Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Егемен Қазақстан
16.01.2018 109

Көркем көрегендік пен парасаттың биігінен толғайтын Шекспирдің ұлы трагедиясының бас кейіпкері Гамлет: «Адам қандай тамаша жаралған! Оның ақыл-ойы қандай ізгі. Іс-әрекеті қандай дәл, қандай тамаша. Әлемнің сұлуы» дегенінен-ақ көп сырды түйсінуге болады.

Италия ойшылы, гуманист жазушы Джованни Пико делла Мирандолдың (1463-1494) «Адамның адамгершілік қасиеттері туралы сөз» дейтін кітабында: «Адамның ғажап, көтеріңкі мақсаты бар, адам сол мақсатына ұмтылады, ол өзінің қалағанына жетуі тиіс! Адамды әлемнің заңдарын түсіну, оның сұлулығын сүю, оның құдіреттілігіне таң қалу үшін құдай жаратты. Адам өз еркімен өсе алады, жетіле алады» деп жазған-ды.

Адам баласына зерек зейін, ерек па-
йым, ұшқырлық, естігіштік, көргіштік, сұңқарлық, алғырлық тән. Ол тумысынан естігенін, көргенін, оқығанын зердеге тоқуы, ішке түюі, миға жүгіртуі, рухын, қайратын жануы қажет. Осы алуандас қабілет-қасиеттер ақыл-ойды толықтырады, тәжірибені молайтады. Үйренгенін, ілім-білімін, ішкі рухани қазынасын ұлы мақсат, ұлы мұрат жолында жұмсауға жұмылдырады.

Ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Адам баласының дүниедегі іздегені – құт-бере­ке» деп айтқандай, құт-береке дегеніміз – елдік сана, мәдениет, тіл, дәстүр, атакәсіп тә­різді ұлттық-рухани құндылықтар жүйесі – сәулетті қоғамның да, ұлт тұл­ға­сының да, ел бастаушылардың да, «сәу­лелі кісінің де басты сипаты», деді. Осы ретте біздің нарықтық қоғамымыздың ала-құлалығы да жанымызды күйіндіреді, жүй­кемізді тоздырады, шаншудай қада­лады, сағымызды сындырады. Ішіміз қара қазандай қайнағанмен, ұғатын да, ұқ­тыратын да ешкім жоқ. Түрлі-түрлі бастар бар, түрліше көзқарастар мен тағдырлар бар, алуан-алуан тәрбие мен дағды бар. Бұндай көріністер жаһанданудың да кеса­па­тынан болса керек. Осындай ойдың шыр­ғалаң соқпақтарына кезіккенде, бей­дауа көріксіз жәйттерден денең түршіккенде Сәбит Дөнентаевтың: «Қа­зақ» газетінде жарияланған (1914 жыл, 30 қыр­күйек, №80) мына өлеңіне жүгінер едіңіз:

Талай кәрі жорға жүр,

Ақаулы боп зорға жүр.

Іліне алмай жарысқа,

Кейбір жүйрік орда жүр.

 

Кейбір сұңқар тауда жүр,

Томағасы жауда жүр.

Дұшпандары аңдыған.

Тұзақ құрып ауда жүр.

 

Кейбір тырна көкте жүр,

Қиқу салып текке жүр.

Қара қарға қарқылдап,

Өлексені жеп те жүр.

 

Құйрық сорып борсық жүр,

Түлкі мырза жортып жүр.

«Құдай, аман сақта!» - деп,

Қой мен тауық қорқып жүр.

 

Тышқан аңдып мысық жүр,

Алдап көзін қысып жүр.

Ін таба алмай саршұнақ,

Сорлы сасып-пысып жүр.

 

Кей мырзалар серпіп жүр,

Қарыны шығып шертіп жүр.

Мінін айтқан кісіге,

Ашуланып тертіп жүр.

Иә, ақынның өлеңінде сол бір қоғам өміріндегі шындық дәйектілікпен кесте­ле­ніп көрсетілген. Осындай жағымсыз қылықтарға малшынған пысық пасықтар, сасық арамзалар, үзеңгі бауы алты батпан менмендер, ойсыз, жігерсіз, өнерсіз надандар, Абай айтқандай, «сиырдың жорғасы секілденіп, қартайғанда жал­ғыз өзім болсам дейтұғын», «расы жоқ сөзінің, ырысы жоқ өзінің» су жұқ­пас атан­дайын алшаңдаған серкелер, өзі түйе сойса да ешкі сойғаннан дәме­те­тіндер, сегіз кессе сіркедей қаны шық­пайтын безбүйректер, қара судан қай­мақ қалқығандар, жұмыртқадан жүн қырыққандар, сынық ине, сыдырым таспа бермейтіндер, қырық құбылған тұрлаусыз құбақандар қазір де жеткілікті.

Елбасының «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» дейтін 2018 жылғы Жолдауындағы: «Соңғы 3 жылда ғана жо­ғары лауазымды шенеуніктер мен мем­­лекеттік компаниялардың басшыла­рын қоса алғанда, жемқорлық үшін 2,5 мың­нан астам адам сотталды» дегені бұл пікірімізге дәлел. Бұл деген сұм­дық­ көрсеткіш, масқара жүгенсіздік, обыр тойымсыздық, шектен шыққан дүние­қо­ңыздық, халықтың дәстүріне, тіліне, дана­лық мәйектеріне, ғибраттарына деген құлықсыздық, рухсыздық. Рух – адамның қанаты. Тыңдау, оқу, көріп үйрену, тәжі­рибе жинақтау өнерін меңгеру – адам­ның тағдыранықтағыштық, өмір­та­нытқыштық қабілет-қарымын ширық­ты­ра­ды. Осындай кәусар таза рухтылыққа ұмтылайық, ағайын!..

Серік НЕГИМОВ,
филология ғылымдарының докторы, профессор

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2018

Алматыда қарт адамдарды қолдауға бағытталған карта қабылданбақ

21.02.2018

Бауыржан Байбек: Жаңа автобус алған тасымалдаушыларға 15 млрд теңге көлемінде демеу қаржы бөлінеді

21.02.2018

Жерге қатысты заң мақұлданып Сенатқа жолданды

21.02.2018

Нұрлан Ермекбаев: Мемлекет дін мен сенімге қарсы емес

21.02.2018

Дмитрий Голобурда ҚР ҚАӨМ Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы болып тағайындалды

21.02.2018

Қоғамдық келісімді нығайту мәселелері талқыланды

21.02.2018

Астанада балалар өнер мектебі түлектерінің шығармашылық көрмесі өтті

21.02.2018

Б. Сағынтаев азаматтық авиацияны дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

21.02.2018

Министрлік «Егеменде» жарияланған мақалаға жауап берді

21.02.2018

Ақтөбеде мүмкіндігі шектеулі және аутизммен ауыратын балаларды оңалту орталықтары ашылады

21.02.2018

«Спортинг» – «Астана». Жауапты ойынның жауапкершілігі

21.02.2018

Өскеменде «Жас кәсіпкер» атты бизнес-жобалар байқауы өтті

21.02.2018

«Жолдарда жемқорлықты төмендетудің 10 қадамы» акциясы ұйымдастырылды

21.02.2018

Юлия Галышева: Жүлдегер екенімді елге келгенде шынайы сезіндім

21.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Қауіпсіздік кеңесінің отырысы өтті

21.02.2018

Қазақстанның латын графикасына көшуі әлемдік БАҚ назарында

21.02.2018

Астаналық жас өнерпаздар латын әліпбиін қолдап флешмоб өткізді

21.02.2018

Атырау облысындағы Сарайшық музейінде заманауи сапар орталығы салынады

21.02.2018

2019 жылы Атырау облысының 99,7 пайызы табиғи газбен қамтылады

21.02.2018

Элизабет Тұрсынбаева Олимпиаданың келесі кезеңіне жолдама алды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Халық тәжірибесі – құндылық

Елшіл қайраткер Смағұл Сәдуақасұлы «Сәрсенбек» атты романында (1922) бас қаһармандарының аузынан «Қазақ неше жылда нағыз Жапониядай болады», «Қазақ Жапония секілді болу үшін өзінің елдігі өзінде болу керек», «Мыңдаған, миллиондаған қазақтар жұмысшы болып істесе, өз жерінің байлығының рахатын көрген емей немене?! Бұл дегенің адам айтқысыз жаңару болар еді» дейтін пікірлер айтқызады. Ел келешегінің мүбәрак жолын меңзеген нұсқа сөз деп қабылдаған дұрыс.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жүздік құрылымда рулық үлес жоқ

Жақында танымал антрополог-академик Оразақ Смағұловтың «Қазақ халқының шығу тегі» атты еңбегі жарыққа шықты. Туындыда қазақ халқы осыдан қырық ғасыр бұрын Еуразия даласында дара этнос ретінде қалыптасқаны физикалық антропология арқылы дәлелденіпті. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Тобасыз тойымсыздарға тоқтам бар ма?

Қазаққа адал қызмет етуді парыз да қарыз санаған ұлт көсемі Әли­хан Бөкейханов: «Алаштың баласы, бұл жолы болмаса, жақын арада өз тізгі­ні өзінде бөлек мемлекет болар» деп­ті. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әлеуметтік әділеттілік жолы

Енді ғана тағайындалған Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрі Мәдина Әбілқасымова Үкімет отырысындағы өзінің алғашқы баян­дамасында « МӘМС жүйесін енгізуді бастау үшін үстіміздегі жылы толық­қанды дайындық жұмыстары қам­тамасыз етілетін болады» деп атап көр­сетті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу