Жолбарыс – біздің жоғалтқан киеміз

Бір кездері Тұранның Ұлы Даласында жолбарыстар да жорытқан. Қазір жоқ. Жетісу өңірінде соңғы жолбарыс 1960 жылдарға дейін өмір сүрді деген деректі ауыл-аймақтардағы қариялар айтатын. Қазақ кие тұтқан жолбарыстың соңғы тұқымы елімізде бар-жоғы жарты ғасыр ғана уақыт бұрын өмір сүргені біздің жанымызға қатты бататын. Жақында осы жолбарыс тұқымын елімізде қайта жерсіндіру мәселесі Парламент Мәжілісінде көтеріліп еді. Кейбіреулер «жетпегені енді жолбарыс еді», «басқа нәрсенің бәрі бітіп, жолбарыс қана қалды ма?» деген жел сөзге ерік бергені еріксіз қолға қалам алдырып отыр.  

Егемен Қазақстан
15.01.2018 1420

Иә, қазір бәрі ақшамен өлшенетін заман. Қандай мәселе көтерілсін алдымен оны ақшаның өлшеміне салып есептейміз. Дұрыс қой, әйтпесе айналамыздан қысқан әлемдік экономикалық дағ­дарыс өз иіріміне тартып кетуі мүм­­кін. Дегенмен, ұлттық рух пен жал­­пы рухани құндылықты да бір сәт ес­тен шы­ғар­мағанымыз абзал. Мәдени-рух­ани байлықтарымызды мүлдем ұмыт­тық дей алмаймын. Өйткені біз тәуелсіздік алған жылдардан бастап жоғымыз­ды түгендеуге кіріспес едік. Эрмитаждағы киелі қазанымыздан бас­тап, кешегі Кейкі батырдың бас сүйегі, бәрі біз түгендеп жүрген құндылықтар. Былай қарағанда жай нәрсе сияқты болғанымен, мұның бәрі ұлтымыздың бойындағы, ұрпағымыздың санасын­дағы рухтың қалғымауына септесетін құнды дүниелер ғой. Бұған қоса, Преже­вальский жылқысы, Құлан мен Бұқар бұғысын да қайта түлетіп жатқанымыз, көңілге қуаныш ұялатады, әрине.

Ал жолбарысқа келгенде осы жү­рі­­­­с­імізден неге жаңылып қалдық? Мұның басты себебі біз қазақтың кие деген сөзін ұмыта бастағанымызда сияқты. Жолбарыс қазақ пір тұтқан аң екені біртіндеп санамыздан өшіп бара жатқандай. Жолбарыс және барыс қазаққа айбар берген аң еді. Жолбарыс жоғалғалы ұрпағымыз да осы қасиеттерінен айырылмасына кім кепіл? Біз бала кезімізде «Жауға шапқан бабаларымыздың рухы қызыл жолбарыс болып көрінеді екен» немесе «Түркі халқы көк бөріден тараған» деген аңыз әңгімелерді жиі естуші едік. Бұл аңыз болғанымен астарында аз да болса шыңдық жататын. Бұдан әлдебір түйсігіңмен қазақ даласындағы айбарлы аңдармен өз ата-бабаларымыздың беймәлім байланысы барын іштей сезетінсің. Сондықтан жортып жүрген түз тағысын алыстан көргеннің өзінде бойыңда бір рух атойлап, дүр сілкініп қалатының бар ғой.

Жолбарысымызды кеше жоқтап, жон арқамызды енді көтеріп жатқанда отандық телеарналардың бірі «елімізге екі жүз жолбарыс әкелетін болса не істейміз?» деп бүтін елге жар салғанда, ұялғаннан жердің жарығына кіріп кете жаздадық. Не істегені қалай? Бірін­шіден, елге бірден екі жүз жолбарыс әкелу мүмкін нәрсе ме, өзі? Сенсация қуғанда да қисынға келетін әңгіме айтылуы керек қой. Екіншіден, Қиыр Шығыстағы Амур өзенінің бойында бар-жоғы төрт жүздей ғана жолбарыс тіршілік етеді. Оның тең жартысын Қазақстанға қалай әкелмексің? Айдап әкелуге көнетін қой сияқты жануар болса бір жөн. Жолбарыс деген дала тағысы, аң төресі. Оны жылына екеуін ғана ұстап, өйтіп-бүйтіп әкелгеннің өзінде ол қапасқа, қамауға көндіге алмай арпалысып, көнбей жанын жұлып жеп өлуі мүмкін. Осы арада ескерте кететін жайт, жол­ба­рыстарды Қазақстанға қайта жер­сін­діру бағдарламасы бойынша Қиыр Шығыс­тағы жолбарыс популяция­сына зиянын келтірмей, жылына екі-үшеуін ғана ұстап, «Іле-Балқаш» қоры­ғына жеткізу көзделіп отыр. Бұл 6-7 жылға созылатын процесс, осы жыл ішінде жиырмаға жуық жолбарыс қана жерсіндірілсе, аз жетістік болмас еді.

Әңгімені түз тағысынан бастаған­нан кейін, қасқыр мәселесін де қоз­ғай кет­кенді жөн көріп отырмын. Соң­­ғы кезде аңшылықпен жүйесіз айна­лысуы­мыз­дың салдарынан қазақ даласында қасқырдың тұқымы да біртіндеп құрып барады. Бұрын аңшылық кәсіп­пен ай­налыс­қандар жан-жануар популя­ция­сына зиянын тигізбеу жағын назарлары­нан тыс қалдырмайтын. Негізінен ауыл-аймақ, ел-жұрттың мал-жанын қор­­ғау бағытында аңшылық құратын еді. Қазір оны хоббиге айналдырып алғандар қарда жүретін техникаларын мініп, бойына бес қаруын асынып, автоматпен де шығып, қасқырды қына­дай қырғанын ерлік іске балайды, жиыр­ма-қырық қасқырды жайра­тып, орта­сында қасқайып суретке түсе­тін­дер де кездеседі. Осы есерсоқ әре­ке­ті­міз жалғаса берсе, қасқырды да құр­тып бітіретін шығармыз. Ежелден көк бө­рісі жорытқан қазақ даласы сонда ер­тең қандай күйге түседі? Жол­ба­ры­сы жоқ, көк бөрісі құрыған дала­­ның қан­дай қасиеті қалады? Эко­жүйе­сі­не бал­та шабылып, табиғаты тоз­ған, аң-құ­сы жойылған дала кімге пана бола­ды? Осындай нәрселерді ой­л­ау­­дан қалып бара жатқанымыз жан­ға ба­та­ды. Әр адам табиғаттағы аң-құс­тары­­мыз­дың сақталуына күш салып, жо­йылғандарын қалпына келтіру­ге ты­рысса, ұрпағымызға тұмса табиға­ты­мыздың болмысын бұзбай тарту етер едік.

Аманкелді ДӘУРЕНБАЕВ,

Парламент Мәжілісінің депутаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу