«Бес саусақ» десе, бес саусақ!

Қалихан Ысқақ, Орал­хан Бөкей, Бошай Кітапбаев, Дидахмет Әшімхан сынды тау тұлғаларды тудырған төр Алтайда жұмбағы шешілмеген, құпиясы ашылмаған тылсым мекендер аз емес. Соның бірі де бірегейі – жергілікті жұрт Бес саусақ атап кеткен катонқарағай мем­лекеттік ұлттық табиғи пар­кінің Чер­новинск орман шаруашылығы аума­ғындағы Жамбыл ауылдық округіне қарасты Маралды ауы­лының шығысына қа­рай 3 шақырым жерде ор­наласқан гранитті жартас.

Егемен Қазақстан
05.02.2018 10242
2

Жергілікті журналист Шамиль Багаутдинов Ұлттық парк мамандары оң жақ қолдың бес саусағына ұқсас алып саусақтардың көлемін өлшеп шыққанын жазады. «Бас бармақтың» ені – 60 см, ұзындығы – 160 см, «балаң үйректің» ені – 80 см, ұзындығы – 309 см, «ортан теректің» ені – 70 см, ұзындығы – 330 см, «шылдыр шүмектің» ені – 80 см, ұзындығы – 260 см, «кішкене бөбектің» ені – 75, ұзындығы 250 см.

Бес саусақтың нақты қашан салынғанын, қай уақыттан бері тұрғанын нақты ешкім білмейді. Бірақ болжам, долбар көп. Облыстық тарихи өлкетану музейі Катонқарағай аудандық филиалының директоры Оралғазы Қажаев тасқа қашалған ескерткіш неолит дәуіріндегі ежел­гі мүсіншілердің, сәу­летшілердің қолынан шыққан туынды болуы мүмкін деп есептейді. «Бұл жерді бала кезімнен білемін. Бұрын аса мән бермейтін едік. Енді-енді көңіл бөліп, зерттей бастадық. Адам саусағына ұқсас бұл көріністі табиғат құбылыстарынан болған бейне дегенге сену қиын. Яғни бізге петроглифтерді қалай қалдырса, бұл бейне де солай жеткен. Менің ойымша, саусақ іздері әлдебір құралмен тасты ұңғылап жасалмаған, ол тасты жібітетін қандай да бір қышқылмен салын­ған секілді. Әрине, ол қышқылды жасау әдісі біз­дің ғасырға жетпей қалған. Бұл ежелгі дәуір­дегі технологияның қан­шалықты жетік болған­дығын білдіреді», дейді ол.

Оралғазы Қажаев бұл жерді өңірдің киелі орындар картасына енгізу жө­нінде облыстық тарихи өлкетану музейіне ұсы­ныс жіберілгенін, олар бұл ұсынысты облыстық комиссияға жолдағанын, алайда тізімге енбей қал­ғанын айтты. Аудан­дық мәслихат хатшысы Дүйсен Бралинов бұл жер киелі орындар тізіміне енбесе де, жан-жақты зерттеліп, ғылыми тұрғыдан зерделеніп, ға­лым­дар, археологтар мен та­рихшылар назарына алынса дейді.

«Бұрынғы замандарда тастар жұмсақ болған, сол кезде таңбалануы мүмкін» деген пікірлерді де естіп жүрміз. Осыған ұқсас жартастар дүние жүзінің өзге де елдерінде жоқ емес. Алайда біздегі тастың өзіндік өзгешеліктері бар. Сондықтан бұл мекенге туристерді көптеп тартып, туристік нысанға айнал­дыру мәселесін ойлас­тырған жөн», дейді мәслихат хатшысы.

Ұлттық парктің эко­логиялық ағарту және туризм бөлімінің бастығы Александр Кобзевтің ай­туынша, кейбір жер­дегі саусақ іздерінің те­рең­дігі 10 сантиметрден асып кететін көрінеді. «Жер­гілікті тұрғындардың кейбірі бұл саусақ іздерін «Пайғамбардың қолы» деп те атап жүр. Осыдан бір­неше жыл бұрын осында келген канадалық саяхатшы бұл ізді көріп, өз елінде де осындай саусақ іздері бар екендігін, бірақ оның сол жақ қолдікі, бірақ көлемі бұдан үлкенірек екенін айтып кетіпті. Музей мамандарының айтуына қарағанда, ке­зінде әлдекімдер бұл ала­қанның төменгі жағын қазып көрмекші болған екен. Алайда жергілікті халық қарсылық танытып, қаздырмапты», дейді Шамиль Багаутдинов.

Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»

Шығыс Қазақстан облысы,

Катонқарағай ауданы

Сурет Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің жеке мұрағатынан алынды

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу