Қалдықсыз экономиканың жапондық үлгісі

Қоршаған ортаның ластануы деген мәселе бүгінде ең дамыған мемлекеттің бірі саналатын Жапонияның да басынан өткен. Сонау 1950-1960 жылдары соғыстан кейінгі экономиканы қалпына келтіру мен дамыту кезеңінде кәсіпорындардың қа­рыш­тап дамуымен қоса ауаның, су­дың ластануы, жасыл желекті өңір­лердегі экологиялық тепе-тең­діктің бұзылуы сияқты мәсе­ле­лер сол кезде қайта түзел­мес­тей, ушыққан дерттей болғаны рас. Алайда Жапония небәрі 10-20 жылдың ішінде аралдардың бұзыл­ған табиғатын аз уақыт ішінде қайта қал­пы­на келтіріп, тұнық сулы, нулы мемлекетке айналды. 

Егемен Қазақстан
25.01.2018 9623

Сонау 70-жылдардың өзінде жасыл экономиканың жапондық үлгісін жасап, әлемдік қауымдастыққа танылды. Ең алдымен 1967 жылы ластанған қоршаған ортаның ахуалын жақсартуға арналған іргелі заңдар қабылданып, экологиялық мәселелерді шешуге бағытталған жобалар жүзеге асырыла бастады. Бүгін­де Жапонияда табиғатты қорғауға үлкен мән берілетінін көріп отырмыз. Осы­дан біраз жыл бұрын Токио қаласы басшысының орнына конкурс жарияланғанда кейбір мемлекеттердегідей оң жақ, сол жағын қымтап алған байшыкеш емес, Токионың ауасын тез арада тазартуға болатын жобаны жасаған мықты ғалымның лауазымды орынды жеңіп алғаны белгілі. Қоршаған ортаны қорғауға қатысты көптеген заңдардың қатарында 1968 жылы бекітілген «Ауаның ластануын тоқтату туралы» заң, «Шулы дыбыстарға шектеу» туралы ереже тәрізді құжаттар бар. Бұл құжаттардың барлығы құрғақ баян­дама түрінде емес, нақты іс жүзінде орын­далғанына ел куә. 

1968 жылы Жапония ішкі жалпы өнім көлемі жөнінен дүние жүзі бойынша екінші орында тұрды. Әлі күнге дейін осы межеден төмендеген емес. Әр аймағында химиялық кәсіпорындар көбейген сайын ауасы, суы, орманы ластана берді. Сол ластанған, бұзылған табиғи ортаны ғайыптан түскен құтқарушы тазартып бермеді, бала-шағасынан қариясына дейін қолына тазалағыш құралдарын алып қара жұмысқа бел шешіп кірісті. Соның арқасында ластанған өзен-көл, тұнық ауа қалпына келді. 1970 жылдардың басында, яғни бес-алты жылдың ішінде өзен-көлдердің балықтары көрінетіндей мөп-мөлдір болып шыға келді. 1970 жылдардың басында суды, ауаны ластайтын газдың, улы заттардың қоршаған ортаға бөлінбеуін көздейтін технология қолданысқа ен­гізілді. 

1971 жылы Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің өндірістік технология орталығы электр энергиясымен жүретін көліктерді жасауға бағытталған өте ірі жобаны жүзеге асыра бастады. Сол кезеңде бүкіл өндіріс түрлерінің қоршаған ортаға зиянды болмауына ба­ғытталған Cleaner Production (СР) технологиясы енгізілді. Өндірістің қоршаған ортаға зиянын тежей отырып, өнеркәсіпті қарқынды дамыту қа­тар жүргізілді. СР технологиясының бір нәтижесі Жапонияда целлюлоза өн­діріле бас­тады. 1970-1989 жылдары қағаз өн­дірісі қарқындап, суды ластауға себеп болатын СОD мөлшері 2200000 тонна­дан 200 000 тонна деңгейіне түскен. 1975 жылы ең алғаш Күн энергиясын тұтынатын үйлер салынды, өндірістік технология институты ең алғаш энергиямен жүретін машина жасап шығарды. Металл өңдейтін зауыттарда, целлюлоза өндірісі, мұнай химиясы, мұнай өңдеу зауыттары сияқты кәсіпорындарда тұты­на­тын энергия азайтылып, бұл кәсіпорын­дар жаңа технологиямен жұмыс істеуге көшті. 

1973 жыл мен қазіргі уақытты салыстырсақ жапон экономикасы екі есеге дамыды, өнім өндіру 1,5 есе өсіп, энергия тұтыну 0,9 есе межесіне жетті. Озон қабатының тесілуі, жаһандық жы­лыну, улы жаңбыр мөлшерінің кө­бе­юі дүниежүзілік экологиялық мә­се­леге айналған кезде әлемдік қау­ым­­­дастық мүшелері бас қосып, 1992 жы­­лы Бразилияда (Рио-де-Жанейро) дү­ниежүзілік саммит өткізді. 172 мем­лекеттің қатарында Жапония да осы жиынға қатысты. Нәтижесінде Жа­пония бірінші болып экономикалық мә­селелерді шешудің тәсілдерін игеруге кірісті. 

Климаттың өзгеруіне байланысты БҰҰ-ның конвенциясына қатысушы мемлекеттердің үшінші конференциясы 1997 жылы Жапонияның Киото қаласында өткізілді. Конференция қо­рытындысында қабылданған Киото хат­тамасында 2008-2012 жылдар ара­лығында дамыған елдер мен өт­пе­лі экономикалы мемлекеттердің улы газ­ды ауаға шығаруын 1990 жылмен са­лыстырғанда 5 пайызға азайту көз­делген. Жапония хаттаманы 2002 жы­лы ратификациялады. Жапонияның Қор­шаған ортаны қорғау агенттігі Қор­шаған ортаны қорғау министрлігі болып қайта құрылды. 1967 жылы қабылданған Қоршаған ортаның ластануын бақылау туралы негізгі заң табиғатқа қамқорлық жасау жауапкершілігін мемлекеттік мекемелерге жүктейді. 

Қарқынды даму жолына түскен бұл елде өндірістік, тұрмыстық қалдықтарға орын табу мәселесінің шешімін табу қиын болды. Жері тар, қалдық көметін орын шектеулі. Сол кезде жапон ғалымдары қалдықты өңдеу технологиясын жасауды қолға алды. Бүгінде әр жапон азаматы қалдық мөлшерінің аз болуы үшін осы технологияның ережелерін мүлтіксіз орындайды. Яғни тұрмыстық қалдықтар төрт түрлі қоқыс жәшігіне сұрыпталып тасталады. Өртелетін қоқыс, өртелмейтін қоқыс, ескі заттар (тұрмыстық техника), пластик бөтелкелер бөлек-бөлек жәшіктерге салынады. Жапонияда азық-түлік, ораулар, тұрмыстық техника, құрылыс материалдары мен автокөлік қалдықтарын өңдеудің көрсеткіші 1989 жылы 4,5 пайыз болса, 2000 жылы 14,3 пайыз болған. 

Қоқыс өңдеу зауыттары да жетілген технологиямен жұмыс істейді. Мәселен, Токионың бір бөлігінде 8900000 тұрғын мекендейді. Бір жылда 2870000 тонна қоқыс шығарылады екен. Бұл қалада 21 орында қоқыс өңдейтін зауыт бар. Мәселен, солтүстігіндегі зауытта бір күнде 600 тонна өртелетін қоқыс жойылады. Мұнда зиянды улы заттардың қоршаған ортаға таралмауын қамтамасыз ететін технология қолданылады. Пеш­те қоқыс жанып жатқанда энергия шы­ғын­д­алмайды, қайта өңделіп, пайдала­нылады. Шыққан қызудың тең жартысы осы зауыттың ісіне жаратылады да, қалған жартысы энергия өндіретін кәсіпорындарға сатылады. Яғни қоқыс өңдейтін зауыт аймақты энергиямен қамтамасыз ету жұмысына да әжептәуір үлес қосып отыр. Бұл зауыт сондай-ақ жақын маңдағы кәсіпорындарды ыстық сумен қамтамасыз етеді. Су қоқыс өңдеу зауытынан шыққан энергияны пайдаланып ысытылады. 

Жапонияда істен шыққан тұрмыстық техника босқа тасталмайды. Ұялы телефондарды ұсақ бөлшегіне дейін кәдеге жаратып, құрамындағы алтын, платина ұнтақтары арнайы технологиялық әдіспен балқыту арқылы бөлініп алынады. Ал тұрмыстық техниканы өңдеу орталығында кір жуғыш машина, теледидар, кондиционер, тоңазытқыш, компьютерлер, т.б. бөлшектеніп пайдаланылады. Мұнда мамандар техниканы ұсақ бөлшегіне дейін топтап таразылайды. 

Шарафат ЖЫЛҚЫБАЕВА,
жапонтанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2018

Иранда 60 жолаушысы бар ұшақ апатқа ұшырады

18.02.2018

Эфиопияда төтенше жағдай жарияланды

18.02.2018

18 ақпанға арналған ауа райы болжамы

18.02.2018

Өскеменнің әкімі грейдермен қар тазалады

17.02.2018

Асқар Жұмағалиев Шымкентте цифрландыру жобаларымен танысты

17.02.2018

Білім министрлігі балалардың әлеуметтік желілердегі белсендігін бақылауға шақырды

17.02.2018

Головкин - "Канело" екінші жекпе-жегіне арналған трейлер шықты

17.02.2018

Жанат Жақиянов кәсіби бокстағы карьерасын аяқтады

17.02.2018

Болгарияда Қазақстан туралы деректі фильмдер көрсетіледі

17.02.2018

Астанада тұңғыш рет инклюзивті спорт фестивалі өтеді

17.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың Қытайдың CCTV арнасына берген сұхбаты жарияланды (видео)

17.02.2018

Павлодарда Достық фестивалі өтті

17.02.2018

Мексиканың оңтүстігінде 7.2 балдық жер сілкінісі болды

17.02.2018

Белгілі жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев дүниеден өтті

17.02.2018

Н.Назарбаев: Мемлекеттер арасындағы сенім мәселесі өте маңызды

17.02.2018

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2018

Елбасы Қытайдың «Бір белдеу-бір жол» бастамасына қосылудың пайдасын түсіндірді

16.02.2018

Қазақстан халқы 1 қаңтарда 18 млн 157 мыңға жетті

16.02.2018

Астанада Тұңғыш Президент Қоры сыйақысының лауреаттары марапатталды

16.02.2018

Сенатта жол-көлік оқиғаларының алдын алу бойынша уәкілетті органдармен кездесу өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Блокчейн: сый мен сын

Таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қаржы министріне қарата айтқан сөзінде блокчейн технологиясын са­лық жинау жүйесінде қолдануды құп­таған болатын. Бұл – бүкіл әлем­ге сыйы мен сынын қоса әкеле жат­қан төртінші өнеркәсіптік рево­лю­цияның бір жаңалығы.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ұзаққа созылған келіссөз

Германия канцлері Ангела Меркель жетекшілік ететін Христиан демо­кра­­тиялық одағы және Христиан со­циа­лис­тік одағы Германия социал-демо­­кра­тиялық партиясымен ұзақ­қа созылған келіссөздерден соң, коали­ция­лық үкімет құру бойынша мәмілеге келді. Келіссөздер барысында, сондай-ақ ортақ бағдарлама да бекітілді. Ал Бундестаг (парламент) сайлауы 2017 жылдың 24 қыркүйегінде өткен болатын.

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Қалтафондағы қауіпті қосымша

Бұған дейін хабарлағанымыздай, өткен аптаның соңында Ақпа­рат және коммуникациялар ми­нистр­лігі «Дербес деректер және олар­ды қорғау туралы» Заңға қай­шы келгені үшін GetContact мобильді қосымшасының еліміздегі қолданысына шектеу қой­ған еді. Бірер күн бұрын Әзер­бай­жан да қосымшаға тыйым салған бола­тын. Қазақстандық қалтафон қол­дану­шылары бар болғаны бір ғана күн пайдаланған бұл қосымша несімен қауіпті еді? Жеке ақпаратты саудалайтын мұндай қосымшаларға төтеп беруге бола ма?

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу