қауіп болған жағдайда Пента­гонның аждаһа қаруға жүгіне­тіні нақты айтылған. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу