Құқықтық үстемділік артып келеді

Биылғы жылғы Елбасының Жолдауы осыдан бұрын бас­тама жасалып, жүзеге асырылып жатқан жобалар мен іс-шараларды толықтыра түсті. Жария етілген Жолдауда Елбасы азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғаудың кепілдерін күшейту қажеттігін тағы да баса айтты. Бұл ұстаным Негізгі Заңның 1-бабына сай келеді, өйткені онда Қазақстан өзін адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең қымбат қазынасы болып табылатын демократиялық және құқықтық мемлекет ретінде орнықтыратындығы бекітілген.   

Егемен Қазақстан
12.02.2018 122

Өткен жылдың басында осы бағытта Мемлекет басшысының ұсы­нысымен Ата Заңға маңыз­ды өзгерістер енгізілген бола­тын. Президент адамның және аза­­мат­тың құқықтары мен бос­­тан­­дық­тарын қорғау мүд­де­сін­де күшіне енген заңды немесе өзге де құқықтық актіні Конс­титу­ция­ға сәйкестігіне сай қарау туралы Конституциялық Кеңеске өті­ніш жолдау құқығына ие болды. Сонымен қатар 2017 жылы Конс­титуциялық Кеңеске сот­тар­дың жүгіну тәртібі жеңіл­деті­ліп, өті­ніш­терге сот төрағалары қол қою туралы талап алынып тастал­ды. Ондағы мақсат – бұл мүмкіншілікті әрбір судьяға беру, өйткені құқықтық актінің осал тұстары тәжірибеде оны қол­дану барысында анық байқалады және егер олар адам құқықтары­на нұқсан келтіретін болса, соттар Конституциялық Кеңес­тің алдында сол актіні консти­ту­циялық емес деп тану ту­ралы мәселені көтеруге міндетті.

Соңғы бір ай ішінде Мемлекет басшысы адам құқықтары саласында бірқатар заңнамалық актілерге қол қойды. Олардың тұжырымдамасын анықтау­да Конституциялық Кеңестің де үлесі бар. Айталық, жақында Қыл­мыстық процестік кодекс­ке өзгерістер енгізіліп, соттың санк­циясынсыз ұстау мерзімі 72 сағат­тан 48 сағатқа (кәмелетке тол­­ма­ғандар үшін 24 сағатқа) дейін қысқартылды. Бұл оң шешім­нің мүмкін екендігін Конс­ти­туциялық Кеңес 2012 жылы өзінің нормативтік қаулысында білдірген болатын. Бірнеше жыл бұрын конституциялық бақылау органы көтерген қылмыстық процесте жәбірленушілерге зиян­ды өтеу жөніндегі ұсыныс тиісті қор туралы заңның қабыл­дануына себепші болды. Осын­дай мысалдар көп. Бұ­дан әрі де Конституциялық Кеңес құ­қық қорғау жүйесіндегі рефор­ма­ларға атсалысады. Ол туралы биыл­ғы 10 қаңтарда өткен Кеңес­тің Жол­дауды талқылауға арнал­ған арнайы жиналысында айтылып, нақты тапсырмалар берілді.

Сонымен қатар Елбасы заң­ның үстемдігі және жемқор­лық­пен күрес мәселелеріне ерек­ше назар аударды. Бұл сала­лар үне­мі ауқымды іс-шара­лар­­ды талап етеді. Осы орайда, ұлт­­тық жетістіктермен қатар, озық ха­лықаралық тәжіри­беге сү­йен­­ген жөн. Былтырғы жылы қыр­күйек айында құқ­ық үс­тем­дігі мәселелері Вильнюс қа­ла­сын­да өткен Консти­туция­лық сот төре­­лігінің бүкіләлемдік кон­­фе­ре­н­циясының 4-ші Кон­гре­сінде жан-жақты талқы­лан­ды. Жүз­ден астам мемлекет және бе­дел­ді халықаралық ұйым­дар қатысқан бұл отырыста әлем­дік құқықтық кеңістікте құқық үс­тем­­дігі принципі демо­кра­тия­лық даму жолына түскен елдер­дің сая­си-құқықтық жүйесі дамуы­ның стратегиялық бағыт­тарын айқындайтын консти­туция­лық құндылық екені тағы да тілге тиек етілді. Бұл сая­сат­­ты іске асыруда Еуропа Ке­ңесі Құқық арқылы демокра­тия үшін комиссиясы­ның (Ве­не­­­ция­­лық комиссияның) 2011 ж­ы­лы мақұлданған құқық үс­тем­­­­дігі туралы арнайы баян­да­­ма­­сының рөлі ерекше. Онда бұл жалпы мойындалған прин­цип­­тің алты құрамдас бөлігі көр­­­­се­тілген: заңдылық, соның ішін­­­де ашық есеп беретін және демо­­кратиялық заңнама қабыл­дау процесі; құқықтық анықтық (айқындылық); рақымсыздыққа, озбырлыққа тыйым салу; тәуел­сіз және әділ сот төрелігіне қол жет­­кізу; адам құқықтарын сақ­тау; кемсітуге жол бермеу және бар­­­шаның заң алдындағы теңдігі.

Бақыт НҰРМҰХАНОВ,

Конституциялық Кеңестің аппарат басшысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу