Күйшінің туған жылынан қателеспейік

Қазақ халқының ұлы күй­ші-­композиторы, әлемдік мәде­ниеттің аса биік тұлғасы – Құр­манғазы Сағырбайұлының туған жылы туралы күні кешеге дейін әртүрлі пікірлер айтылып келді. Соның салдарынан Атырау облысында заңғар сазгердің 175 жылдығы 3 рет атап өтілді. Ұлы күйші 1806 жылы туған, кейін 1818 жылы туған екен деген пі­кірлер баспасөз беттерінде жазы­лып, кітаптарға да енді. 

Егемен Қазақстан
25.01.2018 1032

Атап ай­тар болсақ, Білім және ғылым министрлігі, Ұлттық ғылым академиясы, Ш.Уәлиханов атындағы тарих және этнология институты, Ә.Марғұлан атындағы археология институты «Атамұра» баспасынан 2000 жылы шығарған көптомдық «Қазақстан тарихының» 3-томында ұлы күйші 1806 жылы туып, 1879 жылы дүниеден өткен деп жазылыпты (554-бет). Авторы Ж.Қасымбаев болып табылатын 8-сыныпқа арналған «Мектеп» баспасынан 2004, 2012 жылдары шыққан «Қазақстан тарихы» оқулықтарында Құрманғазы Сағырбайұлының туған және қайтыс болған жылдары 1818-1889 жылдар деп көрсетіліпті.

Қалың көпшілік оқитын кі­тап­тарда, бұқаралық ақпарат құ­ралдарында Құрманғазының ту­ған, қайтыс болған жылдарына орай осындай қателіктердің болу себебі, кейбір зерттеушілердің мәселенің байыбына терең бойламай, деректерді интернеттен ала салуының да әсері болып отыр деу­ге толық негіз бар. Қазіргі мезгілде ғаламторда ұлы күйшіні 1818 жылы туды деп жүргендерді де солардың қатарына қосуға әбден болады. 

Шындығында, Қ.Сағырбайұлы қай жылы туып, қай жылы дүниеден өткен? Бұл мә­­селе төңірегінде аты­рау­лық тари­х­шылар көптеген жыл­дар бойы тер төгіп зерттеу жұ­­мыс­тарын жүргізді. Соның нә­­­­ти­­жесінде өткен ғасырдың 90-­жылдарында-ақ ұлы сазгердің туған, қайтыс болған жылдары то­лықтай анық­талды. Осы мәселе төңі­регінде шұ­ғыл­данғандардың ішінен архив қыз­меткері Мақсот Жолжановтың ең­бегін ерекше айтқан жөн болады. 
Ол Астрахан облысының мем­лекеттік архивінен 1882 жылы Астрахан облысына қарасты Крас­нояр түрмесінде отырған Құр­­манғазы Сағырбайұлының есі­мі тұсынан оның ұлтын, сот­талу себебін, үкімін, жаза мерзімін, жасын көрсететін дерек тапқан (АОГА, 203-қор, 629-іс, 21,31-па­рақтар). Сол деректерде Құр­ман­­ғазы 1882 жылы 59 жас­та­ деп көр­сетілген. Олай болса, Құр­­­­ман­ғазы Сағырбайұлы 1823 жы­лы дүниеге келген. Ұлы күй­ші­нің құлпытасында оның 73 жас өмір сүргені жазылғаны белгілі. Сөй­тіп архивтік деректер бойынша Құрманғазы Сағырбайұлы 1823 жылы туып, 1896 жылы қайтыс болған. Дегенмен мәселенің нүк­те­сін сол кезде Ұлттық ғы­лым ака­­­­демиясына қарасты М.Әуе­зов­ атындағы Әдебиет және өнер инс­титутында құрылған ар­нау­лы сара­птау комиссиясы қой­ды. Сол комиссияның шешімі төмен­дегідей:

«Ұлттық ғылым академиясы М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты халық композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының туған, өлген жылына қатысты сарапшылық комиссияның қоры­тындысын хабарлайды. Архив де­рек­тері мен зерттеушілер М.Жол­жанов, И.Кенжалиев, Қ.Жұмалиев, Ұ.Рахметуллиннің пікірлерін мұ­қият сараптай отырып, халық ком­позиторы Құрманғазы Сағыр­байұлы 1823 жылы туып, 1896 жылы дүние салған», деген қоры­тындыға келді.

Кезінде бұл шешім «Атырау» газе­тінің 1996 жылғы 12 қыркүйек күнгі санында жарияланды. Сол 1996 жылы ұлы композитордың қайтыс болуының 100 жылдығына орай Астрахан облысының Володар ауданындағы Қ.Сағырбаев жер­­лен­ген жерге биік кесене тұр­ғызылды. Кесененің ашылуына Елбасы Н.Назарбаевтың өзі қа­тысты. Осы тұжырымға сай 2013 жылы Атырау қаласында Құр­манғазы Сағырбайұлының ту­ғанына 190 жыл толуына арналған 1000 домбырашы қатысқан күй-­концерт өткенін қалың жұрт­шылық ұмыта қойған жоқ.

Сонымен қорыта келе айта­рымыз, күйші Құрманғазы Сағыр­байұлы дүниеге 1823 жылы келген. Жоғарыда көрсетілгендей, бұл мұрағат дерегі негізінде дә­лел­денген. Сондықтан да ұлы күй­шінің туған жылына байланысты басқаша пікір болуға тиісті емес. 

Біздіңше Құрманғазы Сағыр­байұлы сияқты дүние жүзіне та­нылған талантты тұлғаның мерейтойын асығыс түрде 12 айда өткізе салу мүмкін емес. Ұлы сазгердің 200 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО аясында дүниежүзілік көлемде аталып өтуге тиіс. Сірә, бұған ешкім де қарсы болмайтын шығар.
Күй дүлдүлі Құрманғазының ту­ған жылына байланыс­ты дә­лелдеріміз бен ұсыныста­ры­мызды ел газеті арқылы қалың оқыр­манға жеткізуді жөн көр­дік. Ендігі жерде «Егемен Қазақ­стан» ұлы күйшінің алдағы мерейтойының жоғары деңгейде өтуіне ұйытқы болады деген сенімдеміз.

Амангелді ШАМҒОНОВ, 
Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің профессоры, тарихшы-өлкетанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.06.2018

Ұлттық бірыңғай тестілеудің Қазақстан бойынша орта көрсеткіші - 83 балл

23.06.2018

Серік Түсіповтың отбасы әрдайым назарымызда - семейлік құқық қорғаушылар

23.06.2018

Семейде үйін су шайып кеткен отбасылар баспаналы болды

23.06.2018

Ақтөбеде тұңғыш рет пантеон орталығы бой көтерді

23.06.2018

Семейде қала әкімі полиция қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

23.06.2018

Бүгін - Мемлекеттік қызметші күні

23.06.2018

Қызылжарда Мағжан Жұмабаевқа ескерткіш орнатылды

23.06.2018

Семейде суға кеткен Бобровка тұрғындарының үйлері жөнделіп жатыр

23.06.2018

Дипломаттар халықаралық күн тәртібінің өзекті мәселелерін талқылады

22.06.2018

«Нұр Отан» Маңғыстау облыстық филиалы мемлекеттік және полиция қызметкерлерін марапаттады

22.06.2018

Қазақстан мен Ресейдің парламентаралық ынтымақтастығы нығая түспек

22.06.2018

Қазақстанның Ауыр атлетика федерациясы 2020 жылы Азия чемпионатын өткізуге ниет білдіргенін растады

22.06.2018

Маңғыстау облысында «Нұрлы жер» және «Қолжетімді баспана» бойынша отырыс өтті

22.06.2018

Астанада медиабілімнің даму мәселелері талқыланды 

22.06.2018

Солтүстік Қазақстанда бұршақ жаууы мүмкін

22.06.2018

Астана қаласы маңындағы орман көлемі 100 мың га дейін кеңейтіледі

22.06.2018

«Ақтау Теңіз Порты» АЭА мен DP World инвестициялық жобаларды жүзеге асырмақ

22.06.2018

Қызылорда облысында «Жасыл» технологияларды енгізу бойынша меморандумға қол қойылды

22.06.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Польшадағы Елшісінің брифингі өтті

22.06.2018

Кіші Аралда желкенді кемелер жүзе бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу