Биік белес: Көпмағамбет Елемесов

Академик Көпмағамбет Елемесов өзінің жеке қасиеттерінің, жігерлі еңбегі мен күш-қайратының арқасында мол ғылыми табысқа жеткен адам. Өзінің сексен жасында да ол Қазақстанның прогрессивті ғалымдарының сапында бола отырып, инновациялық дамыған заманмен қатар  алға басып келеді. 

Егемен Қазақстан
12.02.2018 5532

Көп­мағамбет Елемесұлы туғанынан бастап тағдыр сынағына түсті. Қызылорда облысы Қазалы ауданының Жанкент (Жаңакент) жә­не Қаукей ауылдарынан шық­қан, репрессияға ұшы­ра­ған отбасының ұлы 1938 жыл­дың 8 ақпанында ата-баба­сының Отанынан алыс жер­дегі Түрікменстанның Ма­ры уалаятында дүниеге келді. Балалық шағы ауыр соғыс жылдарына сәйкес келді және кішкентай кезінен бастап дәнді дақылдарды жинау мен астық бастыруда жұмыс істеді, мал бақты және атқарған аса ауыр еңбегіне қарамастан, мектепте жақсы оқыды, білімге ұмтылды. Же­ті жылдық мектепті аяқта­ғаннан кейін 1953 жылы Көп­мағамбет Елемесұлы Бай­ра­малы қаласындағы ауыл­ша­руашылық техникумына оқуға түсіп, оны аяқтағаннан кейін агроном-егінші маман­дығына ие болады. Одан кейін мақта өсіретін колхозда бригадир болып, кейін әскери бөлімде жұмыс істейді.

Содан 1962 жылы ол Одақ­тың алдыңғы қатарлы мемле­кеттік асыл тұқымды мал за­уыт­­тарының бірі – «Рав­ни­наға» ферма зоотехнигі болып ауысады. Мұнда қаракөл қойларымен селекциялық тұқымдарды асылдандыру тә­жірибесімен алғаш рет танысады. Өндірістен қол үзбей Көпмағамбет Елемесұлы 1965 жылы Ашхабад қаласындағы Түрікмен ауылшаруашылық институтының зоотехникалық факультетін үздік оқып бітірді.

1966 жылы тарихи Отаны – Қазақстанға қайтып келген Көпекеңнің өмірінде жа­ңа кезең басталады. Шым­кент облысындағы Созақ ауда­ны­ның «Тасты» қаракөл қой совхозының аға зоотехнигі болып жұмысқа орналасады.

Болашақ ғалым Елемесовтің алғашқы қадамдары Бет­пақ­дала шөлінде қатал климат аймағында басталады. Сол уақытта халықаралық елтірі аукциондарына талап етілген елтірілік қаракөл қойлары тұқымын асылдандыру жоспарын жасап және сол жоспарды белсенділікпен өндіріске енгізе бастады. Шаруашылық табыстылығының көрсеткіші болып табылатын бірінші сұрыпты қаракөл елтірісінің шығуы арта түседі. Жас зоотехниктің еңбегі лайықты бағаланды. Жұмы­сында қол жеткізген табыстарынан рух­танған ол бұрынғы арма­нын жүзеге асырып, 1968 жылы К.И.Скрябин атындағы Мәс­кеу ветерина­рия ака­де­миясының қой шаруа­шы­лығы кафедрасының күн­діз­гі аспирантурасына оқуға түседі.

Жас аспиранттың ғылы­ми жетекшісі қаракөл өн­дірісі ғылымның негізін қа­­лау­шылардың бірі, академик Вадим Юдин болады. Ол болашақ ғалымның дис­сертациялық жұмыс тақы­рыбын мақұлдайды және оның эксперименттік бөлігін «Тасты» совхозында өткізуді ұсынады. Бұл уақыттар жас ғалымның ғылыми қызме­тіндегі ең жемісті жылдар бол­ды. Диссертациялық жұ­­мыс бойынша зерттеу­лер өндіріске белсенді түрде енгізіледі және бұрын болмаған нәтижелер бере бастайды. 1972 жылы Мәскеу ветеринария академиясының зоотехникалық факультетінің Ғылыми кеңесінде ізде­ну­ші К.Елемесовтің диссер­та­циялық жұмысының ресми оппоненттері, саланың бел­гілі ғалымдары, профессор И.Дьячков, С.Попков жә­не Ғылыми кеңестің бар­лық мүшелері ізденушінің дис­сертациялық жұмысын жо­ғары бағалап, оған ауыл шаруа­шылығы ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін беру үшін бірауыздан дауыс берді. Кандидаттық диссертацияны сәтті қорғау КСРО Ауыл шаруашылығы ми­нистрлігінің Апробациялық комиссиясының тексеруімен аяқталады. Комиссия «Тасты» совхозын қаракөл қойының қабырғалы елтірілік типін өсіру бойынша мемлекеттік асыл тұқымды мал зауыты категориясына ауыстырды да, болашағы зор ғалымды Шымкент қаласындағы Қазақ қаракөл ғылыми-зерттеу инс­титутына аға ғылыми қыз­меткер етіп жібереді.

«Бір жолы Қазақ қаракөл ҒЗИ директоры Геннадий Попов өзіне шақырып, «За­дарья» мемлекеттік асыл тұ­қымды мал зауыты – инс­титу­ттың эксперименталды шаруашылығының директоры етіп мені ұсынатындығын айтты. Мен өз келісімімді бер­дім. Біршама уақыт өткен­нен кейін мені облыстық партия комитетінің ауыл ша­руа­шылығы бойынша хатшысы Аймұхан Тілесов шақырып: «Сіз ғылымды да білесіз, ша­руашылықтардағы прак­тикалық жұмыс тәжі­рибеңіз де бар, сол үшін мен сізге артта қалған шаруа­шылықтарға барып экономикасын көтеруді ұсынамын. Жұмысты қа­лай ұйымдастыру керек, ша­руа­шылық экономикасын қа­лай көтеру керек екендігі туралы өз білімдеріңізді, қабі­леттеріңізді көрсетіңіз, өнді­ріске алдыңғы қатарлы технологияны ендіріңіз. Сол үшін сізге Қызылқұм ауданының (қазіргі Отырар) «Шәуілдір» совхозының директоры лауазымын ұсынамыз деді», деп еске алады Көпекең.

Осылайша, 1977 жылдың 5 наурызынан бастап Көп­ма­ғамбет Елемесұлы Шым­­кент облысының Қызыл­құм ауданының «Шәуілдір» қара­көл қой совхозының директоры болды. Оның бас­шы­лығымен бұрынғы шы­ғынды шаруашылық облыстың ал­дыңғы қатарлы және табыс­ты совхоздарының біріне ай­­налды. Төрт жылдың ішінде қой басы екі есе өсіп, 55 мың­ға, ал дәнді дақылдар мен жүге­рінің өнімділігі гекта­рына 60 центнерге дейін жетеді. Әрине, тұқымдық жұ­мысқа ерекше назар аударылады. Асыл тұқымды қой отарлары қалыптасады, соның ар­қасында шаруашылық қара қаракөл қойларының елтірілік типті тұқымын өсіру мәртебесіне ие болады.

Кейін Шымкент облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы А.Асқаровтың ұсынысы бойынша К.Елемесовті «Каз­главкаракуль» бас басқар­ма­­сының басшысы етіп та­ғайындайды. Басқармадағы жұ­мыс жылдарында ол қара­көл қойларының саны мен өнімділігінің өсуіне жағдай жасады (сәйкесінше жыл басын­да 6,3 млн бас пен 2,4 млн елтірі), бұл жағдай осы көр­­сеткіштер бойынша рес­пуб­ликамыздың әлемде алың­ғы орынға шығуына мүмкіндік берді.

Қазақстанның сапалы қа­ра­көлі халықаралық на­рық­ты қызықтырды және то­лыққанды серіктестікке қол жеткізу үшін менеджмент пен маркетинг заңдарын игеру қажет болды. К.Елемесов өзінің дүниетанымын толы­ғымен өзгерткен Англия, Фран­ция, АҚШ, Сингапур, Ис­пания және Германия уни­верситеттерінде жаңаша білім алған алғашқылардың қата­рында болды.

1988 жылы К.Елеме­сов­тің бас­тамасымен «Каз­глав­каракуль» «Қаз­ру­ноқа­ракөл» АҚ-қа айналды, оған жүнді алғашқы өңдеу бойынша тағы үш – Семей, Жамбыл және Ақтөбе фабрикалары кірді. Көпмағамбет Елемесұлы осы қоғамның президенті болып бекітілді. Жиналған тә­жірибе оған жүнді алғашқы өңдеудің қазақстандық фабрикаларын жаңғыртуға мүм­кіндік берді. Семей, Ақтөбе және Тараздың фабрикалары биязы және қылшық жүнді жартылай фабрикаттар мен дайын бұйымдарға дейін өң­дейтін француз және неміс фир­маларының технологиялық же­лілерінде жұмыс істей бас­тады.

Ауыл шаруашылығы ғы­лымдарының докторы профессор Қазақ КСР Министрлер Кеңесі сыйлығының иегері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Рес­пуб­ликасы Мемлекеттік сый­лығының иегері, Ұлттық ғы­лым академиясының ака­демигі өз елінен тыс жерлерде де кең танымал болған жануар­лар генетикасы, селекция­сы және мал шаруашылығы өнімдерін өңдеу мәселелеріне арналған 220-дан астам ғы­лыми еңбек, монография­ларын, оқу құралдарын жария­лаған.

Академик К.Елемесов ша­руа­­шылыққа пайдалы бел­гілерді индекстеу арқылы, сонымен бірге генетиканың ДНҚ полиморфизмін және оның микросателлиттерін зерттеу­ге негізделген геномды селек­циялау арқылы малдың тұқымдық құндылығын баға­лаудың жаңа моделін сүтті мал шаруашылығы тәжі­рибесіне ендіре отырып, респуб­ликаның мал шаруа­шылығының өнім­ді­лігін арттыруға үлкен үлес қос­ты және әлі де тер төге бермек.

Сүндет КӘРІМОВ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.05.2018

Қазақстан ғалымдары ойлап тапқан жаңа құрылғы сынақтан өтіп жатыр

25.05.2018

Сенатта балық шаруашылығын қолдау шараларын нақтылау ұсынылды

25.05.2018

Астана мектептеріндегі соңғы қоңырау: Ж.Жабаев атындағы 4 мектеп-гимназиядан фоторепортаж

25.05.2018

Семей қаласының мектептерінде соңғы қоңырау мерекесі өтті

25.05.2018

Театрдағы музей түнінде мыңнан аса жәдігер көрермен назарына ұсынылды

25.05.2018

Дархан Кәлетаев пен Бауыржан Байбек азаматтық қоғамды дамыту жөніндегі Жол картасына қол қойды

25.05.2018

Мемлекеттік хатшы Ұлттық мектептің үздік тыңдаушыларымен кездесті

25.05.2018

Семейде балық аулауға уақытша тыйым салынды

25.05.2018

Атырау облысы мен Астананың әкімдіктері ынтымақтастық туралы келісім жасасты

25.05.2018

Оралдағы Назарбаев Зияткерлік мектебінде соңғы қоңырау салтанаты өтті

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен барды

25.05.2018

Ақтөбе облысында 16 мың бала лагерьлерде тегін демалады

25.05.2018

Оңтүстікте биыл 33766 оқушы мектеп бітірді

25.05.2018

Семейдегі интернат тәрбиеленушілері «Отанымыз – Кеңес Одағы, астанамыз – Мәскеу» деп жазылған оқулықтармен оқып жатыр

25.05.2018

Ақтөбеде «Кемел кәсіпкер» чемпионаты өтті

25.05.2018

Маңғыстаулық полицей-палуан Қызылжарда топ жарды

25.05.2018

Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде ҚХА кафедрасы ашылды

25.05.2018

Андрес Иньеста Жапонияда ойнайтын болды

25.05.2018

Ақтөбеде «Бақытты бала» атты балалар байқауы өтеді

25.05.2018

Қазақстан-Өзбекстан бизнес-форумында бірнеше маңызды құжатқа қол қойылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу