Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Егемен Қазақстан
17.01.2018 271

Бала кезіңізде тілді жақсы үйре­несіз, есейген сайын тіл үйрену қиын­дай түседі деген пікір бар. Оған көп адам сенеді. Сонымен бірге «тілге деген қабілетім бар», «тіл үйренуге қа­бі­летім жоқ» деген тағы бір қасаң қа­ғида бар. Оған да адамдар сенеді, сондықтан тіл меңгеруге тіпті де аяқ баспайды. Адам есейген сайын тіл меңгеру ғана емес, басқа да нәрселерді үйрену оңай болмайтыны рас. Бірақ бұл «мүмкін емес» деген сөз емес.

Қазіргі кезге дейін жүргізіліп жатқан зерттеулерінде ғалымдар да, психологтер да бірауыздан «барлық мәселе сізде, өзіңіз қаласаңыз, асар асуыңыз, шығар шыңыңыз аз болмайды, сіздің қолыңыздан бәрі келеді, тек сол мақсатқа қарай табандылықпен, тәртіппен жылжыңыз» деген жақсы кеңестер береді. Бірақ оны тыңдайтын жан бар ма?! Сондықтан бүгінге дейін өзінің қандай да бір тілді үйреніп алмағанына мұғалімді, оқулықты, әдістемені және басқа да көптеген себепті айтып, кінәлайтындар әлі де толып жатыр.

«Жас ұлғайған сайын тілді үйрену мүмкін емес» деген ойдың жаңсақ екенін түсіндіретін Роджер Крез бен Ричард Робертстің «Ересектерге арналған шет тілі: кез келген жаста жаңа тілді қалай үйренуге болады?» (Becoming Fluent. How Cognitive Science Can Help Adults Learn a Foreign Language) атты кітабы адамдарда қа­лып­тасқан біраз жалған наным-се­нім­дер­ге нақты жауап береді.

Сегіз тараудан, пролог пен эпилогтен тұратын, алғыс, әдебиеттер тізімі және сілтемелер мен нақтылауларды қам­тыған бұл кітап бар болғаны 208 бет­тен тұрады. Тез оқып шыға­ты­ны­ңыз­ға күмәніміз жоқ. Бірақ асық­пай, астын сызып отырып оқысаңыз, дұ­рысырақ болады.

Осы кітапта тіл үйрену туралы негізгі үш мифті қарастырады: бірін­ші­сі, ересектер балалар сияқты тіл­ді оңай үйрене алмайды; екіншісі, ере­сек­тер тілді балалар сияқты үйренуі керек; үшіншісі, шет тілін үйренген кез­де ана тіліңізді қолданбауға тыры­сыңыз. Адам ана тілінде сөйлей алса, оның басқа тілдерді меңгеруге деген қабілеті бар деген сөз. Әсіресе ересек адамға тілді оңай үйренуге оның өмір бойы жинақтаған өзіне тән дағды, машық және зеректігі көмектеседі, тек оларды басқа тілді үйренуде орынды қолдана алуы керек. Сонымен мынадай қорытынды жасаймыз: ересектер тілді кез келген жаста үйрене алады, бұл үшін нақты мақсат, жүйелі жоспар, нәтижеге жетуге көмектесетін ерік-жігер, табандылық пен тәртіп ке­рек. Оған қоса тілді үйренгенде күн­де және бір уақытта оқығаныңыз, жат­тық­қаныңыз да өз әсерін тигізеді.

Бұл кітапта когнивистикаға, яғни психология, лингвистика, философия, нейробиология, жасанды интеллект және антропологияның жиынтығы деу­ге келетін ғылымға көп көңіл бө­лі­неді. Тіл үйренуге оның қандай қа­тысы бар дерсіз? Тікелей қатысы бар, өйткені металингвистика, яғни адам­­ның тілді әртүрлі мақсатта орынды қолдана алу білімі туа біткен қа­сиет емес, оны жүре келе үйренеді. Сон­дық­тан ересектер ана тілінде дамып, жетілген металингвистикалық білім мен дағдыны, өзге тілді меңгеруде қол­дануы қажет. Бұл кітапты авторлар иллюзия (жалған түсінік) мен стереотиптерден (таптаурын ойлардан) арыла алмай жүрген ересектер үшін арнайы жазған.

Аталған туынды сіздерге тіл үйре­ну­дегі тез нәтиже немесе жылдам үйрену туралы ешқандай ақпарат бер­­мейді. Бірақ өмір бойы үйренген дағ­дыларыңыз бен қабілеттеріңізді тіл үйренуде қалай қолдануға болаты­нын және тіл үйренгіңіз келгенде ми­ыңызда қандай үдерістер өтіп жат­қанын түсіндіреді.

Өз тарапымнан тағы бір нәрсе қосқым келеді: тіл үйрену барысында көп уақытыңызды мұғалім сізді қалай оқы­тып жатқанын, қандай әдіс-тә­сіл­дер қолданып жатқанын талдауға жұм­самаңыз. Бұл сізге ешқандай көмек бер­мейді. Ұстазға сеніңіз, ұстаздың айт­қанын қайталаңыз, ұстазыңыздан асып түсуге тырысыңыз.

Қандай тілді оқысаңыз да, тілді меңгеру барысы сізді байыта түсетінін ұмыт­паңыз, сіздің ойыңыз өседі, жаңа білім, жаңа тәжірибе алып келеді, тұлға ретінде танымыңыз кеңейіп, ай­на­лаңызды жақсарта түсетініңізге кү­мән жоқ.

Бақытгүл САЛЫХОВА,
педагогика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.05.2018

Айдос Қыдырма ҚР Премьер-Министрінің баспасөз хатшысы қызметінен кетті

21.05.2018

Астанада ҚР Кәсіподақтар федерациясы дөңгелек үстел өткізді.

21.05.2018

Қарақиялық оқушылар арасында «Жас құтқарушы» сайысы өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда өрт сөндіру  көпсайысынан аймақаралық чемпионат өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстан шенділері тегін үйлерді туыстарына үлестірген

21.05.2018

Академик Түймебай Әшімбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

21.05.2018

Петропавл әкімдігінің әрекеті тұрғындарды таң қалдырды

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен біріншілік өтті

21.05.2018

Алматыда «Музей түні» өтті

21.05.2018

Әлем чемпионатында қазақстандық муайтай шеберлері 7 медаль иеленді

21.05.2018

Қостанайда орманда от жаққандарға айыппұл салынады

21.05.2018

Семейде журналист, жазушы Дәулет Сейсенұлының «Жәнібек ән салады...» пъесасы сахналанды

21.05.2018

Шәмші шығармалары шырқалды

21.05.2018

Ғасыр әдісі (сурет сыры)

21.05.2018

Латын әліпбиімен диктант жазды

21.05.2018

Таңғажайып тас

21.05.2018

Нәсір көкемнің өкпесі

21.05.2018

Қатты қалдықтарды қайта өңдеу – заман талабы

21.05.2018

Көпір құрылысы аяқсыз қалмайды

21.05.2018

«Дипломмен – ауылға!» бағдарламасын жетілдірген жөн

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Эльвира (18.01.2018 11:31:52)

оған қоса жаңа тіл үйрену Альцгеймер ауруына шалдықпауға көмектеседі деп білемін. Бірақ тілдерге туғаннан еш қабілеті болмайтындарды да кезіктіргем. Мидың жұмысына байланысты ғой деймін

Пікір қосу