Құқықтық үстемділік артып келеді

Биылғы жылғы Елбасының Жолдауы осыдан бұрын бас­тама жасалып, жүзеге асырылып жатқан жобалар мен іс-шараларды толықтыра түсті. Жария етілген Жолдауда Елбасы азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғаудың кепілдерін күшейту қажеттігін тағы да баса айтты. Бұл ұстаным Негізгі Заңның 1-бабына сай келеді, өйткені онда Қазақстан өзін адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең қымбат қазынасы болып табылатын демократиялық және құқықтық мемлекет ретінде орнықтыратындығы бекітілген.   

Егемен Қазақстан
12.02.2018 275
2

Өткен жылдың басында осы бағытта Мемлекет басшысының ұсы­нысымен Ата Заңға маңыз­ды өзгерістер енгізілген бола­тын. Президент адамның және аза­­мат­тың құқықтары мен бос­­тан­­дық­тарын қорғау мүд­де­сін­де күшіне енген заңды немесе өзге де құқықтық актіні Конс­титу­ция­ға сәйкестігіне сай қарау туралы Конституциялық Кеңеске өті­ніш жолдау құқығына ие болды. Сонымен қатар 2017 жылы Конс­титуциялық Кеңеске сот­тар­дың жүгіну тәртібі жеңіл­деті­ліп, өті­ніш­терге сот төрағалары қол қою туралы талап алынып тастал­ды. Ондағы мақсат – бұл мүмкіншілікті әрбір судьяға беру, өйткені құқықтық актінің осал тұстары тәжірибеде оны қол­дану барысында анық байқалады және егер олар адам құқықтары­на нұқсан келтіретін болса, соттар Конституциялық Кеңес­тің алдында сол актіні консти­ту­циялық емес деп тану ту­ралы мәселені көтеруге міндетті.

Соңғы бір ай ішінде Мемлекет басшысы адам құқықтары саласында бірқатар заңнамалық актілерге қол қойды. Олардың тұжырымдамасын анықтау­да Конституциялық Кеңестің де үлесі бар. Айталық, жақында Қыл­мыстық процестік кодекс­ке өзгерістер енгізіліп, соттың санк­циясынсыз ұстау мерзімі 72 сағат­тан 48 сағатқа (кәмелетке тол­­ма­ғандар үшін 24 сағатқа) дейін қысқартылды. Бұл оң шешім­нің мүмкін екендігін Конс­ти­туциялық Кеңес 2012 жылы өзінің нормативтік қаулысында білдірген болатын. Бірнеше жыл бұрын конституциялық бақылау органы көтерген қылмыстық процесте жәбірленушілерге зиян­ды өтеу жөніндегі ұсыныс тиісті қор туралы заңның қабыл­дануына себепші болды. Осын­дай мысалдар көп. Бұ­дан әрі де Конституциялық Кеңес құ­қық қорғау жүйесіндегі рефор­ма­ларға атсалысады. Ол туралы биыл­ғы 10 қаңтарда өткен Кеңес­тің Жол­дауды талқылауға арнал­ған арнайы жиналысында айтылып, нақты тапсырмалар берілді.

Сонымен қатар Елбасы заң­ның үстемдігі және жемқор­лық­пен күрес мәселелеріне ерек­ше назар аударды. Бұл сала­лар үне­мі ауқымды іс-шара­лар­­ды талап етеді. Осы орайда, ұлт­­тық жетістіктермен қатар, озық ха­лықаралық тәжіри­беге сү­йен­­ген жөн. Былтырғы жылы қыр­күйек айында құқ­ық үс­тем­дігі мәселелері Вильнюс қа­ла­сын­да өткен Консти­туция­лық сот төре­­лігінің бүкіләлемдік кон­­фе­ре­н­циясының 4-ші Кон­гре­сінде жан-жақты талқы­лан­ды. Жүз­ден астам мемлекет және бе­дел­ді халықаралық ұйым­дар қатысқан бұл отырыста әлем­дік құқықтық кеңістікте құқық үс­тем­­дігі принципі демо­кра­тия­лық даму жолына түскен елдер­дің сая­си-құқықтық жүйесі дамуы­ның стратегиялық бағыт­тарын айқындайтын консти­туция­лық құндылық екені тағы да тілге тиек етілді. Бұл сая­сат­­ты іске асыруда Еуропа Ке­ңесі Құқық арқылы демокра­тия үшін комиссиясы­ның (Ве­не­­­ция­­лық комиссияның) 2011 ж­ы­лы мақұлданған құқық үс­тем­­­­дігі туралы арнайы баян­да­­ма­­сының рөлі ерекше. Онда бұл жалпы мойындалған прин­цип­­тің алты құрамдас бөлігі көр­­­­се­тілген: заңдылық, соның ішін­­­де ашық есеп беретін және демо­­кратиялық заңнама қабыл­дау процесі; құқықтық анықтық (айқындылық); рақымсыздыққа, озбырлыққа тыйым салу; тәуел­сіз және әділ сот төрелігіне қол жет­­кізу; адам құқықтарын сақ­тау; кемсітуге жол бермеу және бар­­­шаның заң алдындағы теңдігі.

Бақыт НҰРМҰХАНОВ,

Конституциялық Кеңестің аппарат басшысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.11.2018

Әбдіманап Бектұрғанов: Тарихқа тағзым

21.11.2018

Қ.Әбдірахманов: «Ұлы даланың жеті қыры» әлем мәдениетін жақындастырады

21.11.2018

Павлодарда археологтар біздің заманымызға дейінгі 5-ші мыңжылдықта жерленген жылқылар сүйектерін тапқан

21.11.2018

«Ақтөбе» футбол клубы сенімді басқармаға берілді

21.11.2018

Ұлттар Лигасының қорытындысы шығарылды

21.11.2018

Такир Балықбаев: Жаңа еңбек жаңаша ой салды

21.11.2018

Ақтөбеде кәсіп бастағысы келетін жандарға кеңес берілді

21.11.2018

Мәулен Әшімбаев: Ұлт тарихын танудың жаңа кезеңі

21.11.2018

Chartbeat жобасы аясындағы байқау жеңімпаздары ашық деректер панелін құрады

21.11.2018

Жапония мен Грузия дзюдошылардың қарқыны күшті

21.11.2018

Дархан Кәлетаев: Ұлы даланың ұлағаты

21.11.2018

Португалияда Дәрежан Өмірбаев фильмдерінің рестроспективасы өтіп жатыр

21.11.2018

Шымкентте дәрігерлер тұрғындарға арнайы медициналық көмек көрсетті

21.11.2018

Израильдегі халықаралық турнирде Маңғыстаулық гимнасшылар 8 медаль иеленді

21.11.2018

Мәскеудегі Шереметьево әуежайында ұшақ ер адамды қағып кетті

21.11.2018

«Туған жерге тағзым» жобасы Түркістаннан басталды

21.11.2018

Елбасы: «Ұлы дала» атты ежелгі өнер және технологиялар музейін ашуға мүмкіндігіміз бар

21.11.2018

Алмасбек Әбсадық: Мазмұны терең ой-толғам

21.11.2018

Ертең бокстан шешуші сайыстар басталады

21.11.2018

Маңғыстауда 171 жер учаскесі мемлекет меншігіне қайтарылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tánti bolar tusy kóp

Jylda, Táýelsizdik kúni jaqyndaǵan saıyn osy ýaqyt ishinde elimiz qandaı jetistikterge jetti degen saýaldy ózimizge qoıyp, ony saralaýǵa tyrysamyz. Biraq mundaıda jappaı aıtylyp júrgen jetistikterdi emes, ózimiz baıqaǵan jeke kózqarastaǵy tabystardy taldaýǵa tyrysamyz. Sonyń ishinde kózge túsetin bir ǵanıbetti jańalyq – halqymyzdyń burynǵydaı eshkimnen qysylmaı, kimmen bolsa da ómirdiń barlyq salasynda ıyq teńestire túskeni.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу