Ұлыбритания ветеринария колледжі: Киік неге қырылды?

2015 жылы Қостанайдан басталып, Ақтөбені жалмаған жұттан Бетпақдаладағы 150 мыңнан астам киік қырылды. Зерттеушілердің бір тобы бұл қырғынды протонның құлауы мен гептилден деп жорамалдаса, бірі жұқпалы аурумен байланыстырды. Алайда сол киіктердің неден қырылғаны жұмбақ күйінде қалған еді.

 

Егемен Қазақстан
22.01.2018 3263
2

Жақында Ұлыбританияның ветеринарлық колледжі осы жұмбақ өлімнің сырын ашқанын хабарлады. Назарларыңызға «Ғалымдар Орталық Азияда кенеттен киіктердің жаппай қырылуының себептерін ашты. 200 мың киіктің өліміне қоршаған ортадағы ерекше жағдайлар әсер еткен» деген зерттеу жұмысының қысқаша мазмұнын ұсынып отырмыз.

2015 жылы мамырда Қазақстанда өлген 200 мыңнан астам (ресми дерек бойынша 150 мың – ред.) ақбөкеннің кенеттен қырылуы әлемді таң қалдырды. Өлген киіктердің саны сол өлкедегі киіктердің 80 пайызын, ал әлем бойынша осы түрдің  60 пайызын құраған болатын.

Үш аптаның ішінде он мыңдаған сау киіктер Қазақстанның Бетпақдала аймағында геморрагиялық септицемия ауруынан қырылған. Киіктердің өліміне әсер еткен пастерелла мультоцида (Pasteurella multocida) бактериялары. Бірақ бұл бактерия түрлерінің киіктердің ауыз қуысында еш зиянсыз өмір сүруі қалыпты жағдай, алайда жаппай қырылудың себебі неде?

Халықаралық зерттеу тобының айтуынша, бұл қырғынға басқа да жекелеген факторлардың әсері болуы мүмкін. Әсіресе, сол күндердегі климаттық факторлар, яғни ылғал және ауа температурасының жоғарылауы кенеттен бактериялардың қанға түсіп, қанның улануына (септицемия) әкелген. Ғалымдар осыған дейінгі киік өлімін зерттей келе, ылғал деңгейі және ауа райы темпаратурасының көтерілуі мен киіктердің жаппай қырылуы арасында тікелей байланыс болу мүмкіндігін анықтады.

Сонымен қатар, зерттеу нәтижесі киіктердің жаппай қырылуы (1980 жылы екі рет жəне 2015 жылы) олардың көбею кезеңімен тұспа-тұс келетіндігін көрсетіп отыр. Алайда, мұндай жаппай қырылу басқа ірі сүтқоректілерде кездеспейді. Себебі киіктердің көбею процесі өзге жануарлармен салыстырғанда күрделі. Бұл жағдай ауа райының күрт өзгеруімен, яғни қыста -40, жазда 40 градусқа жетуі, азық тапшылығына төзімді болуымен байланыстырылады. Киіктердің үлкен болып тууы олардың тез аяқтануына әсер етеді және енесімен бірге басқа аймақтарға көшіп қонуына тез бейімделуіне көмектеседі.

Жоғарыда айтылған себептерге байланысты, киік өлімінің жоғары деңгейі - табиғи. Алайда, соңғы  жылдары киік өлімі шектен тыс артып, тіпті олардың жер бетінен жойылып кету қаупін тудырып отыр. Соның бірі 2017 жылы Моңғолиядағы 60 пайыз киіктің үй жануарларынан жұққан инфекциядан қырылуы. 

Одан бөлек, 1990 жылдан бастап киіктерді заңсыз аулаудың көбеюі осы түрдің жойылуына апарар басты себептерінің бірі болса, инфраструктураның дамуы, яғни темір жолдардың салынуы олардың мекен ету аясын тарылтты. Сондықтан киіктерді сақтап қалу үшін барлық іс шаралар «Жануарлардың қоныс аударатын түрлерін сақтау туралы Конвенция» аясында жүзеге асып жатқандығын назарда ұстау керек.

Мәдина Жәлелқызы,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу