Қаралы үйді қарызға батыру - күнәһарлық

Ажал айтып келмейді. Аяқ астынан көз жұмған жанның жақындары қайғы жұтып қана қоймай, ас беруде абдырап қалып жатады. Оған аруақ риза болсын дегеннен бөлек, жұрт сөгіп кетпесін деген ойдан туған дастарханның қамы себеп болатыны сөзсіз. 

Егемен Қазақстан
31.01.2018 4080

Дүбірі жеті қырдың астынан естілетін той-томалақты былай қойғанда, топырақты өлімде де шамаға қарамай тыраштанатын болдық бүгінде. Қарызданып, қауғаланып берген аста-төк нәзір дастарханы қоңыр қалта өмір сүріп жатқан кей қазақты одан бетер қинайды. Ал, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының маманы, исламтанушы, теолог  Ершат Оңғаров шамасына қарамай шашылуды шариғат тіптен құптамайтынын алға тартады.

«Жаназа және жерлеу рәсімдері әр өңірде әртүрлі орындалып жүр. Тіпті қатар екі ауыл түгілі, бір ауылдың екі көшесінде түрліше болатынын айтқан әкімдер болды. Ал ас беру – біріншіден, садақа беру болса, енді бір жағынан алыстан ат арытып келген ағайынды тамақтандыру. Бірақ бұны шариғат міндеттемеген. Алайда, кей адамдар аласапыран өмірде ешкімнен кем болмауы үшін немесе «ұятқа қалғысы» келмегеннен шамасына қарамай, қиналады. Кредит алып ас бергендер жайлы да хабардармыз. Керісінше бұлай ысырапшылдыққа жол беру исламда құпталмайды. Қазалы жағдай кімге болсын ауыр тиеді. Осындай қиын уақытта не істерін білмей дағдарып қалатын кісілерді дүмше молдалар да пайдаланып кетіп жатады. Мысалы, асқар таудай әкесінен айырылып, есі шығып отырған адамға ту бие соймасаң болмайды, жоралғыны жүргізу үшін осыншама қаражат төлеуің керек дейтін «жол көрсететіндер» шығады», дейді теолог.

Асты ысырап етуден бөлек, уақытқа деген құрметсіздік те біздің қоғамда белең алып бара жатқан сыңайлы. Өлімге жиналған жұрттың тойда тост сөйлегендей емін-еркін көсілетінін, тіпті, асаба жалдап, шығынды еселеп жатқандарды да байқап қалып жүрміз. Бұған атасының басына «алтыннан діңгек» орнатқандарды қосыңыз. Әрине, одан байдың малы кеми қоймас, бірақ жанталасып жатқан жарлыны аяйсыз.   

«Ас үстінде ұзынсонар сөз сөйлеуді қойып, жаназа үстінде митинг жасайтындар бар.  Жаназаның өзі митинг. Ол жерде еңбек жолын атап өтіп уақытты созу деген шариғат шарттарына да сай емес. Қабір басын безендірумен бәсекелесу де өзекті мәселенің бірі. Кей өңірлерде мәрмәрдан, платинумнан ескерткіш орнатып, 20 адам жерленетін жерді жалғыз кісіге иемденетіндер бар. Бұл деген астамшылыққа бару. Платинум деген алтыннан да қымбат металл. Дәулеті артқан кісі бұндайға шашылғанша, сол қаражатқа ауылына аурухана, мектеп, болмағанда көпір салып берсе аруақты да сауапқа кенелтіп, тірілерді де жарылқайтын еді ғой. Мұсылман мемлекеттерінде бұндайға жол бермейді. Мысалы, Түркияда бейіт басына тек белгі тас қояды да, тізеден келетін шарбақпен қоршайды. Оларда зираттар емес, тұтас қабірстан қоршалған», деген исламтанушы Ершат Ағыбайұлы өлім-жітім жөнелту дәстүрін бірізділікке түсірудің маңыздылығына тоқталды.

Оның айтуынша, діни жоралғыларды жүзеге асыруда Қазақстандағы мұсылманшылықтың ресми мекемесі болған ҚМДБ-ның өкілдеріне жүгінген дұрыс. «Елімізде Діни басқарманың қарамағына қарайтын 2500-ге жуық мешіт бар. Ондағы имамдардың барлығы – дін мәселесі бойынша халықтың сұранысын қамтамасыз ететін жауапты қызметкерлер. Жоғарыда айтылған мәселелерге байланысты алауыздықты жою үшін ҚМДБ Ғұламалар кеңесінің қызметкерлері бір жарым жыл зерттеу жүргізіп, «Жаназа және жерлеу рәсімі» деген кітапты шығарды. Біз бұл кітапта әр өңірдің ерекшелігін ескеріп, қазіргі заманмен де санастық. Оның сыртында әр аймақтың табысын есептей отырып, облыстағы мешіттер өз өңірінің ас мәзірін белгілеуде. Олар халыққа бірнеше деңгейдегі ас мәзірін ұсынып отыр. Әркім жағдайына қарай таңдайды. Әрине, ас беру сауап үшін істелетін шара болғандықтан қасаң қағида қоюға да болмайды. Бірақ, сол сауапқа кенелу үшін барлығы өз деңгейінде болғаны абзал.  Бірізділікті жалпыластыру үшін ауыл ақсақалдары да бас болғаны жөн», дейді Е.Оңғаров.

Бұған дейін «Егемен Қазақстан» газетінің шолушысы Бекен Қайратұлы «Өскен өлкеңе ту тігудің үлгісі» атты мақаласында Көкшетау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 75 шақырым қашықтықта орналасқан Баратай ауылында ХХ ғасырдың басында осы өңірде діни ағартушылықпен айналысқан Наурызбай Таласовтан (Науан хазірет) бері қазірге дейін сақталып келе жатқан тамаша салттың бар екенін жазған болатын. Яғни бұл ауылда адамы қаза болған шаңыраққа көрші-қолаңдары ешқандай ауырлық түсірмей және жерлеу рәсімдерін аста-төк мал сойып ысырапшылдыққа ұрындырмай өткізетін көрінеді. Қаралы үйге сырттан келген көңіл айтушыларды да боратайлықтар өз үйлеріне бөліп әкетеді екен. Қазақтың «торқалы той, топырақты өлімде» бүкіл өкпе-ренішін ысырып тастап, жұдырықтай жұмыла қалатынының көрінісі осы болса керек. Бұндайда «Абай жолындағы» Бөжейдің асы бірден еске орала кететіні сөзсіз. «Азаға салғаным», «аруағына арнағаным» деген Сүйіндік, Байсалдар шеттерінен қос ат, інген, жамбы, тайтұяқ, қойтұяқ атап, підиясының өзі талай тоғызды құрамап па еді!? Батаоқырға Құнанбайдың үлкен үйі үш саба, бір ту бие, бір тай сойыс, ал Зере мен Ұлжан азаға салғаным деп түйе апарып, томсарған тоң көңілдерін жібіткен де сол қаралы жиын еді ғой. Бүгінде сол боратайлықтар шып-шырғасын шығармай отырған жақсы дәстүрді барша қазақ жаңғыртса нетті? Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «жаңғыру атаулы бұрынғыдай тарихи тәжірибе мен ұлттық дәстүрлерге шекеден қарамауы тиіс. Керісінше, замана сынынан сүрінбей өткен озық  дәстүрлерді табысты жаңғырудың маңызды алғышарттарына айналдыра білу қажет» деген жоқ па еді?!

Ал Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дәстүр» журналының бас редакторы Қасымхан Бегманов өткенді ұмыту болашаққа барар жолдан адастыратынын айтады.

«Кешегіні білмей жатып, болашаққа бағдар жасаудың өзі қиын. Қазақ ескіде алдымен қаралы үйді тұлдаған. Бұл аза тұтудың басты жоралғысы болып саналған. Тұлдау дегеніміз үйге қара түндік жабудан басталған. Жүкке қара жамылғы жабылып, қайтыс болған адамның киімдері ілінеді. Туған-туыстары, көрші-қолаңдары, жалпы ауыл жиналып сол қаралы үйдің шаруаларына кіріседі. Сол үшін де қазақ «қаза ортақ, той ортақ», «кісілігіңді торқалы тойда, топырақты өлімде көрсет» деген. Бұл дәстүрді бүгінгі күні жаңғырту нарықтық заманда тіпті де қажет», дейді «Дәстүр» журналының бас редакторы.   

Қай дәуірде болсын халқымыз адам қайтыс болғаннан, мәйітті арулап жамбасын жерге тигізгеннен кейін де дін мен дәстүрге сай түрлі жоралғыларды жасап келеді. Алайда осының барлығы аста-төктік пен орынсыз бәсекеге апармай, қаралы үйдің қайғысын сейілтіп, ауыртпашылығын қауым болып қаумалай көтеруге жеткізсе қай қоғам үшін де құбақұп.

Майгүл СҰЛТАН

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді

15.08.2018

Мемлекет басшысы Италия Республикасының Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО: Шалқар көлінде 4 адамды құтқарылды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

15.08.2018

Керекулік өрендер жазды ойдағыдай өткізуде

15.08.2018

Алексей Цой жеке қабылдауына жазылған азаматтармен кездесу өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу