Өңірлік интеграция алдымен өзімізге керек

Соңғы кездері әлем елдерінің бұқаралық ақпарат құралдары Америка Құрама Штаттары мен Орталық Азия мемлекеттерінің ынтымақтастығы тақырыбына көбірек назар аудара бастады. Ал саясаттанушы-сарапшылардың осы мәселеге қатысты ой-пікір­ле­ріне талдау жасайтын болсақ, АҚШ-тың Орталық Азиямен ынтымақтастығы АҚШ пен Ресей қатынастарына тікелей байланысты деген болжамды тағы да растай түсетіндей. Ретіне қарай таратып көрейік.    

Егемен Қазақстан
12.02.2018 235

Бұл мәселеде алдымен АҚШ-тың экс-президенті Барак Обама тұсындағы мемлекеттік хатшы Джон Кери негізін қалаған «С5+1» тұғырнамасына тоқталған жөн. Өйткені осы тұғырнамада АҚШ-тың Орталық Азияға бағытталған сыртқы саясаты көрініп тұрғандай болады. Америкаға бүйрегі бұра­тындар ендігі «үміттерін» атал­ған құжатқа артатын сияқты. Сон­дай-ақ Б.Обама билігі кезінде Орта­лық Азия елдері сыртқы істер министр­ліктерінің басшыларын Вашинг­тонға арнайы шақырып, «әңгіме-дүкен» құрғаны әлі ұмытыла қой­ған жоқ. Ол біреуіне ұнады, екін­ші­леріне ұнамады. Міне, сонда Джон Кери 15 миллион долларды құрайтын бес жобаны іске асыру мәселесін ортаға салған еді.

Ақ үйдің билігі Дональд Трамп­қа ауысқан соң, осы жобалар­дың және «С5+1» тұғырна­масы­ның болашағы қалай болады деген мәселе туындады. Себебі жаңа президент Д.Трамп Б.Обаманың кезінде қабылданған бірқатар жобалардың күшін жойып тастаған болатын. Трамп билігі «С5+1» тұғыр­намасына «тиіскен» жоқ. Қайта оны жетілдіріп, әрі қарай дамы­туды көздеді. Бүгінде оған елдің қазіргі мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсон кірісіп жатыр. Тіпті ол бұрынғы әріптесі Джон Кери сияқты Орталық Азия ел­дері­нің сыртқы істер министр­лік­тері жетекшілерінің Нью-Йорк қаласын­да басын қосып та үл­герді. Кейбір сарапшылар АҚШ-тың Орталық Азияға «ерекше ықы­лас» танытуының астарында «Орта­лық Азия мемлекеттерін ынты­мақтастыру арқылы аймақта Ресей мен Қытайдың ықпалын әлсіретіп жатуы мүмкін» деген болжам айтады.

АҚШ-ты Орталық Азия ел­дері­нің интеграциясы бұрын да қызықтырған, қазір де қызық­тырады. Мұны АҚШ мемлекеттік хатшысының бірінші орынбасары, Оңтүстік және Орталық Азия бойынша елшісі Элис Уеллс те ашық білдіріп отыр. «Орталық Азия елдерімен бірлескен стратегиялық әріптестік қатынасымыз бар, – дейді ол. – Онда экономикалық инте­грация, терроризм мен діни экс­­тремизмге, заңсыз есірткі саудасына қарсы күрес және аймақтың тұрақтылығы сынды мәселелер қамтылған. Сондай-ақ Құрама Штат­тарын бұл аймақтың интеграциясы да қызықтырады».

АҚШ президенті өзінің өткен жылы күзде жариялаған стратегиясында Ресей мен Қытай АҚШ-тың басты «бәсекелесі» екенін атап өтті. Бүгінде Ресей мен Қытайдың Орталық Азияға кәдімгідей ықпал етіп отырғаны тағы белгілі. Енді олардың қатарына Құра­ма Штаттардың да қосылғысы келе­ді. Ал соңғы алты-жеті жыл ара­л­ығында әлемдегі ірі үш мемлекет­ке де стратегиялық маңызы ерекше саналатын Орталық Азия ел­дері АҚШ-пен байланыстарын бәсең­деткені шындық. Мысалы кезін­де Құрама Штаттарымен тон­ның ішкі бауындай араласқан Қыр­ғыз­­­стан түрлі себептерге бай­ланыс­­ты Манас халықаралық әуе­­ж­айына жақын орналасқан АҚШ-тың әскери базасын жапты. Кейін Бішкектің Америкамен бір­қатар мәселелер бойынша ын­ты­мақтастығын үзуіне тура келе­ді. Қазіргі кезде аймақтағы Қазақстаннан өзге мемлекеттердің АҚШ-пен алыс-берісі жоғары деңгейде деп айта алмаймыз.

Бүгінде Америка Құрама Штат­тарының Оңтүстік Азиядағы елдермен байланыс-
тары қайта жандана түсті. Бұл өңірге Орталық Азия іргелес жатқандықтан, Вашинг­тон билігіне Оңтүстік Азия­ға қа­ра­ғанда, Орталық Азия гео­с­тра­те­гия­лық жағынан маңызды сана­ла­ды. Соған байланысты АҚШ өзі­­нің Ауғанстандағы әскерінің са­нын көбейтті. Бұған Пәкістан мен Иран­д­ағы саяси жағдайларды қосы­­ңыз. Оның үстіне Орталық Азия мем­­лекеттері жер­асты ресурстарына өте бай, ол аймақ елдерінің басты құндылықтарының бірі болып табылады.

Құрама Штаттардың Орталық Азияға қарай «жақындауы» Ресейге ұнамайтыны әуел бастан-ақ белгілі болған. Оны «С5+1» кездесуі өтер алдында Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавров жеткізіп те үлгерді. «Егер біздің америкалық әріптестеріміз Орталық Азия­дағы дос-
тарымызбен кездесуінде эко­номика емес, геосаясат тұрғысын­да келіссөздер жүргізетін болса, оның соңы жақсылыққа апар­майды», деді ресейлік министр. Оның бұл сөзі бізге ескерту сияқты әсер етті. Дегенмен кейіндеп ол осы «ескертуін» түзетіп, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында сөйлеген сөзінде былай деді: «Орталық Азия елдерінің алдына оңтүстік немесе солтүстік екеуі­­­нің бірін таңда деген жал­ған таң­дау қоюдың қажеті жоқ. Ай­мақ­қа барлық тараппен жан-жақ­ты әріптестік орнату қажет және аталған елдердің ТМД, ЕАЭО, ШЫҰ шеңберіндегі міндет­теме­лерін құрметтеу керек».

Орталық Азиядағы бес мемлекет – Қазақстан, Өзбекстан, Қыр­ғыз­стан, Түрікменстан және Тәжік­станның өзара бірлігі, ынты­мақтастығы қашан да қажет еді. Бүгінде ол айқын сезіле бастады. Рас, Кеңестер Одағы ыдыраған соң, Орталық Азиядағы мемлекет­тер арасында одақ құру идея­сы көтерілді. Осыған байланысты прези­денттер түрлі басқосуда инте­грациялануға бағытталған жеті жобаны талқылаған екен. Өкінішке қарай олардың бірде-біреуі қабыл­данбады. Енді соның реті осы жыл­дың наурызында Астанада өтуі жос­парланған Орталық Азия ел­дері басшыларының саммитінде келетін сияқты. Ал саммит отырысына шаңырақ иесі – Қазақстанның Президенті Нұрсұлтан Назарбаев төрағалық етеді.

Ресей, Қытай және АҚШ-ты қызық­­тырып отырған Орталық Азия мем­лекеттерінің бір-бірімен ынтымақ­тас­тық орнатып, интеграциялануынан тарап­тардың саяси және экономикалық жағы­нан ұтатыны көп. «Біздің тарихымыз, дініміз, мәдениетіміз бір. Құдай бізге бір-бірімізге көмектесуге, аймақ қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, бірге болуға жазды, – деген еді Елбасы «Астана клубының» үшін­ші отырысында сөйлеген сөзін­де. – Қазір осыған байланыс­ты Өзбекстанда көптеген өзгеріс­т­ер болып жатыр. Мен мұны сырт­т­ай бақылап отырамын. Біз қолы­мыздан келгенше көмек­тесуде­міз. Мұндай өзгерістер Тәжікстанда да, Түрік­менстанда да жү­р­гізілуде. Жақында Қыр­ғыз­станда президент сайлауы өтті. Мен Орталық Азияның болашағына үлкен сенім­мен қараймын».

Ал Өзбекстан президенті Шав­хат Мирзиеев аймақтағы ел­дер­дің ынты­мақтасуына байланысты: «Біздің мыңдаған жылдық тарихымыз бар. Біз Еуразияның жүрегіміз. Өзбекстан Орталық Азияның дамуы үшін көршілерімен бірігіп жұмыс істеуге қашан да дайын. Орталық Азиядағы 70 миллион халықтың бүгіні мен ертеңі аймақ­тағы мемлекеттерге байланыс­ты» деген болатын.

Әлемдік қоғамдастыққа белгілі сая­саткерлер мен сарапшылар баға беріп жүргендей, Қазақстан – Орта­лық Азияның қауіпсіздігі мен тұрақ­тылығына ұйытқы болуға сай мемлекет. Қазақстан және оның басшысы Н.Ә.Назарбаев аймақ­тың ғана емес, бүкіл Жер шарының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған жаһандық баста­маларды көтеру арқылы бейбіт­шілікті жақтайтын іргелі ел және тұлға ретінде танылды. Міне, енді Елбасымыз түрлі себептермен ширек ғасырдан бері бастары бірікпей, көптен бері ортақ бір мәмілеге келе алмай жүрген Орталық Азия­дағы бес мемлекеттің басшыларын Астанаға шақырып, жоғары деңгейдегі жиын өткізуге ұйытқы болып отыр. Бұл жиын болашақта құрылуы ықтимал Орталық Азия елдерінің одағына апаратын жол болуы әбден мүмкін.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

17.08.2018

Тарихи текетірес:Олжабай ма, Жаяу Мұса ма?

17.08.2018

Мемлекет басшысы «Агрофирма Эксимнан» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

«Нұрлы жер» аясында миллионнан астам шаршы метрі пайдалануға берілді

17.08.2018

Өзбекстанға Қазақстан арқылы өтетін автокөлік ағыны көбейді

17.08.2018

Озық идеядан – өндіріске

17.08.2018

Қазақстан және Германия Сыртқы істер министрлері екі елдің ынтымақтастығын талқылады

17.08.2018

Балаларға лагерь, лагерьлерге қаражат жеткіліксіз

17.08.2018

Елбасы Ильичевка ауылындағы тұрғын үй құрылысымен танысты

17.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Тайынша май» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

17.08.2018

«Корея» синдромы

17.08.2018

Жақсы іс жалғасын табады

17.08.2018

ШҚО-да Шәкәрімнің160 жылдығы тойланып жатыр

17.08.2018

Шекарадағы құқық бұзушылық азайып келеді

17.08.2018

Сүт өнімдеріндегі баға теңсіздігі белең алып тұр

17.08.2018

Ауыл кооперативінің артықшылығы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу