Еуразияның болашақ «қаржы қақпасы»

«Астана» халықаралық қаржы орталығы бірер күн бұрын ресми түрде жұмысын бастады. Елба­сы атап көр­сет­кен­дей, же­­ңіл­де­тілген са­лық ре­­жімі, тәуелсіз қар­жы­лық сот пен ағыл­шын құ­қығы қағи­да­­лары бойынша жұмыс іс­тейтін орта­лыққа елі­міздің қаржы ин­фра­құры­лымының ядросы, тұтас Ор­талық Азия аймағы үшін қар­жы­лық хабқа айналу міндеті жүк­теліп отыр. 

 

Егемен Қазақстан
19.01.2018 12729
2

Қаржы орталығы ретінде қазақ елінің бас қаласы әлемде қандай орын ала алады? Біріншіден, Еуразияның қақ ортасында орналасқан Аста­наның ай­наласында – 2 мың ша­қырымдық ра­диуста ешқ­ан­дай қаржы орталығы жоқ.

Екіншіден, Елбасы «Астана» ха­­лық­ара­лық қаржы орта­лы­ғының қа­зір­гі заман­да жаңаша дамып жат­қан және тек жүк­­тің ғана емес, сон­дай-ақ капи­тал­дың ала­пат ағыны жү­ре­­тін Ұлы Жібек жолы бой­ында орын те­п­кеніне назар аудар­тқа­ны есімізде.

Үшіншіден, бүкіл Орталық Азия­да Астанадан басқа бірде-бір бас қала не ірі шаһар «халық­ара­лық қаржы ор­та­лығына» ай­налуға ұмтылып отыр­ған жоқ. 

Айта кету керек, елордалық қар­­жы­ орталығының дү­ние жү­зін­­дегі насихаты да келіс­ті болды. ЭКСПO-2017  көр­месіне 112 мем­ле­кет пен 12 ха­лықаралық ұйым қа­тыс­қа­ны мәлім. Солардың бар­лы­ғы көрмеден кейін оның орнын­да «Астана» халықаралық қаржы ор­та­лы­ғы (АХҚО) құрылатынын біл­ді. Ел­­басы Нұрсұлтан Назарбаев әлем­­дік қар­жы инс­титуттары, ислам банк­тері осын­да жұмыс істеуге келіс­ке­нін мә­лімдеді. 

Мемлекет басшысы АХҚО-ны Еура­зия мен Орталық Азияның «Бас қақ­­п­асы» ретінде атап өтті. Бұған қо­­са, оны Еуразия өңіріндегі ірі қар­­жы хабына айналдыру көз­де­ліп отыр. Нақтырақ тоқ­тала кет­сек, АХҚО қызметі аясында 6 басым ба­ғыт­­ты дамыту жоспарла­ну­­да. Олар­­дың ішіндегі ең бас­ты­­­сы – капи­тал­­­дар нарықтарын өр­­­кен­де­ту бол­­мақ. Қазақ­стандық қар­­жы секторы, негі­зі­нен, банк инс­ти­­­­тут­тарының және азаматтармен өза­ра іс-қимылдың басқа да дәс­­түр­лі құ­ралдарының жұмысына шо­ғыр­­лан­дырылған. Біз болсақ, «банк­тік емес қаржылық қауым­дас­тық­­ты» құ­ру бағытында жұ­мы­с істеп жа­­тыр­мыз және бұл мә­селеде капитал на­рықтары Қазақ­стан­ның қаржы се­к­торын­да­ғы жағ­дай­ды елеулі түр­де жақсартады, сон­дай-ақ біздің өңір­де қор нарықтарын да­мыту үшін аймақ­тық алаңды тү­зеді. 

Елордамыздағы қаржы ор­та­лы­ғы­­­ның 2 және 3-басым­дық­тары бір-бірімен тығыз байла­нысты: бұл – «же­ке меншік және мемлекеттік ак­тив­терді, қорларды басқару» және «же­­ке тұлғалардың әл-ауқатын бас­қа­ру».

4-бағыт – «исламдық қаржы­лан­дыру» болмақ. Былтырғы ислам ын­тымақтастығы ұйымының бірқатар ірі саммиттері әлемде және Қазақстанда өткізілді. Исламдық қаржыландыру бағы­тын­да Қазақстанның Орта­лық Азияда да, жалпы Еуразия өңі­рін­де де көшбастаушы ел болуға мүмкіндігі бар.
АХҚО қызметінің 5-ші үлкен бағыты «жаңа қаржы тех­ноло­гияларын» қамтуға тиіс. Мем­лекет басшысы жақында Қазақстан экономикасын цифр-ландыру мәселелері бойынша республикалық кеңес өткізгені мәлім. «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы Үкімет жұмы­сын­дағы аса маңызды әрі басым­дық­ты бағыттардың бірі болып табылады. Бұдан бөлек, Елбасы АХҚО басшылығына орталықты «жаңа қаржы технологияларын дамыту бойынша жетекші сараптама орталығына айналдыру» туралы тапсырма берді. 

6-бағыт ретінде «жасыл қар­жы­лан­дыру» құрал­да­рын ен­гізу мен дамыту қарас­ты­ры­ла­ды. Осыған орай күні кешегі ЭКСПО-2017 жоғары тех­ноло­гия­лық алаңы енді «жасыл» тех­ноло­гиялар сала­сын­да зерттеулер жүргізу үшін инфра­құ­ры­лымды, ал АХҚО – оның қаржылық құрамдас бөлігін ұсынуға тиіс.

Бұл қызмет бағыттарын тиісті құры­лымдарсыз жүзеге асы­ру қиын. Әр салаға дер­­бес жау­ап беретін тұлғалар мен ұй­ым­дар болғаны жөн. Осы мақ­сат­та, АХҚО аумағында ұй­ым қызметін реттеу­мен айна­лы­са­­тын бірнеше маман­дан­ды­рыл­ған орталық құрылмақ.

Ағымдағы жылы өткен шет­ел­дік ин­весторлар кеңесі­нің пленарлық отырысында «Ас­тана» халықаралық қар­жы орталығы мәселесі тал­қы­лан­­­­ған бо­латын. Онда Елбасы Н.Назар­ба­ев қаржы ор­­та­­лы­ғы­ның өте күрделі жо­ба еке­нін, сонымен қа­тар Қа­зақ­стан үшін аса маңызды қа­­дам екеніне де мән берген еді. 

– Болашаққа көз жібере оты­рып, біз «Астана халық­ара­лық қаржы ор­та­лығын» инвес­ти­циялық капи­тал тартатын және қаржылық әдіс-тә­сілдер саласындағы инновация­лар ор­талығы ретінде көргіміз келеді. «Астана» халықаралық қаржы орта­лы­ғы Еуразияның «Қаржы қақ­па­сына» айналуы керек,– деді Н.Назарбаев.

Сонда, АХҚО шетелдік инвесторларды қалай тартуға ниетті? Ол жаһандық нарықтарға не ұсына ала­ды? Орталық шетелдік инвестор­лар­ды жеңілдіктер мен қолайлы жағ­дайлар жасау арқылы тартуды көздеп отыр. Астана – Орталық Азия, Еура­з­ия­лық экономикалық одақ өңір­лерінде, сонымен қатар «Бір белдеу – бір жол» бастамасы бой­ынша ынтымақтастық бағытында қар­жылық және тех­нологиялық хаб рөлін атқа­ра алады. АХҚО аясын­да инвес­тор­ларға ұсынылатын же­ңіл­­дік­тер Дубай және Абу-Даби тә­­жі­­рибелерінен алынған. Бізде де кор­поративтік табыс салығы, же­­ке та­быс салығы бойынша 50 жыл­­ға же­ңілдіктер болады. Бұл жеңіл­­дік­тер дү­ние жүзіндегі өзге қаржы орта­лық­та­рымен бірдей.

Сонымен қатар инвес­тор­ларға қолайлы визалық қол­дау көрсетілмек. Атап айтқан­да қаржы орталығының қаты­су­шы­ларына және олардың отбасы мүшелеріне қай елден келгеніне қарамастан, ұзақ мерзімді – 5 жылдық виза ұсынылады.

Халықаралық қаржы инсти­тут­тары алдағы 5 жылда Қазақ­стан­да кәсіп­кер­­­лікті, қар­­жы секторын, ин­фра­құры­лым­­ды,­ электр энергети­ка­сын дамыту, инс­­титуттық рефор­малар жүргізу үшін елге 9 млрд долларға жу­ық инвести­ция салаты­ны бол­жан­ған. Ал индустрия­лан­дыру бағ­дар­ламасы аясында 10 млрд долларға жуық шетелдік ин­вес­­­т­иция тарту жоспарланып отыр. Мұ­­нымен қоса, елімізде Эко­но­ми­ка­лық ынтымақтастық жә­не даму ұйы­мы стандарттары енгізіліп, ин­вес­тициялық ахуал­ды жақсарта түсу жұ­мыс­та­ры қолға алынған. Соның ар­қа­сында 2025 жылға дейін 40 миллиард долларға дейін инвестиция тартылады деп күтілуде.

Осы айтылғандардан бөлек, шет­елдік инвесторларға қолдау көр­сетудің мамандандырылған ха­лық­аралық виза орталығы құрылмақ. Оның жұмысшы атауы – «АХҚО-ның Экспат орталығы» деп белгіленіпті. Се­бебі, заңнама бойынша «Астана» қаржы орталығы үшін шет­елдік мамандарға жеңіл­де­тілген визалық және еңбек режімі енгізіліп отыр. Ал «Экспат орта­лығы» АХҚО-ның шетелдік қыз­меткерлері мен олардың отбасы мүшелері үшін Қазақстанға кірудің қолайлы шарттарын түзеді, сондай-ақ олар қалаған жағдайда жер­сіндіруге, яғни Қазақстан азамат­тығын алуына жағдай жасайды. Сондай-ақ тіркелу, салық салу және басқа да мәселелер осында шешіледі деп күтілуде. 

Атап өтерлік тағы бір мәселе, АХҚО қазақстандық қаржы жүйе­сінде цифрлы техно­ло­гия­лард­ы да­мытуға да көп көме­гін тигізеді. Қар­жылық технологияларды ілгерілету және олар­ға дамуға мүмкіндік бе­ре­тін экожүйені құру АХҚО-ны да­мы­туға бағытталған бес ст­ра­те­гия­лық бағыттың біріне жау­ап береді.

Соңғы жылда қаржылық технологиялар компанияларының саны 8 мыңға дейін, ал криптовалюталар саны 800 түрге дейін артты. Бұл ретте іске қосылған криптобиржалардың саны 110-нан асады. Бұл қарқынды өсім екпінді өзгерістердің ұстынына айналады. Осыған байланысты АХҚО да жаңа қаржылық-тех­нологиялық шешімдерді іл­герілетуді және оларды дамы­ту­ға мүмкіндік беретін қолайлы эко­жүйені құруды нысанаға алып отыр.
Қазақстанда қаржылық техно­логияларды дамыту бағы­тында АХҚО-да негізгі 3 міндет анық­талды: бұлар – «криптовалюталар нарығын рет­теу», «қаржы технологиялары саласында жаңа технологияларды да­мыту, тестілеуден өткізу және қол­­дау үшін қажетті реттеу «жә­ші­гін» түзу» жә­не «Қазақстанда қар­жы­лық тех­но­ло­гиялар стартаптарын қол­дауға жағ­дай жасау».

Халықаралық қаржы орта­лы­ғы Дубай моделі бойын­ша жұмыс іс­тей­ді. Дубай – әлем­дегі ең сәулетті, ең дәулетті қа­лалардың бірі. Даму дең­ге­йі жыл санап артып жатқан шы­­­ғыс­тың шырайлы шаһа­ры де­ма­лу­шылардың сүйікті ор­ны­на ғана емес, жаһандық биз­­нес ту­ризмінің де ордасына айналды. Се­бебі, Әмірлік шетелдік инвесторлар үшін бар жағдайды жасады. Қала­ның қарқынды дамуына серпін бер­ген жобалардың бірі – Дубай халық­ара­лық қаржы орталығы. Дубай қар­жы орталығы «Dubai International Financial Centre» (DIFC) – салық жеңіл­дігі қарас­ты­рылған оффшорлық ай­мақ 2004 жылдан бері табысты қыз­мет етіп келе жатыр. Оффшор деп отырғанымыз – салық­тар­ды оң­­тай­ландыру әдіс­те­рі­нің бірі. Ха­лық­­аралық қаржы орта­л­ығы инвес­тор­­ларға бар жағ­дайды жасаған. Ал­дымен са­лық­тан босатты, сосын ағыл­шын үлгісіндегі құқық жүйесін енгізді. 

Дубай халықаралық қаржы орта­лы­ғының тәжірибесіне сүйенсек, ор­талық қаржы айна­лы­мының үштен екі бөлігін қаржы институттары, қалғанын қызмет көрсету саласы (аудит, заңгерлік кеңестер, мейманханалар) қамтамасыз етеді екен. Яғни олар да орталықтың қа­тысушылары, салықтың бар­лық түрінен босатылған және олар үшін ешқандай әкім­шілік кедергілер жоқ. Бір сөзбен айт­қанда, экономикалық аймақта ірі, орта және шағын бизнестің кластері қалып­тас­қан. Яғни инвесторлардың көп келуі жаңа компаниялар мен жаңа жұмыс орындарының ашылуына себеп болды.
Дубай моделін назарға ала отырып, Қазақстанда халық­ара­лық қаржы орталығын құру – экономикалық өсуді қамтамасыз ететін басты бағыт­тар­дың бірі саналады. Сонымен қа­тар бұл жоба еліміздің бәсекеге қа­білетті мемлекет екендігінің айқын дәлелі. 

Ғалымжан КЕРІМБЕК, 
Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті қаржы кафедрасының меңгерушісі, 
экономика ғылымдарының 
кандидаты, доцент

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу