Түйткілі көп тері өңдеу өндірісі

Еліміздегі кәсіпорындардың көп­шілігі өткен ғасырдың соңын­дағы тоқыраудан ес жия алмас­тай есеңгірегені белгілі. Сондай өнер­кәсіптің бірі тері өңдеу өндірісі деу­ге болады. Кезінде Қазақстан сапалы былғарымен күллі КСРО фаб­рикаларын қамтыған еді. 

Егемен Қазақстан
05.02.2018 2148
2

Бүгінде елімізде тері өңдейтін бар-жоғы 12 зауыт бар. Солардың бірі – Семей­дегі былғары-тері комбинаты. Осы­­дан екі жыл бұрын үдемелі инду­с­триялық-инновациялық да­му бағдарламасы аясында іске қо­сылғанымен, әлі күнге толық қуа­тымен жұмыс істей алмай ке­ле­ді. Қазір зауыттың өндірістік қуатының 30 пайызы ғана пайдаланылады. Ма­мандар мұның себебін тері шикізатының аздығымен түсін­діреді. Ал елімізде 6 миллион ірі қара, 16 миллион ұсақ мал бар. Жылына кем дегенде 5 мил­лион ұсақ мал, миллионға жуық ірі қара сойылады екен. Бірақ сойылған малдың терісі ұста­ғанның қолында, тістегеннің аузын­да кетеді. Содан да болар, елімізде жылына 13 пайыз ғана тері өнімі өндіріледі. Әлемдік на­рықта сұранысқа ие бренд тауардың бірі саналатын былғары өн­дірісі біздің елде күннен-күнге жұтаң тартып, кері кетіп барады. Бұл туралы Экономикалық сая­­сат институтының директоры Қайыр­бек Арыстанбек мырзамен пікірлескен едік.

– Үкімет интервенционистік эконо­микалық саясат жүргізіп отыр. Сон­­дықтан мемлекет эко­но­микаға тү­бегейлі араласып, он­дағы шекарасын осы күнге дейін айқындаған жоқ. Сонымен қатар Салық кодексі мен үдемелі индустриялық-инно­вациялық да­му бағдарламасы арасында жеңіл өнеркәсіп өнімдерін экспорттау тұрғысынан кейбір кедергілер бар. Тәуелсіздіктің ал­ғашқы жылдары м­ұ­най­ды экспорттау барысында «голланд ауруы» жаппай таралған болатын. Оның кейбір белгілері елде орташа бағалардың шарықтауынан және жиналып қалуынан көрінеді. Баға факторынан шикізаттық емес секторда бәсекеге қабілеттіліктің төмендеуі де бұған өз әсерін тигізеді, – дейді Қ.Арыстанбек.

Жеңіл өнеркәсіптің «күрета­мыры» саналатын тері өндірісінің тағдыры алаңдауға тұрарлық. Олай дейтініміз, жылына еліміз­ден 7,5 миллион тонна тері ши­кізат қалпында, арзан ба­ға­мен шетел асады екен. Не­гіз­гі себеп – өнімді өңдейтін қа­зақ­стан­дық кәсіпорындар қау­қарсыз. Сон­дықтан қолжетімді жердегі шикі­зат өнімін пайдаланудан аса алмайды. Ал еліміздегі малдың 80 пайызы жекеменшіктің қорасында. Сол қорада талай те­рі тулақ болып жатыр. Сатып алар ешкім жоқ. Қалаға өткізу ең­­бекті ақтамайды. Тым арзан. Өйт­кені отандық өнімге сұраныс болмай отыр. Бүгінде бір кездегі дүркіреген тері өңдеуші зауыттар қаңырап бос тұр деуге болады. Бұған еліміздегі импорттың ықпалының басым болуы да кері әсерін тигізіп отыр. Салдарынан отандық өнім сырттан келетін тауарға жұтылып кетіп жатыр. Ал шикізат жетіспейді деу көп сыл­таудың бірі ғана. Өйткені өзге ел жоқтан бар жасап, малдың қиынан қылшығына дейін нарыққа салып жатқанда, біздің тұрғындар теріні аяққа таптап, қоқысқа тастаудан аса алмай отыр. Байлықтың үс­тінде отырып, өзгенің өніміне көз сатқанымыз қалай?

– Жоғарыда айтылғандай, ши­кі­зат экспортынан туындайтын «гол­ланд ауруы» жеңіл өнеркәсіпті қо­са алғанда, шикізаттық емес секторды баға теңсіздігі арқылы үнемі тұншықтырып отырады. Қазір біздің нарыққа жеңіл өнеркәсіп өнімдерін экспорттайтын кейбір мемлекеттер Дүниежүзілік сауда ұйымының нормаларына қайшы келетін әдістерді пайдаланады. Сон­­­дықтан отандық нарықты экс­пан­сиялау саясатын жүргізу керек. Қа­жет болса демпингті қолдану, кейбір кәсіпорындарға жасырын субсидия беру және басқа да же­ңіл­діктер жасалу керек, – дейді бұл ретте Экономикалық саясат инс­титутының жетекшісі.

Қазіргі кезде әлемдік нарық­тағы тері шикізаты импортының 25 пайызы Түркияға тиесілі. Бұл елде бір күнде 3 мыңға жуық тері өндіріледі. Ал жылына 2 млрд АҚШ долларының тері бұйым­дарын сыртқа экспорттай­ды. Яғни миллиардтап табыс тауып отырған Түркия, Қытай, Қыр­ғыз елдеріне болмашы тиын-тебенге тері сатып, шикізатпен қам­тамасыз етіп, дайын өнімімен әлем­дік нарыққа шығуына кө­мек­тесіп келеміз. Сонда еліміз шикізатпен ғана шектеліп қалмақ па, әлде әлемдік нарықта мұндай мүмкіндік бізге жоқ па? Әлбетте  әлемдік нарықты бағындыру мүмкіндігі барлық елдерге бірдей беріледі. Ұтымды пайдалану елдің ерік-жігеріне тікелей байланысты екен. Сондықтан Мемлекет басшысы биылғы Жолдауында ауыл шаруашылығы саласына айрықша тоқталып, «Шикізатты қайта өң­деуді қамтамасыз етіп, әлемдік на­рықтарға жоғары сапалы дайын өніммен шығуы­мыз керек» деді. Осы орайда елімізде сапалы былғары өнімдеріне сұранысты арттыруда зор секіріс керек-ақ. Өйт­кені отандық өнімнің пайдасы шаш-етектен екені белгілі. Жолдауда «Ауыл шаруашылығы субъек­тілерінің кооператив тү­рінде жұмыс істеуіне жан-жақ­ты қолдау көрсету керек», де­лінген. Өйткені Кеңес Одағы ке­зінде әр ауданда шикізат дайын­дау кеңсесі жұмыс істеді. Ме­кемеде 40-50 адам, 10 шақты техникасы болды. Олардың мін­деті шаруашылықтардан жүн мен тері жинау еді. Қазір осы кеңсенің міндетіне халық зәру. Себебі жекелеген сатып алушылар ауыл­дан теріні тегін алуға құ­мар. Сондықтан қаншама тері­ отқа өртеліп, қоқысқа лақты­рылады. Бұл ретте импортты азай­тып, отандық өнімге ішкі сұраныс­ты арттыру тәсілін ұтымды пайдалануға көшкен көршілес ел­дердің тәжірибесін де ескерген абзал.

Айжамал КӨПЕЕВА

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.10.2018

Станимир Стоилов: Әлеуетін толық көрсете алмай жүрген футболшылар бар

15.10.2018

Павлодарда құрылысы ұзаққа созылған 25 нысан анықталды

15.10.2018

Елбасы жұмыс сапарымен Ақтөбе облысына барды

15.10.2018

Қыздар университеті «Туған жерге тағзым» жобасын жүзеге асыруға кірісті

15.10.2018

«Ұстаз мәртебесі туралы» заңды әзірлеуге салалық кәсіподақ белсенді түрде атсалысады

15.10.2018

Өзбекстанда импорт өсіп, экспорт көрсеткіші төмендеді

15.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Арыстанбек Мұхамедиұлын қабылдады

15.10.2018

Мұратхан Шүкеев Жамбыл облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

15.10.2018

Теннисшілердің әлемдік рейтингі жаңартылды

15.10.2018

Ұшқындағы үшем

15.10.2018

Армения әскері Таулы Қарабаққа қатысты атысты тоқтату режимін бұзды

15.10.2018

Жан тебіренісінен туған картиналар

15.10.2018

Ел анасы жайлы еңбек

15.10.2018

Боксшы Сабыржан Бекбергенов Минскіде топ жарды

15.10.2018

«Жебе тартқан сөз бен жыр қосынынан...»

15.10.2018

Мегаполис медицинасын алға жетелейтін орталық

15.10.2018

Өмір сыйлар Azurion

15.10.2018

Жамбылда жүрек ауруына шалдыққандар көп

15.10.2018

Заңсыз мұнай тасымалының зардабы көп

15.10.2018

Иракта ауыз судан уланғандар саны 110 мыңнан асты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Týrızmdi damytý qonaqjaılyqtan bastalady

Tetigin tapqan elder týrızm salasyn sarqylmaıtyn tabys kózine aınaldyryp alǵan. Qyzyǵa qarap otyrsaq, bul saladan qyrýar qarajat túsetinin aıtpaǵanda, kóptegen jumys orny ashylyp,  eldiń tórtkúl álemge jaqsy aty shyǵyp jatady eken.  Al kez kelgen qonaqtyń kóńilin tabýǵa eń birinshi ashyq-jarqyn qabaǵyń, odan keıin dámdi tamaǵyń kerek ekeni álmısaqtan belgili aksıoma emes pe.  

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу