Қаралы үйді қарызға батыру - күнәһарлық

Ажал айтып келмейді. Аяқ астынан көз жұмған жанның жақындары қайғы жұтып қана қоймай, ас беруде абдырап қалып жатады. Оған аруақ риза болсын дегеннен бөлек, жұрт сөгіп кетпесін деген ойдан туған дастарханның қамы себеп болатыны сөзсіз. 

Егемен Қазақстан
31.01.2018 3550

Дүбірі жеті қырдың астынан естілетін той-томалақты былай қойғанда, топырақты өлімде де шамаға қарамай тыраштанатын болдық бүгінде. Қарызданып, қауғаланып берген аста-төк нәзір дастарханы қоңыр қалта өмір сүріп жатқан кей қазақты одан бетер қинайды. Ал, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының маманы, исламтанушы, теолог  Ершат Оңғаров шамасына қарамай шашылуды шариғат тіптен құптамайтынын алға тартады.

«Жаназа және жерлеу рәсімдері әр өңірде әртүрлі орындалып жүр. Тіпті қатар екі ауыл түгілі, бір ауылдың екі көшесінде түрліше болатынын айтқан әкімдер болды. Ал ас беру – біріншіден, садақа беру болса, енді бір жағынан алыстан ат арытып келген ағайынды тамақтандыру. Бірақ бұны шариғат міндеттемеген. Алайда, кей адамдар аласапыран өмірде ешкімнен кем болмауы үшін немесе «ұятқа қалғысы» келмегеннен шамасына қарамай, қиналады. Кредит алып ас бергендер жайлы да хабардармыз. Керісінше бұлай ысырапшылдыққа жол беру исламда құпталмайды. Қазалы жағдай кімге болсын ауыр тиеді. Осындай қиын уақытта не істерін білмей дағдарып қалатын кісілерді дүмше молдалар да пайдаланып кетіп жатады. Мысалы, асқар таудай әкесінен айырылып, есі шығып отырған адамға ту бие соймасаң болмайды, жоралғыны жүргізу үшін осыншама қаражат төлеуің керек дейтін «жол көрсететіндер» шығады», дейді теолог.

Асты ысырап етуден бөлек, уақытқа деген құрметсіздік те біздің қоғамда белең алып бара жатқан сыңайлы. Өлімге жиналған жұрттың тойда тост сөйлегендей емін-еркін көсілетінін, тіпті, асаба жалдап, шығынды еселеп жатқандарды да байқап қалып жүрміз. Бұған атасының басына «алтыннан діңгек» орнатқандарды қосыңыз. Әрине, одан байдың малы кеми қоймас, бірақ жанталасып жатқан жарлыны аяйсыз.   

«Ас үстінде ұзынсонар сөз сөйлеуді қойып, жаназа үстінде митинг жасайтындар бар.  Жаназаның өзі митинг. Ол жерде еңбек жолын атап өтіп уақытты созу деген шариғат шарттарына да сай емес. Қабір басын безендірумен бәсекелесу де өзекті мәселенің бірі. Кей өңірлерде мәрмәрдан, платинумнан ескерткіш орнатып, 20 адам жерленетін жерді жалғыз кісіге иемденетіндер бар. Бұл деген астамшылыққа бару. Платинум деген алтыннан да қымбат металл. Дәулеті артқан кісі бұндайға шашылғанша, сол қаражатқа ауылына аурухана, мектеп, болмағанда көпір салып берсе аруақты да сауапқа кенелтіп, тірілерді де жарылқайтын еді ғой. Мұсылман мемлекеттерінде бұндайға жол бермейді. Мысалы, Түркияда бейіт басына тек белгі тас қояды да, тізеден келетін шарбақпен қоршайды. Оларда зираттар емес, тұтас қабірстан қоршалған», деген исламтанушы Ершат Ағыбайұлы өлім-жітім жөнелту дәстүрін бірізділікке түсірудің маңыздылығына тоқталды.

Оның айтуынша, діни жоралғыларды жүзеге асыруда Қазақстандағы мұсылманшылықтың ресми мекемесі болған ҚМДБ-ның өкілдеріне жүгінген дұрыс. «Елімізде Діни басқарманың қарамағына қарайтын 2500-ге жуық мешіт бар. Ондағы имамдардың барлығы – дін мәселесі бойынша халықтың сұранысын қамтамасыз ететін жауапты қызметкерлер. Жоғарыда айтылған мәселелерге байланысты алауыздықты жою үшін ҚМДБ Ғұламалар кеңесінің қызметкерлері бір жарым жыл зерттеу жүргізіп, «Жаназа және жерлеу рәсімі» деген кітапты шығарды. Біз бұл кітапта әр өңірдің ерекшелігін ескеріп, қазіргі заманмен де санастық. Оның сыртында әр аймақтың табысын есептей отырып, облыстағы мешіттер өз өңірінің ас мәзірін белгілеуде. Олар халыққа бірнеше деңгейдегі ас мәзірін ұсынып отыр. Әркім жағдайына қарай таңдайды. Әрине, ас беру сауап үшін істелетін шара болғандықтан қасаң қағида қоюға да болмайды. Бірақ, сол сауапқа кенелу үшін барлығы өз деңгейінде болғаны абзал.  Бірізділікті жалпыластыру үшін ауыл ақсақалдары да бас болғаны жөн», дейді Е.Оңғаров.

Бұған дейін «Егемен Қазақстан» газетінің шолушысы Бекен Қайратұлы «Өскен өлкеңе ту тігудің үлгісі» атты мақаласында Көкшетау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 75 шақырым қашықтықта орналасқан Баратай ауылында ХХ ғасырдың басында осы өңірде діни ағартушылықпен айналысқан Наурызбай Таласовтан (Науан хазірет) бері қазірге дейін сақталып келе жатқан тамаша салттың бар екенін жазған болатын. Яғни бұл ауылда адамы қаза болған шаңыраққа көрші-қолаңдары ешқандай ауырлық түсірмей және жерлеу рәсімдерін аста-төк мал сойып ысырапшылдыққа ұрындырмай өткізетін көрінеді. Қаралы үйге сырттан келген көңіл айтушыларды да боратайлықтар өз үйлеріне бөліп әкетеді екен. Қазақтың «торқалы той, топырақты өлімде» бүкіл өкпе-ренішін ысырып тастап, жұдырықтай жұмыла қалатынының көрінісі осы болса керек. Бұндайда «Абай жолындағы» Бөжейдің асы бірден еске орала кететіні сөзсіз. «Азаға салғаным», «аруағына арнағаным» деген Сүйіндік, Байсалдар шеттерінен қос ат, інген, жамбы, тайтұяқ, қойтұяқ атап, підиясының өзі талай тоғызды құрамап па еді!? Батаоқырға Құнанбайдың үлкен үйі үш саба, бір ту бие, бір тай сойыс, ал Зере мен Ұлжан азаға салғаным деп түйе апарып, томсарған тоң көңілдерін жібіткен де сол қаралы жиын еді ғой. Бүгінде сол боратайлықтар шып-шырғасын шығармай отырған жақсы дәстүрді барша қазақ жаңғыртса нетті? Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «жаңғыру атаулы бұрынғыдай тарихи тәжірибе мен ұлттық дәстүрлерге шекеден қарамауы тиіс. Керісінше, замана сынынан сүрінбей өткен озық  дәстүрлерді табысты жаңғырудың маңызды алғышарттарына айналдыра білу қажет» деген жоқ па еді?!

Ал Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дәстүр» журналының бас редакторы Қасымхан Бегманов өткенді ұмыту болашаққа барар жолдан адастыратынын айтады.

«Кешегіні білмей жатып, болашаққа бағдар жасаудың өзі қиын. Қазақ ескіде алдымен қаралы үйді тұлдаған. Бұл аза тұтудың басты жоралғысы болып саналған. Тұлдау дегеніміз үйге қара түндік жабудан басталған. Жүкке қара жамылғы жабылып, қайтыс болған адамның киімдері ілінеді. Туған-туыстары, көрші-қолаңдары, жалпы ауыл жиналып сол қаралы үйдің шаруаларына кіріседі. Сол үшін де қазақ «қаза ортақ, той ортақ», «кісілігіңді торқалы тойда, топырақты өлімде көрсет» деген. Бұл дәстүрді бүгінгі күні жаңғырту нарықтық заманда тіпті де қажет», дейді «Дәстүр» журналының бас редакторы.   

Қай дәуірде болсын халқымыз адам қайтыс болғаннан, мәйітті арулап жамбасын жерге тигізгеннен кейін де дін мен дәстүрге сай түрлі жоралғыларды жасап келеді. Алайда осының барлығы аста-төктік пен орынсыз бәсекеге апармай, қаралы үйдің қайғысын сейілтіп, ауыртпашылығын қауым болып қаумалай көтеруге жеткізсе қай қоғам үшін де құбақұп.

Майгүл СҰЛТАН

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

23.02.2018

Банктер мен Қаржыгерлер қауымдастығы қазақстандықтарға үндеу жариялады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу