Зұлқия Жұматова: Адамдықтан биік атақ жоқ

Осыдан 60 жыл бұрын Қазақ телевизиясы алғаш құрылған тұста біз түгілі әкеміз де дүниеге келмепті. Есесіне ата-әжелеріміз көгілдір экранның бетінде жарқын келбетімен жарқ ете қалған Зұлқия Жұматова жүргізген алғашқы хабарды тапжылмай отырып тамашалағаны анық. Әдемі үнімен, келісті келбетімен көрермен көңілінің төрінен орын алған ол қазақ теледидарындағы тұңғыш диктор ретінде тарихта қалды. Ғибратты ғұмыры талайға үлгі болған аяулы жан бүгінде тоқсанның сегізіне келген әже. Көргені мен түйгені көп көшелі Зұлқия әжеймен аз-кем әңгімелесудің орайы келген еді.

Егемен Қазақстан
13.03.2018 3168
2

– Зұлқия әже, сіз қазақ те­ледидарының табалды­ры­ғын алғаш аттағаныңызда қа­зақ өнерінің қара нары Шәкен Ай­манов қабылдап, заңғар жазушы Мұхтар Әуезов батасын бер­генін білеміз. Осы туралы өз аузыңыздан естісек. Жалпы қазақ телевизиясына қалай келдіңіз?

– Менің Қазақ телевизиясына келуімнің өзі бір үлкен әңгімеге жүк боларлық оқиға.1958 жы­лы елімізге бәрімізді ерекше қуанышқа бөлеген жақсы ха­бар келді. Газеттен, радиодан «үйлеріңізде теледидар бо­лады, жер-жаһандағы бар­лық жаңалықтарды көріп, тың­дай аласыздар, кинофильм­дер көресіздер, әдебиет пен мә­дениет жайлы мол мағлұматқа қа­нығасыздар» деген хабарлар таратылды. Бастапқыда мен бұл жаңалықты аса елеген жоқ­пын. Бірер күннен кейін теле­видениенің ашылуына байланыс­ты диктор таңдаймыз, соған бай­қау жарияланады дегенді құ­ла­ғым шалды. Ол кезде менің өлең жазып, аз-кем аудармамен ай­налысатыным бар еді. Үйде жас балаларым болды. Артынан ой­ланып отырып телеарна болған соң ол жерде шығармашылық ре­дакция болады. Өзім балалар туралы өлеңдер жазам, балалар бағдарламаларының біріне хабар дайындайтын редактор керек шығар, бәлкім, жұмысқа тұрып жолдасыма қолғабыс болармын деп сонда бардым. Алайда диктор болам деген ой түсіме де кірген емес. Ол кезде жасым отыздың үстінде еді. Барсам, аула толы байқауға бағын сы­науға келген мыңға тарта қыз-ке­ліншек. Бәрі әдемі, бәрі жас. Сол жердің тәртібін қадағалап жүрген жас жігітті шақырып, «қалқам, мен осында жұмысқа тұрсам» деп едім, «кімге жолықсам болады» деп сұрадым. «Ой апай, мына дикторлар байқауы бітпей ешкімді қабылдамайды, барлығы соның жұмыстарымен жүр» деді. Мен қарап тұрып телевидениеге қызығып кеттім. Содан бір бұ­рышта теледидар тұр екен. Қа­рама-қарсы тұрсаң өзіңді көр­­сетеді. Мен қалай көрінеді еке­нмін деп теледидар алдына тұра қалдым. Кенет үстіңгі қа­баттағы пульттан «Сіз кім боласыз, фамилияңыз кім?» деген ер адамның даусы естілді. Мен еш саспастан «Атым Зұлқия. Те­гім Жұматова» деп жауап қат­­тым. Әлгі кісі «Қайда жұмыс іс­­тейсіз, немен шұғылданасыз деп?» қайыра сұрақ қойды. Мен өзім­нің аудармамен айналысатынымды, көңілдің кейбір сәттерінде өлең жазатынымды, «Социалистік Қазақстан» га­зетінде жарық көрген алғашқы өлеңіме Бақытжан Байқадамов ән жазғанын, оны Жамал Ома­рова орындайтынын, сегіз бала­ның анасы екенімді, жолдасым­ Ауыл шаруашылығы инс­ти­тутында жұмыс істейті­нін айт­тым. «Ендеше өз шығар­ма­шылы­ғыңыздан бір өлең оқып бе­ріңізші» деді. Мен іркілместен:

Анам менің барғанда бір кір жуа,

Бұрқап жатқан долы Ертістің суына.

Мен де бардым көпке дейін бірақ та,

Түсіне алмай тұрдым толқын шуына,

деп басталатын өлеңімді оқи жө­нелдім.

Кімнің сөзі мақсат не ол жырдағы,

Түсінбеп ем жас едім ол жылдары.

Абай атам Пушкин болып жырлаған,

Татьянаның әні екен ол қыр­дағы,

деп соңғы шумағын оқығанымда сатырлаған шапалақ үні естілді. Риза болған үнмен «сіздің орыс­шаңыз қалай?» деп сұрады. Мен болсам жаңағы өлеңімнің өзім аударған орысша нұсқасын жат­қа оқып бердім. Кенет сәл үнсіздік орнады да, Мәдениет министрлігінің өкілдері бастаған комиссия мүшелері ақылдасқан болуы керек, «сіз бірауыздан қабылдандыңыз» деді. Артынан білгенімдей бағанадан бері менімен тілдесіп тұрған атақты Шәкен Айманов екен. Қасыма келіп ризашылығын білдірді. Міне, дәл осылайша, қазақ теле­дидарындағы тұңғыш диктор болу бақыты менің маңдайыма бұйырды.

– Бар өміріңізді телевизия­ саласына арнадыңыз. Қа­зір­гідей техника дамымаған кез­дегі жұмыс барысы қалай еді?

– Иә, ол кезеңдермен қазіргі күнді салыстыруға келмейді. Он­дағы жағдай мүлде басқаша-тұ­ғын. Эфирде бізді ауыстыратын адам болған жоқ. Балалар бағдарламасынан бастап жаңа­лықтар, танымдық хабарлар дей­сіз бе, бәрін-бәрін Нелли екеу­міз таңнан кешке дейін жүр­гізе беретінбіз. Әріптесім Нел­ли Омарова орыс тілінде, мен қа­зақ тілінде хабар жүргізем. Қазіргідей суфлер деген жоқ. Бәрін бір парақ қағазға жазып алып шығамыз. Және өзімізді экраннан көре де алмаймыз. Барлық хабарлар тікелей эфирде өтетін. Жұмысымызға асқан жауапкершілікпен қарайтынбыз. Қаптаған ақпарат арналары, ғаламтор желілері атымен бол­ған жоқ. Сондықтан жұрттың бә­рі әр бағдарламаны жібермей көре­тін. Аса жоғары талғаммен ба­қылайтын. Сөзімізден кіш­кентай қате кетсе сөгіс алып қа­­луымыз әбден мүмкін. Сол қиын кезеңдерде жүріп ысыл­дық. Телевизия ұжымдық жұ­мыс. Үлкен шығармашылық топ­тың еңбегін қажет етеді. Те­рең ізденістер жасадық, көп ең­­бектендік. Мұхтар Әуезов сияқ­ты заңғар тұлғалардан сұх­бат алу бақыты бұйырды. Ол кісімен дидарласқаным әлі есім­де. Хабар аяқталғаннан кейін Мұ­хаң «Асылкеш» деп менің қолымнан сүйді. Асылыңызды түсіндім, кеш дегеніңізді түсін­бедім деп Мұхаңа қарадым. Ол кісі болса жайдары үнмен: «Асыл­кеш дегенім, асыл жан деген сөз. Сендер асыл жансыңдар» деп күлімсірей қарады. Біз­дің­ қазақшаны қаймақтап сөй­ле­генімізге, қазақша хабарлар ашыл­ғанына жазушының қат­ты қуа­нғанын байқадым. Ол күн­дердің барлығы менің көз алдымда әлі күнге дейін дәл бүгінгідей жаңғырып тұр.

– Телевизияда жасаған ең­­­бектеріңізді халық қалай бағалайтын еді? Бұл саланы ар­­найы оқуын бітірмей-ақ мең­геріп кеттіңіз. Кімдерден тәлім ал­дыңыз?

– Бізге бәрін өмірдің өзі үй­ретті. Ашаршылық жылдары әке-шешем дүниеден өтіп жас­тайымнан жетімдікті көрдім. Бар мен жоқтың, жақсы мен жа­манның парқын бір кісідей біліп өстім. Көп армандарым желге ұшты. Бірақ мойыған жоқпын. Техникумда білім алып, институт бітірдім. 1958 жылы сол кез­дегі Мәдениет министрі Әмір Қа­напиннің ұйытқы болуымен Мәс­кеуде өткен «Қазақстан әдебиеті мен мәдениетінің» онкүндігіне бару сәті түсті. Сол кезде Мәскеу телевизиясында он күннен аса жұмыс істедім. Сонда жүріп Юрий Левитан, Нина Кондратова сияқ­ты Одаққа белгілі дикторлармен тәжірибе алмастым. Ол кездері телеарна дикторларын халық жақсы танитын. Қоғамдық орындарда, жиын-думандарда көре қалса ілтипатпен қарсы алып, төр ұсынатын.

– Қазіргі қазақ телевизиясы туралы, дикторлар жайлы не айтасыз? Ізбасарларыңыздың жұмысына көңіліңіз тола ма?

– Кезінде біз Мәскеудің те­ле­­арнасына барғанымызда теле­визияның техникалық әлеуетін, әсем студияларды көріп, мынау не деген жұмақ, шіркін, біз­ де осы жұмаққа жетеміз бе,­ жет­пейміз бе деп таңғалып кел­ген едік. Бүгінгі қазақ телеви­зиясы кеңге қанат жайып, Тә­ңір­ден тәлейімізге бұ­йыр­ған тә­уелсіздігіміздің ар­қа­сында үлкен жетістіктерге жет­ті. Өңіміз түгілі түсімізге кір­меген техникалар бар. Оқимын, ізденемін деген жанға барлық жағдай жасалған. Журналистер даярлайтын қанша­ма оқу орындары ашылды. Бі­лім­ді де білікті мамандар көп. Жа­сым ұлғайды. Күнделікті теледидар көрем деп айта алмаймын. Дегенмен, осы саланың маманы болған соң кез келген жаңалыққа елеңдеп, телеарналардан жақсы хабарлар беріліп, басылымдарда отты мақалалар жарық көріп жатса сүйсініп отырам. Қазіргі отандық арналардағы теле­бағдарламаларды тізгіндеп жүрген дикторларға көңілім толады. Олар тың талпыныстарға барады. Сөз саптаулары нық, дауыс мәнерлері ырғақты, ең бас­тысы идеялары ұшқыр. Деген­мен, телевизия деген тұнық ай­д­ын. Халықты, бүтін бір ұр­пақты тәрбиелейтін ұлы құрал. Сон­дықтан оны кірлетіп алуға, ар­зандатып жіберуге болмайды. Телеарна басшылығында жүрген аза­маттар осыны қаперінде ұс­таса деймін.

– Жаңа өзіңіз айтқандай, өмір­ден жақсыны да жаман­ды да көрдіңіз. Қазақ теле­визиясының қарлығашы атанып, ең қиын кездерде елге елеулі еңбек еттіңіз. Бүгінде, ұр­­па­ғымыздың рахатын кө­ріп, әже атанып отырсыз. Қа­рап отырсақ сөзіңіз мы­ғым, өзіңіз де әдемісіз. Әдемі қар­таюыңыздың сыры неде?

– Ең алдымен адам баласының жаны сұлу болуы керек. Жанның сұлулығы деген ішкі тазалық, жақ­сы мінез. Жан баласын жа­тырқамай, жан дүниесіне үңіл­сең кез келген пенденің жақ­сы қасиеті болады. Ойы та­за­ адамның өзі таза. Өзі таза кі­сі­нің сөзі таза. Әрбір адам жа­йын­да жақсы пікірде болып, жақ­сылықты көре білу керек. Өзі жақ­сы жанға жұрт та үйір келеді. Адал еңбек етіп, өз ісіңе адал бол. Адамдықтан биік атақ жоқ. «Құ­дайсыз қурай да сынбайды» деген сөз бар емес пе. Әркімнің өз жолы, өз тағдыры бар. Ең бастысы, осы қағидаларды жадына берік тоқыған жанға еш өкініш жоқ. Осы жасқа жеткенім ең алдымен Алланың қалауы, одан кейін кешегі Мұхаңдардың, үлкен ата-әжелеріміздің берген ақ батасының шарапаты деп білем. «Баталы жан арымас» деген. Үлкендердің батасын алып жүрген жақсы.

– Әңгімеңізге рахмет. Аман болыңыз.

Әңгімелескен

Арман ОКТЯБРЬ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу