Көшеңізде қандай ағаш өсіп тұр?

Қазіргі уақытта ауыл, аудан, қала әкімдері халық алдында есеп беруде. Аңғарғанымыз, есептік кездесулерде көтеріліп жатқан мәселелердің басым бөлігі тұрмыстық деңгейдегі дүниелер. 

Егемен Қазақстан
31.01.2018 2149
2

Яғни қаржының бөлінуіне байланысты, бағдар­ламалар мен іс-шаралар жос­парында қаралған, біртіндеп шешімін табатын мә­селелер. Мұндай көріністі «сананы тұрмыс билейді» деп бағалауға да болмас.

Өйткені жол салу, көлік қатынасы, ауыз су, жарық, газ жеткізу, сапалы жылу беру сын­ды мәселелердің жыл сайын көтерілуі жергілікті әкімдік пен тұрғындар арасындағы ал­шақ­­тықты да аңғартады. Жер­гілікті әкімдер жұртпен жиі кез­десіп, мұң-мұқтажын зерт­теп, коммуналдық мәселе­лер бойынша түсіндірме жұмыс­та­рын жүргізсе, есепті кездесуде бүгінгі шағымдар алдынан шықпас па еді. Әкімдерге ақыл айтудан аулақпыз, айтайын дегеніміз, осындай есепті кезде­сулерде қала немесе аудан­ды өр­­кендетуге қатысты ұсыныстар кө­­теріліп ортаға са­лын­байтыны, тұр­­ғындармен талқыланбайтын еді.

Мысалы, жерге шыбық шан­шысаң өсе беретін құнарлы топы­рақтан тұратын облыс орта­лығы Шымкенттің бас жос­парын қарағанда, тек ғимарат пен тұрғын үйлер ғана емес, қай кө­шеге қандай ағаштар отырғызу мәселесі де ескерілсе. Әсем үй мен әдемі ғимарат қана емес, көрікті тал-дарақтар да шаһарды шаттыққа бөлейді емес пе? Жанға дауа жасыл же­лек қаланың қан­шалықты көрікті екендігін біл­діре алады. Онымен тұрмай, ағаштың түрлі газдарды өз бойына тартып, орнына оттегі бөліп шығаратыны, табиғаттағы тепе-теңдікті сақ­тап, көшедегі шудың азаюына да ықпал ететіні жақсы мәлім. Жа­сыл желектің пайдасы көп­ті­гін ұғынған халқымыз «...Жү­з жылдығын ойлаған халық ағаш егеді...», «Атадан мал қал­ғанша, тал қалсын» деп бекер айтпаса керек-ті. Осы орайда айта кетелік, облыс әкімі «Шатқал» атауымен жақсы бас­тама көтеріп, ол іске асырыла бастады. Мысалы, облыстағы 170 гектар тұқымбақта өткен жылы 16,3 млн түп көшет өсі­ріліпті.

Көшеттердің жа­ңа түр­лері мен санын көбейту мақ­са­тында «Бадам» мемлекеттік мекемесінде 2 жылыжай құрылған болатын. 2017 жылға бекітілген индикативтік жоспарға сәйкес, таулы және тоғайлы аумақта 390 гектар, құмды өңірде 3 мың гектар жерге көшет егілген. Сондай-ақ 10 577 гектарға сексеуіл тұ­­қымы себілсе, орманның та­би­ғи түрде ұлғаюына ықпал ету жұмыстары 7 мың гектар аумақ­та жүргізілген. «Шатқал» бағдарламасын іске асыру мақсатында былтыр облыстың елді мекендерін көгалдандыруға аудан, қала әкімдіктеріне 480 мың түп көшет тегін босаты­лыпты. Биыл аудан, қала әкім­діктерінің сұранысына орай 1 млн 990 мың түп көшетті тегін үлестіру жоспарланып отыр. Ал Шымкент қаласы айналасындағы «Жасыл аймақ» көлемін 19 мың гектарға ұлғайту жұмыстары жү­зеге асырылуда. Сондай-ақ қала аумағынан 125 гектар жерде орналасқан 7 шатқалда 55 мыңнан аса түрлі көшеттер егіліп, абаттандыру жұмыстары жүргізілген. Ағымдағы жылы аталған шат­қал­дың екеуі ел игілігіне тап­сырылмақ.

Ал енді биыл тегін үлесті­рілетін 1 млн 990 мың түп қандай ағаштардың көшеті? Бұл жағы тұрғындарға беймәлім. Әйтпесе аудан немесе қала тұрғындары Сарыағашта жергілікті климатқа бейімделген, әлемдегі ең жылдам өсетін павловния ағашының көптеп отырғызылғанын қалар ма еді. Осы бір бізге әзірге бейтаныстау, бірақ көріктілігімен, өсімталдығымен әлемнің да­мы­ған елдеріне танымал ағашты оңтүстікке әкеліп жерсін­дір­ген кәсіпкер Балтабай Құр­бан­баевтың айтуынша, павлов­нияның пайдасы өте көп. Әлемдегі ең жылдам өсетін жапы­рақты ағаш, 3 жылда 15 метрге дейін және 7-8 жылда 22-25 метрге дейін өседі екен. Қа­зіргі уақытта кем дегенде 6 түрі анықталған. Батыста ке­ңінен танымал, онда жиһаз, фанер және биомасса өндірісі үшін өсіреді. Жапырақтары үлкен, әсіресе бірінші жылда, бір гектардан 1200 тоннаға дейін көмір қышқыл газының сіңірілуін қамтамасыз етеді, яғни ауаны тазартады. Жи­һаз өнеркәсібінде «ағаш алюми­нийі» ретінде белгілі, бұл ұқсас ағаштан 30%-ға жеңіл.

«Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия отаны болып саналатын павловния ағашының көшеттерін біз Қытай елінен әкеліп, жерсіндірудеміз. Біздің оңтүстік өлкенің климатын ескере, ыстығы мен суығына төзімді сортына таңдау жасадық. Міне, бір жылдан асты, алып келген 35 мыңға жуық көшеттің барлығы дерлік өсіп-өнді. Биыл тағы 200 мың түп әкелуді жос­парлап отырмыз. Көрікті де өсімтал, ауаны тазартуға, күннің ыстығында сая болуға пайдасы өте мол ағаш­қа сұраныс та көп. Саясы мол, көрікті ағаш Шымкенттің шырайын аша түсер еді. Үлкен жол­дардың бо­йына да отырғызуға болады. Павловния өзіне ерекше күтімді қажет етпей-ақ, тақыр жерді 7 жыл ішінде орманға айналдыра алады екен. Көзін тауып, дұрыс пайдаланған адамға, мысалы жиһаз жасауда, бұл ағаш үлкен табыс көзі де бола алады.

Елбасы «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында өзгелердің тәжірибесін алып, озық жетістіктерін бойға сіңі­ру қа­жеттігін атап көрсетті. «Өзім­дікі ғана таңсық, өзгенікі – қаңсық» деп кері тартпай, ашық болу, басқалардың ең озық жетіс­тіктерін қабылдай білу, бұл – табыстың кілті, әрі ашық зерденің басты көрсеткіштерінің бірі» екенін айтты. Өңірді, оның ішінде қаланы таза әрі жасыл желекке айналдыруда озық же­тістіктерді, жаңашылдықты ба­тыл енгізген жөн», дейді іскер­лігімен елді сүйсіндірген Б.Құрбанбаев.

Алты апта бойы гүлдеп тұ­ратын ағаш қаланы ажарландыра түсері, күре жолдар бойын да көріктендірері анық. Сондай-ақ мамандар, әсіресе қалада павловниямен қатар сәндік ағаш сакураны да отырғызуға болатынын айтуда. Сәуірде гүлдейтін жапониялық сакура көрші елде өсіп тұр. Шымкентті де жатсынбасы анық. Иә, айта берсек, пайдалы тұсы мол тал-дарақ жетерлік. Олардың арасынан табиғатымызға сай келетіндерін, мысалы павловния ағашы кө­шеге көрік беретін болса, саялы жапырағы да пайдалы болса неге өңірімізде көп­теп өсірмеске?

Айтпақшы, қаладағы Қаратау ауданы әкімі­нің есептік кездесуіне келген тұрғындардан осы мәселеге қатысты көзқарастарын да сұрап білген едік. «Облыс әкімінің бастамасы өте дұрыс. Бірақ көктігі болмаса саясы жоқ шыр­­­шалардың орнына жеміс-жи­дек егілгенін қалар едік. Мысалы, өрік, алма дегендей. Қаланың көшелерінде де шырша емес сәндік ағаштардың бой көтергені дұрыс. Шымкентте көбіне күн ыстық, көлік көп, ауа лас, сондықтан көлеңкесі мол, бойы биік, оттегіні көп бөлетін ағаштарды отырғызу қажет», дейді қала тұрғыны Қалыбек ақсақал.

Облыс әкімі Ж.Түйме­баев­­тың бастамасымен қолға алынған, еліміздегі тың жо­балардың бірі болып табылатын «Шатқал» бағдарламасының бас­ты мақ­сатының бірі – қа­раусыз қал­ған сай-саланы халық де­мала­тын саябаққа айналдыру. Кә­рі ағаштардан құтыла алмай отырған Шымкентке бағ­дар­лама шең­берінде сәндік ағаш­тарды да көптеп отырғызса ол турис­тер­дің де көзайымына айналар еді. 

Ғалымжан ЕЛШІБАЙ,
«Егемен Қазақстан» 

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу