Құқықтық үстемділік артып келеді

Биылғы жылғы Елбасының Жолдауы осыдан бұрын бас­тама жасалып, жүзеге асырылып жатқан жобалар мен іс-шараларды толықтыра түсті. Жария етілген Жолдауда Елбасы азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғаудың кепілдерін күшейту қажеттігін тағы да баса айтты. Бұл ұстаным Негізгі Заңның 1-бабына сай келеді, өйткені онда Қазақстан өзін адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең қымбат қазынасы болып табылатын демократиялық және құқықтық мемлекет ретінде орнықтыратындығы бекітілген.   

Егемен Қазақстан
12.02.2018 332
2

Өткен жылдың басында осы бағытта Мемлекет басшысының ұсы­нысымен Ата Заңға маңыз­ды өзгерістер енгізілген бола­тын. Президент адамның және аза­­мат­тың құқықтары мен бос­­тан­­дық­тарын қорғау мүд­де­сін­де күшіне енген заңды немесе өзге де құқықтық актіні Конс­титу­ция­ға сәйкестігіне сай қарау туралы Конституциялық Кеңеске өті­ніш жолдау құқығына ие болды. Сонымен қатар 2017 жылы Конс­титуциялық Кеңеске сот­тар­дың жүгіну тәртібі жеңіл­деті­ліп, өті­ніш­терге сот төрағалары қол қою туралы талап алынып тастал­ды. Ондағы мақсат – бұл мүмкіншілікті әрбір судьяға беру, өйткені құқықтық актінің осал тұстары тәжірибеде оны қол­дану барысында анық байқалады және егер олар адам құқықтары­на нұқсан келтіретін болса, соттар Конституциялық Кеңес­тің алдында сол актіні консти­ту­циялық емес деп тану ту­ралы мәселені көтеруге міндетті.

Соңғы бір ай ішінде Мемлекет басшысы адам құқықтары саласында бірқатар заңнамалық актілерге қол қойды. Олардың тұжырымдамасын анықтау­да Конституциялық Кеңестің де үлесі бар. Айталық, жақында Қыл­мыстық процестік кодекс­ке өзгерістер енгізіліп, соттың санк­циясынсыз ұстау мерзімі 72 сағат­тан 48 сағатқа (кәмелетке тол­­ма­ғандар үшін 24 сағатқа) дейін қысқартылды. Бұл оң шешім­нің мүмкін екендігін Конс­ти­туциялық Кеңес 2012 жылы өзінің нормативтік қаулысында білдірген болатын. Бірнеше жыл бұрын конституциялық бақылау органы көтерген қылмыстық процесте жәбірленушілерге зиян­ды өтеу жөніндегі ұсыныс тиісті қор туралы заңның қабыл­дануына себепші болды. Осын­дай мысалдар көп. Бұ­дан әрі де Конституциялық Кеңес құ­қық қорғау жүйесіндегі рефор­ма­ларға атсалысады. Ол туралы биыл­ғы 10 қаңтарда өткен Кеңес­тің Жол­дауды талқылауға арнал­ған арнайы жиналысында айтылып, нақты тапсырмалар берілді.

Сонымен қатар Елбасы заң­ның үстемдігі және жемқор­лық­пен күрес мәселелеріне ерек­ше назар аударды. Бұл сала­лар үне­мі ауқымды іс-шара­лар­­ды талап етеді. Осы орайда, ұлт­­тық жетістіктермен қатар, озық ха­лықаралық тәжіри­беге сү­йен­­ген жөн. Былтырғы жылы қыр­күйек айында құқ­ық үс­тем­дігі мәселелері Вильнюс қа­ла­сын­да өткен Консти­туция­лық сот төре­­лігінің бүкіләлемдік кон­­фе­ре­н­циясының 4-ші Кон­гре­сінде жан-жақты талқы­лан­ды. Жүз­ден астам мемлекет және бе­дел­ді халықаралық ұйым­дар қатысқан бұл отырыста әлем­дік құқықтық кеңістікте құқық үс­тем­­дігі принципі демо­кра­тия­лық даму жолына түскен елдер­дің сая­си-құқықтық жүйесі дамуы­ның стратегиялық бағыт­тарын айқындайтын консти­туция­лық құндылық екені тағы да тілге тиек етілді. Бұл сая­сат­­ты іске асыруда Еуропа Ке­ңесі Құқық арқылы демокра­тия үшін комиссиясы­ның (Ве­не­­­ция­­лық комиссияның) 2011 ж­ы­лы мақұлданған құқық үс­тем­­­­дігі туралы арнайы баян­да­­ма­­сының рөлі ерекше. Онда бұл жалпы мойындалған прин­цип­­тің алты құрамдас бөлігі көр­­­­се­тілген: заңдылық, соның ішін­­­де ашық есеп беретін және демо­­кратиялық заңнама қабыл­дау процесі; құқықтық анықтық (айқындылық); рақымсыздыққа, озбырлыққа тыйым салу; тәуел­сіз және әділ сот төрелігіне қол жет­­кізу; адам құқықтарын сақ­тау; кемсітуге жол бермеу және бар­­­шаның заң алдындағы теңдігі.

Бақыт НҰРМҰХАНОВ,

Конституциялық Кеңестің аппарат басшысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу