Түйткілі көп тері өңдеу өндірісі

Еліміздегі кәсіпорындардың көп­шілігі өткен ғасырдың соңын­дағы тоқыраудан ес жия алмас­тай есеңгірегені белгілі. Сондай өнер­кәсіптің бірі тері өңдеу өндірісі деу­ге болады. Кезінде Қазақстан сапалы былғарымен күллі КСРО фаб­рикаларын қамтыған еді. 

Егемен Қазақстан
05.02.2018 1974

Бүгінде елімізде тері өңдейтін бар-жоғы 12 зауыт бар. Солардың бірі – Семей­дегі былғары-тері комбинаты. Осы­­дан екі жыл бұрын үдемелі инду­с­триялық-инновациялық да­му бағдарламасы аясында іске қо­сылғанымен, әлі күнге толық қуа­тымен жұмыс істей алмай ке­ле­ді. Қазір зауыттың өндірістік қуатының 30 пайызы ғана пайдаланылады. Ма­мандар мұның себебін тері шикізатының аздығымен түсін­діреді. Ал елімізде 6 миллион ірі қара, 16 миллион ұсақ мал бар. Жылына кем дегенде 5 мил­лион ұсақ мал, миллионға жуық ірі қара сойылады екен. Бірақ сойылған малдың терісі ұста­ғанның қолында, тістегеннің аузын­да кетеді. Содан да болар, елімізде жылына 13 пайыз ғана тері өнімі өндіріледі. Әлемдік на­рықта сұранысқа ие бренд тауардың бірі саналатын былғары өн­дірісі біздің елде күннен-күнге жұтаң тартып, кері кетіп барады. Бұл туралы Экономикалық сая­­сат институтының директоры Қайыр­бек Арыстанбек мырзамен пікірлескен едік.

– Үкімет интервенционистік эконо­микалық саясат жүргізіп отыр. Сон­­дықтан мемлекет эко­но­микаға тү­бегейлі араласып, он­дағы шекарасын осы күнге дейін айқындаған жоқ. Сонымен қатар Салық кодексі мен үдемелі индустриялық-инно­вациялық да­му бағдарламасы арасында жеңіл өнеркәсіп өнімдерін экспорттау тұрғысынан кейбір кедергілер бар. Тәуелсіздіктің ал­ғашқы жылдары м­ұ­най­ды экспорттау барысында «голланд ауруы» жаппай таралған болатын. Оның кейбір белгілері елде орташа бағалардың шарықтауынан және жиналып қалуынан көрінеді. Баға факторынан шикізаттық емес секторда бәсекеге қабілеттіліктің төмендеуі де бұған өз әсерін тигізеді, – дейді Қ.Арыстанбек.

Жеңіл өнеркәсіптің «күрета­мыры» саналатын тері өндірісінің тағдыры алаңдауға тұрарлық. Олай дейтініміз, жылына еліміз­ден 7,5 миллион тонна тері ши­кізат қалпында, арзан ба­ға­мен шетел асады екен. Не­гіз­гі себеп – өнімді өңдейтін қа­зақ­стан­дық кәсіпорындар қау­қарсыз. Сон­дықтан қолжетімді жердегі шикі­зат өнімін пайдаланудан аса алмайды. Ал еліміздегі малдың 80 пайызы жекеменшіктің қорасында. Сол қорада талай те­рі тулақ болып жатыр. Сатып алар ешкім жоқ. Қалаға өткізу ең­­бекті ақтамайды. Тым арзан. Өйт­кені отандық өнімге сұраныс болмай отыр. Бүгінде бір кездегі дүркіреген тері өңдеуші зауыттар қаңырап бос тұр деуге болады. Бұған еліміздегі импорттың ықпалының басым болуы да кері әсерін тигізіп отыр. Салдарынан отандық өнім сырттан келетін тауарға жұтылып кетіп жатыр. Ал шикізат жетіспейді деу көп сыл­таудың бірі ғана. Өйткені өзге ел жоқтан бар жасап, малдың қиынан қылшығына дейін нарыққа салып жатқанда, біздің тұрғындар теріні аяққа таптап, қоқысқа тастаудан аса алмай отыр. Байлықтың үс­тінде отырып, өзгенің өніміне көз сатқанымыз қалай?

– Жоғарыда айтылғандай, ши­кі­зат экспортынан туындайтын «гол­ланд ауруы» жеңіл өнеркәсіпті қо­са алғанда, шикізаттық емес секторды баға теңсіздігі арқылы үнемі тұншықтырып отырады. Қазір біздің нарыққа жеңіл өнеркәсіп өнімдерін экспорттайтын кейбір мемлекеттер Дүниежүзілік сауда ұйымының нормаларына қайшы келетін әдістерді пайдаланады. Сон­­­дықтан отандық нарықты экс­пан­сиялау саясатын жүргізу керек. Қа­жет болса демпингті қолдану, кейбір кәсіпорындарға жасырын субсидия беру және басқа да же­ңіл­діктер жасалу керек, – дейді бұл ретте Экономикалық саясат инс­титутының жетекшісі.

Қазіргі кезде әлемдік нарық­тағы тері шикізаты импортының 25 пайызы Түркияға тиесілі. Бұл елде бір күнде 3 мыңға жуық тері өндіріледі. Ал жылына 2 млрд АҚШ долларының тері бұйым­дарын сыртқа экспорттай­ды. Яғни миллиардтап табыс тауып отырған Түркия, Қытай, Қыр­ғыз елдеріне болмашы тиын-тебенге тері сатып, шикізатпен қам­тамасыз етіп, дайын өнімімен әлем­дік нарыққа шығуына кө­мек­тесіп келеміз. Сонда еліміз шикізатпен ғана шектеліп қалмақ па, әлде әлемдік нарықта мұндай мүмкіндік бізге жоқ па? Әлбетте  әлемдік нарықты бағындыру мүмкіндігі барлық елдерге бірдей беріледі. Ұтымды пайдалану елдің ерік-жігеріне тікелей байланысты екен. Сондықтан Мемлекет басшысы биылғы Жолдауында ауыл шаруашылығы саласына айрықша тоқталып, «Шикізатты қайта өң­деуді қамтамасыз етіп, әлемдік на­рықтарға жоғары сапалы дайын өніммен шығуы­мыз керек» деді. Осы орайда елімізде сапалы былғары өнімдеріне сұранысты арттыруда зор секіріс керек-ақ. Өйт­кені отандық өнімнің пайдасы шаш-етектен екені белгілі. Жолдауда «Ауыл шаруашылығы субъек­тілерінің кооператив тү­рінде жұмыс істеуіне жан-жақ­ты қолдау көрсету керек», де­лінген. Өйткені Кеңес Одағы ке­зінде әр ауданда шикізат дайын­дау кеңсесі жұмыс істеді. Ме­кемеде 40-50 адам, 10 шақты техникасы болды. Олардың мін­деті шаруашылықтардан жүн мен тері жинау еді. Қазір осы кеңсенің міндетіне халық зәру. Себебі жекелеген сатып алушылар ауыл­дан теріні тегін алуға құ­мар. Сондықтан қаншама тері­ отқа өртеліп, қоқысқа лақты­рылады. Бұл ретте импортты азай­тып, отандық өнімге ішкі сұраныс­ты арттыру тәсілін ұтымды пайдалануға көшкен көршілес ел­дердің тәжірибесін де ескерген абзал.

Айжамал КӨПЕЕВА

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2018

Иранда 60 жолаушысы бар ұшақ апатқа ұшырады

18.02.2018

Эфиопияда төтенше жағдай жарияланды

18.02.2018

18 ақпанға арналған ауа райы болжамы

18.02.2018

Өскеменнің әкімі грейдермен қар тазалады

17.02.2018

Асқар Жұмағалиев Шымкентте цифрландыру жобаларымен танысты

17.02.2018

Білім министрлігі балалардың әлеуметтік желілердегі белсендігін бақылауға шақырды

17.02.2018

Головкин - "Канело" екінші жекпе-жегіне арналған трейлер шықты

17.02.2018

Жанат Жақиянов кәсіби бокстағы карьерасын аяқтады

17.02.2018

Болгарияда Қазақстан туралы деректі фильмдер көрсетіледі

17.02.2018

Астанада тұңғыш рет инклюзивті спорт фестивалі өтеді

17.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың Қытайдың CCTV арнасына берген сұхбаты жарияланды (видео)

17.02.2018

Павлодарда Достық фестивалі өтті

17.02.2018

Мексиканың оңтүстігінде 7.2 балдық жер сілкінісі болды

17.02.2018

Белгілі жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев дүниеден өтті

17.02.2018

Н.Назарбаев: Мемлекеттер арасындағы сенім мәселесі өте маңызды

17.02.2018

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2018

Елбасы Қытайдың «Бір белдеу-бір жол» бастамасына қосылудың пайдасын түсіндірді

16.02.2018

Қазақстан халқы 1 қаңтарда 18 млн 157 мыңға жетті

16.02.2018

Астанада Тұңғыш Президент Қоры сыйақысының лауреаттары марапатталды

16.02.2018

Сенатта жол-көлік оқиғаларының алдын алу бойынша уәкілетті органдармен кездесу өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Блокчейн: сый мен сын

Таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қаржы министріне қарата айтқан сөзінде блокчейн технологиясын са­лық жинау жүйесінде қолдануды құп­таған болатын. Бұл – бүкіл әлем­ге сыйы мен сынын қоса әкеле жат­қан төртінші өнеркәсіптік рево­лю­цияның бір жаңалығы.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ұзаққа созылған келіссөз

Германия канцлері Ангела Меркель жетекшілік ететін Христиан демо­кра­­тиялық одағы және Христиан со­циа­лис­тік одағы Германия социал-демо­­кра­тиялық партиясымен ұзақ­қа созылған келіссөздерден соң, коали­ция­лық үкімет құру бойынша мәмілеге келді. Келіссөздер барысында, сондай-ақ ортақ бағдарлама да бекітілді. Ал Бундестаг (парламент) сайлауы 2017 жылдың 24 қыркүйегінде өткен болатын.

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Қалтафондағы қауіпті қосымша

Бұған дейін хабарлағанымыздай, өткен аптаның соңында Ақпа­рат және коммуникациялар ми­нистр­лігі «Дербес деректер және олар­ды қорғау туралы» Заңға қай­шы келгені үшін GetContact мобильді қосымшасының еліміздегі қолданысына шектеу қой­ған еді. Бірер күн бұрын Әзер­бай­жан да қосымшаға тыйым салған бола­тын. Қазақстандық қалтафон қол­дану­шылары бар болғаны бір ғана күн пайдаланған бұл қосымша несімен қауіпті еді? Жеке ақпаратты саудалайтын мұндай қосымшаларға төтеп беруге бола ма?

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу