Транзиттік әлеуетті тиімді пайдалану қажет

2017 жылдың қазан айында өткен Қытай компартиясының ХІХ съезінде Қытай социализмінің ерекшелігі Си Цзиньпиннің идеясымен ұштастырылып, дәуірдің жаңа кезеңіне өту мәселесі сөз болды.

Егемен Қазақстан
07.03.2018 82

Қытай мемлекетінің саяси жүйе­сіндегі ерекшелікті Си Цзиньпиннің көшбасшылық рөлінің күшейе түсуінің ұжымдық басқарумен және биліктің ауысуының міндеттілігінің ұштасуы деп есептеуге болады. Авторитарлық жүйе демократияның принциптерін түбегейлі, стратегиялық мақсаттарын орындау жолына пайдалануда. Себебі бүгінгі басшылық ядросын ауыстыруға тиісті жаңа буынға кіретін жас лидерлер корпусы қазірдің өзінде белгілі. Си Цзиньпиннің өзі де осындай күрделі, ұзақ дайындық және тәрбие жолынан өткен болатын. Биліктің негізгі сатыларынан өткен, тәжірибе жинақ­таған және сапалы кәсіптік білім алған кадрлардың билікке келуі Қытайдың қазіргі қарқынды дамуының себебінің бірі екендігін айту жөн. Саяси элитаны тәрбиелеудің осындай тиімді үлгісінен тәлім алу абзал.

Қытай басшылығы Қазақстан­мен белсенді байланыстар жасауға мүдделілік танытып келеді. Тәуелсіздік жылдары Қытай басшылары Цзян Цзэминь, Ху Цзиньтао және Си Цзиньпин Қазақстанға 8 рет ресми сапармен келсе, Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаев Қытайға 13 рет сапар жасаған. Үкіметаралық қатынастар жүйелі жолға қойылған деуге болады. Осындай тығыз байланыстар нәти­жесінде екі елдің арасындағы сауда көлемі 2017 жылы 18 млрд АҚШ доллары болып, бір жылда 37 пайызға өскен. Индустрияландыру бағдарламасы шеңберінде құны 10 млрд доллар болатын 51 жоба іске асырылуда. Олар қуат ресурстарын өндіру, машина жасау, құрылыс материалдарын өндіру, инфрақұрылымды жетілдіру т.б. салалар. Ұзындығы 7600 шақырым болатын Қазақстан – Қытай мұнай-газ құбыры екі жақтан 8000 адамға жұмыс беріп отыр. Қазақстан Қытайға табиғи газ экспорттауды жылына 5 млрд шаршы метрден 10 млрд шаршы метрге өсірмек. Ортақ мүдделілік арқасында заманауи алып құрылыстар Атасу – Алашаңқай мұнай құбыры, Батыс Еуропа – Батыс Қытай автомагистралі іске қосылды. Бұл жолдың 2,3 мың шақырымға жуығы Қазақстанның 5 облысын басып өтеді. Қытайдың мұнайға сұранысы өскен сайын оның Қазақстанға қызығу­шы­лығы арта түсуде. Қазір Қытай мұнай компанияларының еліміздің батыс өңірлеріндегі мұнайды өндірудегі үлес салмағы 23 пайыздан асты. Шығыс Қазақстанда Ақтоғай кен-байыту комбинаты өз мерзімінде, сапалы іске қосылды.

«Бір белдеу – бір жол» стратегиялық бағдарламасы шеңберінде Қазақстанның Қытай үшін транзиттік маңызы арта түсуде. Қытай – Еуропа бағыты бо­йынша жүк тасқыны Ляньюньган қала­сы­­­нан басталып қазақ жері арқылы Еуропа­­­­ның ірі қалаларына жеткізіледі. Зама­науи тас жолдар салуда Қытай әлемдік ли­дер­ге айналды. Қытай жол құрылысшы­лары 1 сағатта 750 метр сапалы тас жол сала алады. Жаңа авто­трассаның қызмет көрсету мерзімі – 25 жыл. Ел­дегі барлық жүрдек трассалар соңғы 20 жылда салынды. «Қытайдың жол ғажа­йыбын» үйренудің пайдасы зор болар еді. Қытайда 2015 жылы 43 сағат­та Бейжіңдегі 6 жолақты жаңа авто­көпір салынып, пайдалануға берілуі әлемдік құрылыс тарихында теңдессіз оқиға болды. Мұндай үлгілердің Қазақстан­ның транзиттік әлеуетін арттыруға көмегін тигізері анық. Көршінің озық тәжірибесінен үйрену парыз. Қытаймен тығыз экономикалық қатынастардың орнығуы осы елдегі 2 миллионға жуық қандасымызбен байланыстарымызды жақсартуға көмектесетіні анық. Қытайдағы қазақ диаспорасының саяси-әлеуметтік құқықтарының қорғалуы, олардың өз еріктерімен Қазақ­стан­ға оралуы мәселелерінің шешілуі екі елдің стратегиялық әіріптестігі туралы келісімшарт шеңберінде оңтайлы шешіледі. Қытай қазақтарының ана тілін сақтауы, ұлттық мәдени үлгілерін дамыта алуы Қазақстан – Қытай қатынас­тарының жандануы барысында дұрыс іске асады деуге негіз бар.

Қытайдың жаһандық саясаттағы беделінің артуы оның экономика­дағы жетістіктерінің нәтижесі екендігі дау­сыз. Ол орта жоғары даму қарқы­нын сақтауда. 2017 жылы Қыта­йдың жалпы ішкі өнімі 2016 жылға қара­ғанда 6,9% өсті. Қазір бұл көрсеткіш 12 триллион долларға жетті. Әлемдік экономиканың 15%-ын Қытай өндіруде. Осы жетістіктердің барлығы Қытай басшылығының ішкі ресурстарды тиімді пайдалануының, инновация­лық өзгерістерді елдің ерекшеліктері­мен ұштастыруының, қоғамды дұрыс қайта құру мен реформалау арқасын­да мүмкін болды.

Сайын БОРБАСОВ,

саяси ғылымдар докторы, профессор

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.06.2018

Ұлттық банк басшысы қазақстандықтарға валюта айырбастау бекеттеріне жүгірмеуге кеңес берді

21.06.2018

ҰБТ-2018: Алғашқы күні түлектердің 15,5 пайызы шекті ұпайды жинай алмады – Р.Әлімқұлов

21.06.2018

Жаңаөзенде балаларға арналған тегін ІТ сыныбы ашылды

21.06.2018

Ақтөбе облысында қаржы ұйымының озық технологиямен жабдықталған бөлімшесі қызмет көрсете бастады

21.06.2018

Солтүстік Қазақстанда журналистер спартакиадасы өтті

21.06.2018

Таразда тұңғыш рет трансплантациялық ота жасалды

21.06.2018

Б. Сағынтаев пен Ә. Жақсыбеков Түркістан қаласының облыс орталығы ретіндегі даму келешегімен танысты

21.06.2018

Түркістан - бүкіл түркі жұртының рухани астанасы - Сенат Төрағасы

21.06.2018

Алматының әкімі стартап-компанияларының өкілдерімен кездесті

21.06.2018

Еуропа лигасындағы қарсыластар анықталды

21.06.2018

«Жетісу» газетінің жарық көргеніне бір ғасыр толды

21.06.2018

Джокович үлкен тенниске қайта оралды

21.06.2018

Тайсон келесі кездесуін тамызда өткізеді

21.06.2018

Уилшер «Арсеналмен» қоштасады

21.06.2018

«Егемен академиясының» бірінші маусымынан видеорепортаж

21.06.2018

ӘЧ: «Неміс машинасы» атағын қорғай ала ма?

21.06.2018

ӘЧ: Тоналған фанаттар мен жаңарған рекордтар

21.06.2018

Алтынбек Абайұлы: Мақсатым – ақылды адамдарға арналған ұйым құру

21.06.2018

Түркістан облысы: Зиялы қауым не дейді?

21.06.2018

Шетел басылымдары. Түркістанды бауырлас халықтар да қолдайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу