Қалтөре Жұмақұлов: Сахна безендірудің мақсаты – қойылымның көркемдік бейнесін ашу

Жаңа көзқарастан жүгі жинақталып, жасара түсетін әдемі өнердің бірі – театр өнері. Ғасырлық тарихты өкшелеп келе жатқан өнердің қалтарысымен қақтығыспай өтіп, шарықтау шегіне шалынбай жеткен өнер иесі кемде-кем болар. Өйтпесе өнер бола ма?!

Егемен Қазақстан
16.01.2018 3855

Көрермен мен сахнаның ортасын жұмбақ сырымен тұмшалай түсетін перденің ар жағынан сиқыр күтеміз. Сіз бен бізге беймәлім де мәлім тіршіліктің жықпылдарынан сүзіліп шыққан сұлулықты ынтыға күтеміз. Сахна пердесі ашылған сәттен-ақ, күнделікті күйбің тіршіліктен өзге, шоқтығы биік өмірге қалықтай ұша жөнелеміз. Ол – сахнаны сан алуан декорацияларымен жұмбақтандыра түсетін сценографиялық шешім!.. Ғасыр бастауындағы сахна жабдығы мен бүгінгі сахналық безендірудің арасы жер мен көктей екені айтпаса да түсінікті жайт. Соңғы кездері жаңа технологиялық құралдармен жабдықталған сахнаға анау айтты декорация құрып әуре болмайтын, минимализм заңдылығына сүйенген қойылымдар да жеткілікті. Осыған орай Оңтүстік Қазақстан облыстық Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театрының бас суретшісі, Қазақстанның мәдениет қайраткері Қалтөре ЖҰМАҚҰЛОВПЕН әңгімелесіп, ой бөлісудің сәті түсті. 

– ХХ ғасыр сахнасындағы декорацияға, яғни безендіру ісіне актер қызмет етті, ал бүгінгі ми­нимализмдік шешімдегі сцено­гра­фиялық еңбек сіз үшін несі­мен ерекшеленеді?

– Негізі сахна безендірудің мақсаты қойылымның көркемдік бейнесін ашу болып табылады. Мен соған қызмет жасап келдім. Сонау 1970-1980 жылдарға қарағанда бүгінгі күннің декорациясының айыр­машылығы осында. Ол жылдары декорация әрекет орнын ғана бейнелеген болса, бүгінгі күн ол актермен бірге жұмыс істейді. Егер сценографияның тарихына тоқталатын болсақ, бірнеше ке­зеңді басынан өткергенін кө­ре­міз. Бүгінгі сценографияның ми­ни­мализмге бет бұруы – уақыт талабы. Минимализм дегенді қа­рапайымдылық деп түсінсек болады. Ал қарапайымдылықтан асқан сұлулық пен ғажайып құпиялық жоқ. Сол қарапайымдылыққа қалай қол жеткізуге болады, міне, бүгінгі мәселе осында. Ол кез келген адамның «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» таба бермейтіні секілді оңай шаруа емес. Сахна нақтылықты қажет етеді. Нақты ой. Нақтылы өзгеріс. Бірақ қандай да бір жаңа көзқарас болсын қойылымның өзегін ұстап тұратын идеяға қызмет жасап, мәнін ашуға ойын барысында актерге жәрдем етуі керек. Сол се­бепті декорация тек минимализммен шектелмей, әр қырлы болуы мүмкін. Әр спектакльдің айтатын ойы, көтеретін салмағы мен идея­сын минимализм аша алмауы мүмкін. Оған режиссердің ойы мен талабын қосыңыз. Кейде рас, сіздің тапқан минимализміңізге режиссердің ойы сай болмай қалуы әбден мүмкін. Режиссерге көп нәрсе байланысты. Пьесаны оқыған сәтте минимализм жасаймын деп ойламайсың. Ізденіс барысында, екшеле келе минимализмге айналып кетуі не керісінше шешімге ұшырауы мүмкін. Режиссермен тығыз жұмыс жасау, тіл табысу, ойлардың бір жерге тоғысуы шығармашылық жетістіктің жартысы деуге болады.

Режиссер трактовкасы – үл­кен мәселе. Өз басым алдымен, режис­сердің талабын жүректен өткізіп барып жұмыс істеймін.

– Қолыңызға пьеса тиген сәт­те сізді ең алдымен қандай нәр­­се мазалайды?

– Мені толғантатын нәрсе: «Бұл пьесаны қолға алғандағы мақ­сатымыз не?» деген сұраққа жауап табылмай қиналған сәт. Тиісті жауап алынған кезде жұмысқа деген құлшыныс пайда болады. Бағытың айқындалады. Ойыңды сол бағытқа жинақтайсың. Бастапқы ойымда айтқандай, мұны «сахнада өмір сүрсе екен» деген мақсатпен жүзеге асырамын. Өкінішке қарай, көптеген қойылымдарда санамда сараланған декорацияларым тек әрекет орнын бейнелеумен ғана шектеліп қалады. Ұйқысыз түндер мен мазасыз күндердің куәсіндей туындыңды актер қарекетке айналдыра алмай, ал режиссер көздеген нысанасынан мүлт кетіп, ой ыдыраса, жүрегің май ішкендей кілкиді. Сол үшін әр қойылымға тапқан дүниелерің ойналып, идеяң орындалса екен дейсің.

– Сахналық шешім жүректі жарып шықпаса – қалғаны зая кетеді. Десе де түйіні табылмай қалған сахналық шешіміңіз болды ма?

– Шығармашылық жолымда мені қинаған шешім Ш.Айтматов пен М.Шахановтың «Сократ түні» тарихи драмасы еді. Тақырыпты дөп баспай, дөңгелене қиыс кетіп, драманың түбіне тереңдеп бата алмай кібіртіктеп, ұзақ қиналдым. Авторлар әлемдік деңгейдегі мәсе­лені қозғап тұр. Сол үшін белгілі бір шешімге тоқтамас бұрын алдымен, саралауды қажет ететін сараптама жолынан өтесің. Адамзат өткен тарихи кезеңдерді көп зерттеуге тура келді. Мишығыңа әлдене ендеген кезде, жауабы табылады. Толғантқан шешімімді тапқандағы сезімді жай сөзбен айтып жеткізу қиын. Түпкілікті байлам қойылымның төңірегімен шектелмей, адамзаттық ортақ ой биіктігіне жеткізер кеңістікке шығып кетті. Әлемдік толғаныс тудыратындай шешім жасадым. Көрерменнің көңілінен шыққан дүние болды-ау деймін...

– Бүгінгі көрермен сахналық өмірден қандай да бір өнегелі ой түйеді деп ойлайсыз ба? Жал­пы олардың кейіпкерлеріне сағы­ныш-мұңын, сүйіспеншілік сезі­мін байқайсыз ба? Жоқ әлде сол заматта ұмыт қалып жата ма?

– Адам ең алдымен, қоғамда өмір сүреді. Қоғамдағы өзгеріс, кімге болсын әсерін тигізбей қоймайды. Жа­ныма бататыны – қоғамдағы сү­лесоқтық. Адамдар өзіне емес айналасындағы тіршілікке нем­­құрайлы. Кешегі кеңестік кезеңде мәңгүрт болдық дейік, ал қазіргімізге не жорық?! Адамның айналасынан қол үзуі, бейтарап күй кешуі оңай. «Сен тимесең, мен тименнен...» қауіптенемін. Көре тұра көрмегенсу, біле тұра білмегенсу – қауіпті. Жан ауырмау дерті жаман. Мөлдір шыныдан футляр киіп алған сияқтымыз. Бұрынғы адами құндылықтар, қасиеттер басқаша түсінік ала бастады...

– «Сахна – көрерменді тәр­биелейтін орын» дегенге қалай қарайсыз?

– Біз көбіне біреуді тәрбие­ле­гіміз келіп жатады. Негізі әр­қайсымыз өзімізді тәрбиелеуге күш салуымыз керек. Шариғатта келеңсіз нәрсені қолмен тоқтату, қолмен тоқтата алмасақ – сөзбен, сөзбен тоқтамаса – жеккөру деген сөз бар. Сахнада шығармашылық топ өздеріне солай сұрақ қоюы керек. Бұл ретте егер көрерменді толғандырып, ойландыра алсақ, сахнагер үшін үлкен жетістік сол.

Қоғамға ой тастайтын парасатты дүниелермен жұмыс істегенді жаным қалайды. Жұмысқа жауап­кершілікпен қарағанды ұнатамын. Көрерменнің алтын уақытын ұр­ламауға, өкіндірмеуге тырысамын.

Әңгімелескен

Сая ҚАСЫМБЕК,
Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театры әдебиет бөлімінің меңгерушісі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.08.2018

Елбасы Құрбан айт мерекесімен құттықтады

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу