Еділ Мамытбеков: Цифрлы экономика негізін­де цифрлы кодекс немесе заң қабылдау керек

Елбасы өз Жолдауында таяу жылдарға арналған жұмыс бағдарларын нақтылап  берді. Басты арқау – интернет, мобильді және сенсорлық жүйелер арқылы жүзеге асырылатын экономикалық және әлеуметтік шаралардың жаһандық жүйесін пайдалана отырып, Қазақстанда «цифрлы экономиканы» дамытудың қажеттілігі. 

Егемен Қазақстан
31.01.2018 4619

Бүгінгі таңда цифрлы әлем жаһандық деңгейде өзгергеніне қарамастан, сенің сол өзгеріс­терге дайын екендігіңді сұра­майды. Қазақстан үшін цифрлы жүйе – шикізаттық экономика «ұйығынан» шығудың ай­қын жолы.

Мен реформалаудың 10 ма­ңыз­ды бағдарынан өзгелерін жү­зеге асырумен тығыз байла­ныс­­ты негізгі үшеуін ерекше атап өтер едім. Біріншіден, бұл – жаңа технология негізінде ин­­дус­­трия­ландыруды жеделдету, екін­шіден, адам капиталы, үшін­­шіден, тиімді мемлекеттік басқару. 

Бірінші міндет өзімен бірге «ресурстық потенциалды дамытуды», «ақылды» технология мен басқа да түйіндес мә­се­ле­лерді қамтиды. Ал адам ­ка­пи­талының теңгермелі дең­гейінсіз, бұған қоса, тиімді мем­лекет­тік басқарусыз жаңа технология негізіндегі индустрияландыру мен цифрлы технологиялар арқылы да әлемдік ортадағы Қазақстанның шикізаттық экономикадан шығуын әрі бәсеке­лестік басымдығын жоға­ры­лату­ды ешқашан жүзеге асыра ал­майды. Шешуші нәтиже – ре­сурс­тық-энергия үнемдеу технологиясы мен өндіріс негізінде ин­дустриялық-цифрлы жасыл экономикаға көшу.

Жолдауда адам капиталына жан-жақты әрі ерекше сипатта көңіл бөлінген. Эконо­мика­ның барлық саласын қам­ти­­тын әлемдік стандарт дең­гейін­дегі отандық кадрлар әлеуе­тін даяр­­лауға ерекше мән бері­ле­ді. Бұл орталық атқарушы ор­ган­­­дарға жауапкершілік жүк­теп, жұмыспен қамту нары­ғын қа­лып­тастыруда жүйелі әдіс енгі­зуіне мүмкіндік туғы­зады. Осы­ған орай, ел эконо­мика­сы­ның кадр­ларға қатыс­ты нақты қа­­жет­­тілігін есеп­теу арқылы еңбек нарығын­дағы сұраныс пен ұсы­ныс­ты теңес­тіруді қамтама­сыз ету керек.

Ел Президенті «мұнай мол­шы­лығы» дәуірінің аяқталу кезеңі жақындағанына, әрі қарай мемлекеттің даму қарқыны­ның сақталуы мен жоғарылауы жа­ңа сапалы әрекеттерді қажет ете­тін­дігіне баса назар аударды. Сон­дықтан Қазақстанда «2050» Стр­атегиясы қабылданып, 5 инс­титуттық реформаны орындау бо­йынша «100 нақты қадам» Ұлт жоспары, индустрияландыру және «Цифрлы Қазақстан» бағ­дарламалары жүзеге асырылуда. Бұлар қазіргі заманның өктем талабын өсіп-өркендеудің жаңа мүмкіндіктері ретінде пай­да­­лануға жол ашады.

Жолдауда барлық салада ин­т­е­ллек­туалдық жүйе мен «ақыл­ды» технологияны енгізу және цифр­ландыру, автоматтандыру мәселелеріне ерекше мән беріл­ген, өйткені бұлар цифрлы тех­но­логияның негізі болып саналады. 

Астанада өткен ЭКСПО-2017 көрмесі прогрес­тің қандай ұм­ты­лыспен алға жыл­жу қар­қы­нын көрсетті. Энер­готиімділік пен энер­гоүнемдеу жалпылық сипатты, ал индустрияландыру инно­вациялық дәрежені иеленуі тиіс. Бірқатар қазақстандық өн­діріс орындарын цифрлы жү­йеге көшіруге арналған қанатқақты жобалар мен бұл тәжіри­белер­ді тарату өңірлердегі тех­ноло­­гия трансфертінің нақты қад­ам­дары­ның біріне айналады.

Бүгінгі таңда агроөнер­кә­сіп кешенін жетілдіру барысын­да шикізат индустриясын ұйым­дастыруға, табиғи ресурстарды басқару ісіне, кешенді ақ­па­рат­тық технологиялық плат­фор­маға, «ақылды» технологияны ен­­г­ізуге сындарлы түрде бас­қаша ой­лануға тура келеді.

Кез келген технология адам білімінің жемісі болып табылады, ал цифрлы экономика білім экономикасымен тығыз байланысты. Сондықтан Жолдауда барлық жас деңгейіндегі азаматтарды қамтитын білім беру­дің жаңа озық жүйесін қалып­тас­­тыруды жеделдету мін­деті қо­­йыл­ды. Білім беру бағдар­ла­ма­ларының маңызды басым­дығы жаңа білімді игеру мен шұғыл өзгерістерге үнемі бейім­делу қа­бі­леттілігін жетілдіре білуі тиіс.

Білім беру саласына өз ин­вес­тициялық жобасы мен экс­порттық әлеуеті бар экономи­каның бір бөлігі ретінде қарау керектігі дәл уақытында айтылды. Осыған сай, ел экономикасы салаларының дамуында тарихи орны бар – метал­лургия, мұнай-газ химия, АӨК, биофизика-техникалық, сонымен бірге алдыңғы қатардағы ІТ-тех­н­о­логияларда ғылыми әрі прак­­тикалық зерттеулер басым­­дығына ие іргелі және қол­дан­балы ғылымды жедел дамытуға тура келеді. 

Елімізді индустриялан­дыру саласында жоғары еңбек өнім­ділігінің негізі болып сана­ла­тын жоғары кәсіби жұ­мыс­шы кадр­ларды даярлауға ба­ғы­т­тал­ған жастарды тегін кәсіптік-тех­ника­лық біліммен қам­та­ма­сыз ету жоба­сының Жол­дауда жал­ғасын табуы зор қолдауға ие болды.

Қазақстандағы бар жетіс­тік­теріміздің орталығы әрі тірегі – біздің Астанамыз. 2018 жыл – Астана қаласының 20 жылдық мерейтой жылы. Жолдау біздің алдымызға зор міндет қойды. Ол – «Smart City»-дің стандартты «эталоны» болу және оны Қазақ­станның барлық қалал­арында өрбіту. Бұл тұста «ақыл­ды» қала­лар өңірлік даму мен өмір сүру сапа­сының жоға­рылау локомо­тиві болуы тиіс. Мысалы, Астана қаласында «Өмір сүру деңгейін кешенді қамтамасыз ету жүйесі» жобасы, «Smart мектеп», «Smart көше жарықтандыру», «Smart емхана» және т.б. бағдарламалар бойынша бастамалары жүзеге асырылуда. «Smart City» технологиясын енгізу мегаполистер мәселесін шешуге, олардың дамуына мол мүмкіндік беріп, қала тұрғындарының қауіпсіздігін, жайлы да ыңғайлы өмір сүру жағ­дайын жақсартатынын әлем­д­ік тәжірибе көрсетіп отыр.

2018 жылғы Жолдаудың ең басты екі ерекшелігін атап өту­ге тиіспіз. Біріншісі – Қазақ­­стан мен әлемдік экономика үшін маңызды саналатын жағдай­ларға прагматикалық көз­қа­рас­тан тұрады, онда әлем­нің алдыңғы қатарлы 30 елі құ­рамы­на ену бойынша дағ­да­рыс­қа қарсы басты-басты бағ­дар­ламалар мен нақты қадамд­ар айқындалған. Біздің стратегия­мыз – алға ұмтылу мен жеті­ле түсу, бастамалар мен бел­сен­­ділік, инвестиция тарту мен жаңа жобалар. Екіншісі – Жол­дау­дағы 10 бағдардың бар­лығы өзара тығыз байланысты, олар­дың әрқайсысын сапалы түрде жүзеге асыру тек бәрін орын­да­ғанда ғана жетістікке ие болады.

Цифрлы экономика саласын­да өзіміздің кадрлық, интел­лек­туалдық, технологиялық ба­сым­­­­дықтарымызды жетілдіру үшін төмендегідей бағыттар бо­йынша әрекет жасауды ұсы­на­мын:

1) экономиканың бар­лық саласында цифрлы тех­но­логияны енгізу үшін заман­ға сай нормативті база құру, мем­лекеттің, бизнес пен азамат­тар­дың қауіпсіздігін қамта­ма­сыз ету мақсатында шешімдер қа­был­д­ау;

2) өндірістерді цифр­лан­дыру жолымен жүретін, мәлі­меттердің мол қорын талдап-саралаумен белсенді айналысатын компанияларға қо­лай­лы жағдайлар жасап, қол­дау көрсету;

3) цифрлы эко­­но­ми­каның өзіндік да­муы­на жол ашатын мемлекет-жеке­мен­шік се­ріктес­тігі негізінде цифр­лы эко­номиканың инфрақұ­ры­лы­­мын құру, тосқауылдарды алып, бизнеске кедергі жасамау;

4) циф­рлы экономика саласы бо­йын­ша мамандар даярлауды ұл­ғайту және жалпы цифрлы сауат­тылыққа қол жеткізу;

5) ел Пре­зидентінің «Бесінші жол» мақаласында көрсетілгендей, оның үш алыбы – басқарудың техника-технологиялық, валюта-қаржылық және әлеуметтік-саяси құрылымдарын иннова­циялық дамыту жолы арқылы тиімді мемлекеттік басқаруды қамтамасыз ету.

Түрлі саладағы цифрлы эко­номиканың дамуына кедергі жа­сай­тын заңнама жүйесіндегі шек­теуді ықшамдау керек. Ескірген әрі тозығы жеткен талаптардан арылып, салааралық инс­ти­тут­тарды жаңарту ісі кезек күт­тір­мейді. Мысалы, қағаз жүзін­дегі еңбек шарты мен еңбек кітап­ша­сын жүргізуден арылған жөн. Қа­шы­қтықтан жұмыс ат­қару­дың тех­нологиялық мүмкін­дігі адам­дардың қайда жұмыс іс­тейтінін емес, оның құзыре­ті жұ­мысқа сай келетіндігі маңыз­ды болуына әкеліп соғады. Ең­бек заңын өз­герту мобильдік дең­­гейді жо­ға­ры­латып, цифрлы эко­но­ми­­ка­ның дамуына серпін береді.

Ағымдағы заңнамалық шек­теуді алып тастау цифрлы эко­номика мәселелерін реттей­тін кешенді заңнаманы әзірлеу ісін талап етеді. Менің пайымдауым­ша, цифрлы экономика негізін­де цифрлы кодекс немесе заң қабылдау керек.

Сонымен бірге цифрлы заң­нама мәселелерімен айналысатын арнайы кафедралары бар жо­ғары оқу орындары негізінде құзыреттілік орталығын құру ке­рек, олар заңгерлерді емес, ақпа­ра­т­тық технология саласынан ха­бар­дар кәсіби кадрлар даярлайды.

Бұдан басқа, болып жатқан өзгерістерге жылдам бейімделе алатын цифрлы экономиканың басқару тетігін өзгерту керек. Өзгерістер жиі болған сайын мемлекетті басқару ісін соған бейімдеп үлгеруге тиіспіз. Өкі­нішке қарай, бізде норма­тивті құқықтық актілерді қабылдау үдерісі шексіз бюро­кратталған. Мысалы, бір ғана құқықтық акті­ні қабылдау үшін екі айдан үш айға дейін, кейде одан да ұзақ уақыт кетеді. Қазіргі жағдайда шегі жоқ келісімдер мен ұзаққа созылатын бюрократтық ресім­деулерге жол жоқ.

Үйлестіру шарасына жұмыс атқарудың цифрлы кеңістігін құру мен нормативті құжаттар келісімі есебінен қол жеткізуге болатын шығар. Сарапшылар әлдеқайда қатаңдау өзгерістерді ұсынады: нормативті актілер­ді үйлестірмей-ақ, өз норма­ларының негізіне сүйенетін ұстанымды шешімдер мен ал­го­ри­тмдерді үйлестірсе жет­кілік­ті. Мұндай қанатқақты жобалар цифрлы басқару жүйесіне ену ба­рысындағы алғашқы қадам болып, ал Қазақстан цифр­лы эко­номика мәселелерін шешу­дегі осындай жолдары арқылы әлемдік көшбасшыға айналар еді.

Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев жаһандық дағдарыс жаңа мүмкіндіктер, ең бастысы, соларды ел игілігі үшін пайдалана білуіміз керектігін бірнеше рет атап өткен болатын. Біз ел Президентінің басшылығымен Жолдауда көрсетілген барлық басымдыққа ие мақсаттар мен міндеттерді жемісті жүзеге асы­ратынымызға нық сенімдімін.

Еділ МАМЫТБЕКОВ,
Парламент Сенатының депутаты 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

14.08.2018

Бес елдің мөрімен бекітілген құжат

14.08.2018

Курчатовта төрт жолақты бассейн салынады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу