Электронды пішімдегі квота диқанның көңілін көншіте алды ма?

Тарих қойнауына кеткен 2017 жыл біздің диқаншы қауым үшін табыссыз болмады. Еліміз бойынша 15,3 миллион тонна астық жиналып, оның өнімділігі орташа есеппен алғанда гектарына 13,4 центнерден айналды. Қамба астыққа толып, қырманның басында ән шалқып, ең бастысы диқанның жағасы жайлауда деп асқақтатуға да болушы еді. Бірақ... 

Егемен Қазақстан
19.01.2018 1649
2

Былтырғы күздің орта тұ­сынан бастап Қазақ­стан­­дағы астық нары­ғы­­ның басына қою бұлт үйі­ріл­ді. Кө­­ліктің жылжымалы құ­рам атаулысының жетіс­пеу­ші­лігінен астық пен ұнды экс­портқа шығарудың өзі мұң болғаны аздай-ақ, тіпті өнім­­ді ел ішіндегі межелі жер­лер­ге тасымалдау ісінде де ір­кілістерге жол берілді. Шұ­­ғыл шара қабылдамаса, іс­­тің арты на­сырға шабуы да ықтимал еді: қам­ба то­лы ал­тын дән күні ертең құн­­сыз­данып, шаруаны зиянға бел­шеден батырар күн туған.

Жағдай осылайша қа­лып­­тас­­қан кезде еліміздің ми­нистр­лер кабинеті, амал жоқ, ө­т­кен жылдың жел­тоқсан айында фермер­лер­ден үкімет­тік қор және ұлт­тық қор қар­жысы есебінен 2 миллион тонна астық сатып алу жө­нін­де шешім қа­былдаған бо­латын. Бұл жер­де мемле­кет ас­­тықты қо­сымша сатып алу ісін то­лықтай элек­тронды пі­­шімде жүзеге асы­руға бел бу­­ды. Сатып алу­ды ұйым­дас­­тырушы «Ақпа­рат­­тық-есеп­тік орталық» АҚ әр тон­­наның бағасын 42 мың тең­­­­ге бойынша квота арқылы үлес­­­тірді.

Мұның алдында Қазақ­стан­ның фер­мер­лер ода­ғы бірнеше ай бойы Үкі­мет­тің құлақ етін жеп, 2018 жыл­ғы егін науқа­ны­на дай­ын­дық үшін қар­жы қа­жет­ті­гін ай­тып, аграршылардың жағ­дай­ын жеңілдетуді сұ­ра­ған бо­латын.

Бұдан бөлек, отандық өн­дірушілердің алдынан бас­қа да проблемалар кесе-көл­денең шықты. Мәселен, өт­кен жылы Ресей мемлекеті ре­корд­тық дең­гейдегі ас­тық жи­нады да, біз­дің елімізді сол­түс­тік­­тегі көр­ші­міздің арзан өнімі тасқын су­дай басып қала жаздады. 

Мұның үстіне отандық астық нары­ғын­дағы негізгі ой­ын­шы санатын­дағы «Аз­ық-түлік келі­сімшарт кор­­­по­­рациясы» ҰК ас­тық­ты ой­­дағыдай бағамен сатып ала­­тын қаржы көзін таба алмай, әр тоннаның бағасын 42 мың теңгеден 39 мың теңгеге дей­ін түсіруге мәжбүр бол­ды. Әл­бетте, мұндай баға фер­мер­лер­дің көңілінен шық­па­ған еді. Өйткені жо­ғарыда айтқан факторлар жиынтығы ас­тық бағасының әр тоннаға шаққандағы на­рық­тық құ­нының 36-37 мың теңгеге құл­дырауына алып келген бо­латын.

Ал енді, Қарағанды облы­сына келетін болсақ, «Азық-тү­лік келісімшарт кор­­по­ра­ция­сы» жергілікті аг­­ра­ршыларға қар­­жы­лық демеу көрсету үшін өңір­ден 109 мың тонна астық сатып алды. Жалпы, квота ел бой­ын­ша әрбір өңірдегі егіс ал­қабына байланысты үлес­ті­рілді. Қарағанды облысына бұйырған квотаның есебі мынадай болды: былтыр өңірде 629,3 мың гектарға астық егіліп, орташа есеппен әр гектардан 10 центнерден өнім алынған болатын. Яғни, облыс егістігіне қарай өзіне тиесілі үлесін алды.

Электронды квота жүйесі демекші, астық сатқысы келген диқанның әр­бір қадамы тайға таңба бас­қандай етіп жа­зы­­лып қойған. Әуелі ол Ха­лыққа қы­з­мет көр­сету ор­та­лы­ғы­нан электронды ци­фр­­­лы қолтаңба алып, со­ның көмегімен minagro.kz. порталына тіркеледі. Сонан соң, астығын қабылдау беке­тіне тапсырып, ол жерде өнім сапа және сан сараптамасынан өткеннен кейін диқанның қолына үш күннің ішінде астықтың электронды қол­­хаты ти­еді. Міне осыдан кей­ін фер­мер әлгі электронды қол­­таң­баны жүйеге енгізіп, өзі­нің шаруашылығына бөлінген кво­­таның есептеулі мөлшеріне сай өнімін сата алады. Яғни сау­сақ­тың ұшымен-ақ бар шаруа әп-сәт­те шешіп тастайды.

Жалпы, бұл шешім қабылд­ан­ған соң ел ішінде са­тып алу ісін­де сыбайлас жем­қорлық си­пат­тағы іс-әре­кеттер орын алуы әб­­ден мүмкін деген қау­іп­тің бол­­­ғаны рас еді. Нақ­ты­рақ айтар болсақ, бәзбір пы­сы­қайлар рес­ей­лік ас­тық­ты ар­зан бағамен са­­тып алып, «Азық-түлік ке­лі­­сімша­рт корпорациясына» өз­­де­­­ріне тиімді бағамен өт­кі­зіп жі­беруі ықтимал деген пі­кір­лер де айтылып қалып жатты. Мәсе­лен, ресейлік астықтың әр тоннасын 32-35 мың теңгеден алып, сатар бол­са, онда әлгі жылпостар әрбір тоннадан 8-10 мың теңге пайда көрер еді...

Осыны ескерген Үкі­мет астық­ты сатып алуды «Ақ­парат­тық-есептік ор­та­лық» АҚ-ның жүйе­сін пай­­да­ла­нып, толықтай элек­трон­ды пішімде өткізуге ше­шім қа­былдаған болатын. Ал мұн­дай формат фер­мер мен «Азық-түлік келісімшарт кор­­порациясы» өкілінің жең ұшынан жал­ғасуына мүм­кіндік бермей, сыбайлас жемқорлық тәуекелін мүл­дем жоққа шығарды.

Әлбетте, ел Үкіметінің фер­мерлердің қамын жеп, осын­дай қадамға барғаны әл­сіз немесе шағын шаруа­шы­лықтарға майдай жаққа­ны­мен, тәбеті жоғары «шор­­тандардың» көңілін то­лық­­қанды көншіте алмауы да мүм­кін. Десе де, бұл әре­кет­тің ас­тарынан елімізде ау­ыл ша­руа­шы­лығы саласына де­ген қам­қор­лықтың уақыт оз­ған сайын әлеу­ет арттырып келе жат­қа­нын бай­қауға болады. 

Елбасы Нұрсұлтан Назар­ба­­евтың жуырдағы «Төр­тін­ші өнер­кәсіптік революция жағ­дай­ындағы дамудың жаңа мүм­кін­діктері» атты Қазақстан хал­қы­на Жол­дау­ында «Біз егін егіп, дән­ді дақылдарды өсіруді үй­­рендік. Оны мақтан тұ­та­­мыз. Алайда қазір ол жет­­кіліксіз», деді. Рас-ау, ашық аспан астында, қам­ба­­­ларда тау-тау болып үйіл­ген ас­тықты жөндемді ба­ғаға са­та ал­­­масақ, көлік саласының ме­­шеу­­­лігінен сырт елдерге шы­ға­ратын мүм­кін­дік болма­са, қыл аяғы алынған мол өнімді түр­­­лі қажетке жарата алар өн­ді­­ріс дұрыс жол­ға қойылмаса, түп­­тің түбінде тақырға отырып қа­ла­тын диқан байғұс қой. Ал ол болса – аграрлық сектордың се­нім­ді тірегінің бірі емес пе?! 

Қайрат ӘБІЛДА,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Ұлы даланың жеті қыры Фьордтар жерінде

10.12.2018

Жезқазғанда апатты үйдің мәселесі оң шешілді

10.12.2018

Қарағандының құс фабрикаларына 1,1 млрд теңге субсидия берілді

10.12.2018

«Туған жер» қалалық ғылыми-тәжірибиелік конференциясы өтті

10.12.2018

Оралда автобус жүргізушілеріне айыппұл салынды

10.12.2018

Тарихи сананы  жаңғырту  мәселелері халықаралық конференция барысында талқыланды

10.12.2018

Солтүстік Қазақсанда КХА Қоғамдық кеңесінің республикалық форумы өтті

10.12.2018

«Мұғалім мәртебесі туралы» Заң жобасы талқыланды

10.12.2018

Өмір өзіңе керек, жүргізуші!

10.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

10.12.2018

«Үлгілі сот» мінезді болуы тиіс - Советхан Сәкенов

10.12.2018

Павлодарлық кәсіпкер «Жыл меценаты» атанды

10.12.2018

Суретшінің «Сал өнері» әдістемесі

10.12.2018

«Сергек» сенімді серікке айналса

10.12.2018

Конфедерация кубогының Чемпиондары анықталды

10.12.2018

Девиантты мінез-құлық себептері сараланды

10.12.2018

Басқа басылымдардан: Жоғары Еуразия экономикалық кеңестің отырысына шолу

10.12.2018

Жүк тасымалы жандана түсті

10.12.2018

Әсел Кәрібай. Төгілердей Айвазян теңізі

10.12.2018

Сауалнама: Қазақстан – ең тұрақты әрі табысты ел

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу