Қазақ мұнай өндірісіндегі ардақты азамат - Құмар Балжанов

Жер бетінде тіршілік дәнін теріп жеп, шапқылап жүрген әр пенденің ғұмыр жолына тереңірек үңілсең, бірде мұңайтып, бірде шаттандыратын тағдыр шіркіннің шынайы бол­­мысы түндігі түрілген ша­ңы­рақ­тан себезгілеген күн сәу­ле­сін­дей болар-болмас сезілер еді..

Егемен Қазақстан
14.02.2018 2708

Қазақ мұнай өндірісіндегі аса ардақты азаматтың бірі Құмар Балжанов еді. Өткен шақпен амалсыздан сөйлейсің. Бар ғұмырын желдің өтінде, ырғалған качалкалардың қасында өткізген Құмар Қайырбайұлының ғазиз жүрегінің тоқтағанына да бір жылдай мерзім зырылдап өте шығыпты. Қазақ даласы революция, большевик, коллективизация дегеннің не екенінен мүлдем бейхабар мамыражай кезеңде Құмекеңнің арғы аталары бүгінгі Атырау облысының Қызылқоға ауданының аумағындағы Сарыкөл деген құйқалы өңірді қоныстаныпты. Аталарының бірі алды төрт түлік малға толып, сақилықпен аты шықса, ал енді біреулері бір қауым елге билік жүргізіп, болыстықтың да дәмін татқан. Қылышын қайқаңдатқан қызылдың екпіні, кімнен кегін ала алмай өршіленген ақтың ызғары, одан қалды ашаршылықтың қыл бұрауынан аман қалу үшін бұл әулет амалдың жоқтығынан қалың ел жөңкілген Доссор, Мақатқа қарай бет бұрған.

Ол кез Доссордың аталарымыз «қара май» деп атаған мұнай жарықтықпен атағы аспандап тұрған кезең. Ембіге кейіпкер іздеп келген классик К.Паустовскийдің аңқа кептірген аңызақ пен сүйегіңнен өтер қара суықтан қаймықпай бейнет кешіп жүрген май-май мұнайшыларға қарап: «Ерлік дегеніміз – Доссор екен ғой», деп басын шайқап, жағасын ұстайтын сол жылдары Құмекең тап осы Доссорда дүние есігін ашады. Ұлы Отан соғысының ауыр кезеңінде 13 жасар Құмар жергілікті мұнай кәсіпшілігінде еңбек етіп, Жеңісті жақындатуға барынша үлес қосқан. Белі бесіктен шықпай жатып бейнетке жегілген Құмарды әкесі Гурьевтегі мұнай техникумына оқуға түсіреді. Кейіннен И.М.Губкин атындағы мұнай институтын бітірген жас инженер Құмар Балжанов ешқайда табан аудармастан мұнай өндіру саласына 50 жылдан астам ғұмырын арнапты.

Елуінші жылдардың аяғы мен алпысыншы жылдардың басында елімізде ірі кен орындары ашыла бастады. Әсіресе 1959 жылы ашылған Прорва кеніші елімізде күрт төмендеп кеткен мұнай өндірісін жаңа сатыға көтеруге тың леп қосты. 1963 жылы Прорва өз алдына енші алып, мұнай өндіретін басқармаға айналды. Жаңадан шаңырақ көтерген басқармаға бас инженер болып Құмар Балжанов тағайындалды. Ол осы қызметте бар болғаны 3 жылдай ғана еңбек етіп, кейіннен басқарма басшысы болып тағайындалды.

Ұжымның тізгінін қолға алған Құмекең «Прорва» мұнай-газ өндіру басқармасының жұмысын ақсатып алмас үшін көптеген шаруаларды кезек күттірмей қолға алды. Жоспарлы, кешенді геологиялық барлау жұмыстарын кеңінен жүргізуге аса мән берді. Геологиялық барлау жұмыстарын сапалы жүргізіп отыру арқылы да мұнай-газ өндіру көлемін еселей түсуге болатынын Құмекең жақсы білді. Сонымен қатар бұрын бұрғы салынбаған тың өлкеде жан-жақты дамыған инфра­құры­лым да жоқ болатын. Кен орнын өр­кен­дету бағытында тұрмыстық және өнді­рістік қиындықтарды оңынан шеше білу­дің өзіне үлкен күш-жігер қажет. Күн-түн демей, ауыр климат және уақыт­пен санаспастан еңбек етіп жүрген бұр­ғы­шылардың тұрмыстық қажетін ол оңынан шеше білді.

Прорваның ауыр климатына байланысты  бір естелік әңгіменің ұшы еріксіз қылтияды. Кезінде Қазақ КСР Орталық партия комитетінің салалық хатшысы мұнайшылардың тыныс-тіршілігімен жақыннан танысайыншы деген мақсатпен Прорваға ат басын бұрыпты дейді. Жан-жағын жапырып кетердей болып келген астаналық дөкей Прорваның аспанға көтерілген алашаңдағын көргенде дереу есін жиса керек. Алатаудың баурайында бал татитын суды сіміріп отырған әлгі дәу бастық мұнайшылардың ауыз суға зәрулігін көргенде амалсыз жағасын ұстаған кө­рінеді. Құлсарыға қайтар жолда, қасын­да­ғы аудандық партия комитетінің бірін­ші хатшысына қарап:

«Ойпырм-ой, ит арқасы қиянда, мынандай адам төз­гісіз климатта жұмыс жасап жүрген әр мұнайшының кеудесіне Социалистік Еңбек Ерінің «Алтын Жұлдызын» ой­лан­бастан тақса да артықтық болмас еді», деп бас шайқапты дейді. Екінің бірі шыдас бермейтін Прорва Құмар Балжановты әбден шыңдады. Ол осы басқармада еңбек еткен кезінде тәжірибесі әбден толысып, нағыз бесаспап маман атанды. Мұнайшылар арасында төмендегідей әңгіме бар. «Егер Прорвадан дер кезінде мұнай көзі ашылмағанда, Теңіздің иен байлығына қолымыз мүлдем кешігіп жететін еді. Себебі «Теңіз» құрылымын іздеуге Прорваның бұрқағы жетеледі. Тереңдігі тұз астында мұнайдың мол қорының барлығына сендірген де – Прорва. Сонда салынған тұрғын үйлер мен өндіріс ба­засы, тұтастай инфрақұрылым Теңіз­ді қорықпай, жасқанбай игеруге сенімді жағдай туғызды». Бүгіндері Қазақстанның атын әлемге танытқан Теңіз кен орнын алғаш ашушылардың бірі ретінде Құмар Балжанов авторлар құрамының сапында 1995 жылы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды. Айтпақ­шы, Теңіз кенішінен алғашқы мұнайды алудың машақаты да жетіп артылатын. Теңіз мұнайының құрамында газбен қоса күкірт қышқылының 25 пайыздай болғандығынан-ақ өзі, оның қаншалықты зиян екендігін ойша бағамдай беріңіз. 1981 жылы №1 скважинаны толықтай сынақтан өткізу жөніндегі жұмыс тобының төрағасы ретінде Құмекең бастаған мұнайшылар Атыраудың аңқа кептірген аңызағында Теңіз кен орны­ның басында 3 ай жатып, бейнетке бел­ше­сінен батып еді. Оны бүгіндері біреу білсе, біреу білмейді.  

Құмекеңнің айшықты қолтаңбасы қазақ мұнайының қарашаңырағы бүгінгі «Ембімұнайгаз» компаниясында қалды. Осы бірлестікте Құмекең 11 жыл бойы бас инженер болып, табан аудармастан еңбек етті. Күні бүгінге дейін ең ірі мұнай өндіру бірлестігіне бас инженер болып осыншама мерзім еңбек еткен бірде-бір инженер жоқ екен. Осыған қарап-ақ Қ.Балжановтың өз кәсібін терең меңгерген білікті маман екендігін аңғарасың. Құмекең «Жайықмұнайгаз» басқармасына басшы болған кезеңде өзінің іскерлігін, басшы ретіндегі биік беделін айқын көрсете білді. Ол мерзім тәуелсіздігімізді жаңа ғана иеленген әрі нарықтың уақытша қиыншылығы қос өкпеден қаттырақ қысқан бұлғақты жылдар еді. Құмекең тап осы заматта тек мұнай өндіруді ғана емес, аудан халқының әлеуметтік жағдайына да  көбірек бас қатырыпты. Жаңа типтік үлгідегі балалар бақшасы мен шетелдік қондыр­ғылармен жабдықталған құры­лыс материалдарын даярлайтын зауыт аталған басқарманың қаражатына тұр­ғы­­з­ылған еді. Тіпті аққыстаулықтар кү­ні бүгінге дейін құны бір миллион доллардан астам қаржыға Құмекеңнің шет­елдік медициналық аппараттармен аудандық аурухананы жабдықтағанын жыр қылып айтады. Мұндай батыл қадам­ға елі мен жерін, замандастарын шы­найы қадірлейтін атан жілік азамат қана бара алатыны белгілі.  

«Жарық көзі ретінде мұнайға ештеңе тең келмейді: бұл жаңа дәуір жарығы» деп баға берген екен Америкада мұнай туралы жазылған алғашқы кітаптың авторы. Бүгіндері дүниежүзі атын айтса елең ете түсетін, ондаған жылдар бойы жусанды далаға шуақ шашып тұрған мұнай атты «жаңа дәуір жарығына» жарты ғасырдан астам ғұмырын арнаған, дуадақ қонар бозтөбедей биік, арыстан жал­ды азамат Құмар Балжановтың есімі қазақ мұнайының тарихына алтын әріп­тер­мен жазылатыны сөзсіз.

Алақандай ғұмырыңды айшықтан­ды­рып, мәртебеңді биіктетіп, айбарыңды асқақтатып жіберетін бұл тағдыр шіркін­нің жомарттығын қойсаңшы... 

Кенжебек ТҰМАНБАЙҰЛЫ,
Қазақстанның құрметті журналисі,
Журналистер одағы сыйлығының лауреаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу