Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Егемен Қазақстан
18.01.2018 260
2

Сірә, халқымыздың бағзыдан ке­ле жатқан ертегі әлемін, батырлар жырын­дағы тұлпарлардың дүбірін аңсайтын жалғыз мен емес шығармын. Бұл бас­тау бұлаққа қолы жетпей қазіргі қазақ қоғамының аңқасы кеуіп шөлдеп, зарығып отырғанындай көрінеді маған. Қазақтың жан дүниесі, болмыс-бітімі ертегі-жырлар әлемінде жатқан жоқ па еді. Діліміз осын­дағы қаһарман батырлардың рухымен қалыптасып еді. Қазіргі айтылып жатқан, санамызға таңбаланған ұлт­тық код дегеніміз де осы емес пе еді. Руха­ни сананы жаңғыртып жаңартудың, кемел­дендірудің қайнары да халық қазынасының осынау сарқылмас қасиетті қара қайнары дегенге шәк келтіретіндер, әлде, арамыздан табыла ма?

Ерте күніме, еркелігіме, ертегіме кү­мән­мен қарап елемейтіндерге қапала­нып қынжыласың-ақ. Соларға қарсы миымның күні күркіреп, санамның аспанында шатырлап жай ойнағандай, шешуін таппас қиын мұң өзінің кермек сырын баяулап шерткендей болады. Неге, неге бұлай? Өз қағымыздан өзіміз неге жеріп барамыз? Біз қағымыздан жеріген сайын басқалардың жері кеңейіп, өз тынысымыз тарыла түсетінін неге сезбейміз, неге аңғармаймыз?

Бүгінгі сөзіміздің төркінін, ана тіліміз­дің асыл мәйегін ертеде өткен, ертегі-жырлармен жеткен баһадүр бабаларымыз, Тоқтарбайдай аталарымыз, Аналықтай әжелеріміз, Жиреншедей шешендеріміз сомдап еді ғой. Осыны ойлағанда ер­тек­­тен сағынтып жеткен аяулы мыс­тан кемпірді де керемет жақсы көріп кете­тінім бар. Алпамыс шермен айтысқан Бадамша сақау да сүйкімді. Қаракөзайым сұлуды әуреге салып, мойнына мініп қос өкпеден тепкілеген Кейқуаттың кесірлігін де кешіремін-ау. Иә, біздің буынның жан-жүрегі осылардан жылу, от алған, ақтық демімізге дейін ойымыздан осы ғажайыптар әсте шықпайды да. Әлі күнге дейін: «Айналдым алтын сақамнан, айналдым қотыр тайымнан» дейміз. Біздің жан-жүрегіміз мәңгілікке байланған алтын қазық, нәр алып қоректенген киелі кіндік те осылар болатын. Қазақтың әр кезеңдегі, әр замандағы, әр дәуірдегі, бүгінгі һәм болашақ ұрпағы үшін де осылай болуы керек. Қазақ болып қалудың, ұлт ретінде сақталудың үлкен де үделі шарты осы.

Бүгінгі мектептің төртінші сыныбы­ның оқушысы, біздің немерелеріміз Ерназар шалдың баласы Ер Төстіктің елесін де танып білмейтініне, оған бұрынғы біздердей елжіреп емексімей­тініне, емешегі үзілмейтініне назаланамын. Мұндай жағдайда біздің бала­пан-ботақандарымызға, алдағы болаша­ғымызға қазақы рух, ұлттық сана қайдан келмек? Жер астына түскен Төстігін жеті жыл күткен Кенжекей қыздың наласын, Қобыланды батырдың Тайбурыл тұлпарының ғаламат шабысын білмей өскен ұрпақты тек қасиетіне, ата тәрбие­сіне, ана тіліне уызынан жарыды деп айта аламыз ба? Жоқ, әрине!

Күн астындағы Күнікей қыздың сәуле­ті тәтті қиялмен тербеген балалық бал дәуреніміз-ай!..  Енді осындай ертегі елес, тәтті қиялдар тәуелсіздік балаларының, бостан ел ұландарының жан-жүрегін баурап тербесеші!.. Қайдасың, менің ертегім? Келші осындайда. Тағылым мен ғибратыңды құйшы, айналайын құлыншақ балаларыма. Бір ауық олардың ертегі оқуына, ертегілер еліне саяхаттауы­на неге жағдай жасамаймыз? Кітап арқылы. Көркем һәм қуыршақ фильм­дер арқылы. Мұндай жақсы әрекет-талпы­ныстар, әр алуан фильмдер де жоқ емес, бар. Бірақ солар діттеген межеге әлі жетпей жатыр, мақсат жебелері көздеген жерге дөп тимей жатыр.

Мен әлі де ертегілер елінен шыға алар еме­с­пін. Таусоғар палуан қасымда, Желаяқ досым алға озған. Көлтаусар басып жосынға, Шөлдейді дерсің таң боздан. Солар менің сезіміме шуақ құйып, дәйім шаттанып жүруімді қалайтындай. Мен осы ертегі әлемінің шаттығын Алаш қауымының бүгінгі бүлдіршін балаларына сыйлағым келеді. Бірақ көп болып қолға алмасақ, жұрт болып жұмылмасақ, бұған, мұндай ұлы мақсатты орындауға жалғыз өзімнің шамам келе ме?! Осы тілегім періштенің құлағына шалынсын.

Ертегім менің, қайдасың, Қайдасың, Шойынқұлағым? Табудың айтшы айласын Бәдіғұл-Жамал тұрағын. Келтіріп көңіл күйін-ау, Ойымның түрген аспанын, Қайдасың, Аяз биім-ау, Қайдасың Рүстем-Дастаным? Киелі менің ертегім, Кеңеске өзің кірмесең, Көктемес, сірә, өркенім – Кеудеме нұр боп сіңбесең. Анамның дарып сүтімен, Әл берген әуез, көркем үн, Аймала қыдыр құтымен, Аяулы менің ертегім. Самұрық құсың іліп ап, Самғатсын биік санамды. Ертегі-бұлақ сылдырап, Шарласын сайын даламды. Ұрпағым құйып құлаққа, Ұйысын қоңыр үніңе. Ертегім, жеткіз мұратқа, Еліткіз баба діліне!..

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Қ.Тоқаев Мюнхен конференциясына қатысты

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу