Қаз дауысты қасиет қайда?

Қасымның ауылынан – Қарағанды облысының Қарқаралы ауданынан «Алтын адам» тапқан белгілі археолог Арман Бейсенов ағамыз бір қызық дерек айтты. Сақ қорғандарын іздеп жүріп Егіндібұлақтан әрі қарай Едірейге, Ай­рыққа, Қақабайдың қыстауына барса, ауылдың ақсақалдары қызық әңгіме айтып отыр екен... 

Егемен Қазақстан
09.02.2018 384

Қақабай өзі қыстап отырған қыстаудың желкесіндегі тө­беге шығып, айғай салғанда қо­зыкөш жердегі жылқы қа­йы­рылады-мыс. Бес-алты ша­қырым жердегі жыл­қы­шыларына айтқан әмірі анық жете береді екен сонда. Ащы айғай емес, әміршіл дауыс. Енді, Мәдиді алып қараңыз. Алты қырдың астындағы ауылға дауысы талмай жете береді. Асқақ үн. Қақабай мен Мәди – Қаздауысты Қазыбек бидің ұрпағы. Дауысы өткір, жеріне жеткізіп айтатын діл­мар, шешеннің жұрағаттары. Екеуіне де Құдай зор дауыс берді. Мәселе – Алла берген талантты кім қайда жұмсады? 

* * *

Би атаның топырағынан тү­леп ұшқан әнші бұлбұлдар да, дүл­дүлдер де көп. Алдымен Абай әндерін түпнұсқадан жет­кізуші Жүсіпбек Еле­бековті ай­та­мыз.  Көбісі кесімді сөз ке­мең­герінің тікелей ұрпағы. Мақ­пал Жүнісованың да да­уы­сы қайталанбас құбы­лыс. Әнші Гүл­бар­шын Тер­геу­бекованың дауысында да да­ланың  кеңдігі көрініс та­бады. Заманында көрнекті қа­­лам­­гер Кәрім Сауғабаев «Мақ­пал­­­­­дың көмейіне қаздың сүті там­ған... Бесікте бөлеулі жатқан жас нәрестенің үстінен ұшып өткен бір топ қаздың қаңқылы көмейге тамып, көкірекке сіңген... Мың жылда бір рет болатын құбылыс!» деп суреттепті әншіні. Бізді ақынның сөзбен салған суреті толқытты. Ақынның қиялы қияндатып-ақ жіберді дейсіз!.. Асылында қазда сүт болмас. Ақын Тыныштықбек Әб­дікәкімұлының «Қаздардың қаңқылынан қаймақ жалап, Түнде сәл Ай сәулесін тыңдап алам» дегені бар. Мәселе, қаз сөзінің төр­кінінде еді. Ол қаз – дала діл­марының кепиет құсы ғой?!

Қаз дауысты...

 
* * *

Осыдан тура алты жыл бұрын сол  Балқантау бау­райындағы Егін­дібұлақ аулында «Алла» деп қар­қылдайтын қарғаның пайда болғанын естідік. Оны тіпті сол уақытта «Қазақстан» ұлт­тық арнасының Қарағанды облысындағы меншікті тілшісі Нұрлан Аманов та таспаға бас­қан екен. Бұл ақпарды таратушы Қайыр Рахметуллин ерекше тылсым оқиғаны баяндай келіп «Кім білсін, Балқантау баурайын мекен ететін қарғалар адамдарға Алланы ұмытпасын дегісі келетін шығар...» деп ойын түйіндепті. Ол дұрыс қой. Дегенмен, заманында қаздың дауысы қаңқылдап ұшқан қасиетті өлкеден қарғалар қарқылдағанын біз ұнатпаған едік... 

Екіншіден, сол ауылдың төрін­де тұрған Қаздауысты Қа­зыбек бидің еңселі ес­кер­­т­кішіне қарға қонып, сауысқан саңғымайтынын ауыл тұрғындары ерекше тылсым күшпен байланыстырып әлденеше рет айтып жүрді. Бәрі де кереғар құбылыстар. Әсілі қарға сөйлемес. Ауыт­қушылықтың ауылын алыс­тан іздемедік. Себебі  бұған дейін Қар­қаралы, Семей, Егіндібұлақ, Мыржық, Едірей, Дегелең, Қай­нар, Бақты, Балқантау шегінде  аса ­ауыр ядролық по­лигондағы сы­нақ­тар саны 456-ға жеткен. Жә­не олардың  жалпы қуаты 1945 жы­лы Хиросимаға тас­талған атом бомбасының қуа­тынан 2,5 мың­ ­есе көп. Яғни, одан бөлінген радиа­ция­ның адамға, жан-жануарға зияны шаш-етектен. Бұл орайда ең қауіптісі – иондалатын радиа­цияның ықпалы гендік кодты дауа­сыз өзгерістерге соқтыруға мүм­кін екендігі. Бұдан кейін қарға қазақша сөйлемегенде қайтеді?!  Біз керісінше, адамдардың қар­­­­қыл­­да­мағанын тілейік. Ай­тыс ақын­дары табиғатынан айтқыш ке­леді. Би бабаның былтырғы ұлан-асыр тойында өткен аламан­да бір ақын «Қаз дауысты баба­лар келмеске кетіп, қыз дауыс­ты жігіттер көбейіп тұр» деген­ мағынада терең мағыналы сөз айтты. Расында да, қалмақ ханының қос иығына қабылан боп мінген қаз дауыс­ты қаһар қайда қазір?!

Мирас АСАН,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен барды

25.05.2018

Ақтөбе облысында 16 мың бала лагерьлерде тегін демалады

25.05.2018

Оңтүстікте биыл 33766 оқушы мектеп бітірді

25.05.2018

Семейдегі интернат тәрбиеленушілері «Отанымыз – Кеңес Одағы, астанамыз – Мәскеу» деп жазылған оқулықтармен оқып жатыр

25.05.2018

Ақтөбеде «Кемел кәсіпкер» чемпионаты өтті

25.05.2018

Маңғыстаулық полицей-палуан Қызылжарда топ жарды

25.05.2018

Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде ҚХА кафедрасы ашылды

25.05.2018

Андрес Иньеста Жапонияда ойнайтын болды

25.05.2018

Ақтөбеде «Бақытты бала» атты балалар байқауы өтеді

25.05.2018

Қазақстан-Өзбекстан бизнес-форумында бірнеше маңызды құжатқа қол қойылды

25.05.2018

KADEX - әскери ынтымақтастық көрмесі

25.05.2018

Ақмола облысында егіншілік поли­го­ны жұмыс істей бас­тады

25.05.2018

Блум таксономиясы туралы не білеміз?

25.05.2018

Атырау об­лысында «Астана қаласының мәдениет күндері» өтті

25.05.2018

Павлодарда студенттер «Адамжүсіп» пьесасын сахналады

25.05.2018

Талас Омарбек - тәуелсіздік түлеткен тарихшы

25.05.2018

Қарағандыда ақын Ғалым Жайлыбайдың кеші өтті

25.05.2018

Қош бол, Анук!

25.05.2018

Талбесігің тәрк етілсе...

25.05.2018

Ғасыр бойы күткен жол. Бөкейорданың жол мәселесіне Елбасы қозғау салды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу