Абай мен Ыбы­райдың мүсінін қашаған Бе­­лоу­совтар

Халқымыз рухани­я­ты­ның алып бәйтерегі ке­мең­гер Абайға көрнекті ес­кер­ткіш 1960 жылы Алматы қа­ласында орнатыл­ды. 

Егемен Қазақстан
14.03.2018 3555
2

Ата­қ­ты мүсінші Хакімжан Нау­­рызбаев жасаған мүсі­н­де ақын басына тақия киіп, сол қолына кітабын ұстап, ша­панын желбегей жамылып өрлей жүріп келеді. Тас тұлғадан ақындығы да, даналығы да толысқан ой­шыл Абайды көреміз. Бі­туге жа­қындаған мү­сін­­ді шебер­ханада көр­ген Мұхтар Әуезовтің ес­кертпелерімен оны мүсін­ші­нің қайта жөндегені бел­­гілі. Қалай дегенмен мү­сінші халқының көңі­лін­дегі хакім, кемеңгер Абай­ды бейнелеп бер­гені аян. Мұнан кейін Абай­дың ескерткіші, мүсі­ні Қазақстанның қала­ла­рын­да, елді мекендерінде ор­натылды. Астанада, Семейде, Қарағандыда, Өс­кеменде ақынның биік ес­керткіштері бар. Еліміз тәу­ел­сіздік алғаннан кейін Абай ескерткіштері шетел­дер­де де орнатыла бас­тады. Қазір Мәскеу мен Таш­кентте ескерткіштері, Буда­пешт, Бейжің, Тегеран қа­ла­ларында мүсіндері тұр. 

Хакімнің еліміз қалала­ры­н­­­дағы ескерткіштері не­­гізінен оның тұрып тұр­ған, тұтас тұлғасын бе­реді. Жа­сыратыны жоқ, олар Абайдың Хакімжан Нау­рыз­баев мүсіндеген бейн­есі­не арқандалғандай, алыс кетпейтін секілді. Басында тақиясы, үстінде кең шапаны, шоқша сақалы бар ес­керткіштің барлығын Абай деп елестетеміз. Ал ақын­ның шетелдерде ор­натылған ескерткіштері мен мүсіндерін жасаған кей­інгі толқын мүсіншілер да­на ақынның бейнесін бе­ру­де өз қиялына ерік бер­ген­дей. Тіпті қытайдың мү­­сіншісі Юань Сикунь бей­нелеген Абай мүсіні бү­кіл әлем ойдан салған су­рет­терден қабылдайтын Кон­фуцийді елестете ме, қа­лай?.. 

Біздің мақсатымыз, Абай ескерткіштерін түген­деу емес, ақынның ерекше мүсіні туралы айтып бе­ру еді. Бүгінде Қостанай облы­сының Таран ауданы орталығында ақынның ес­керткіші тұр. 1962 жылы осы аудандағы «Абай» ке­ңшарының орталығына ор­натылған екен. 90-шы жыл­дары шаруашылық тарай­ды, Абай елді мекенінен еш­кім қалмай үдере кө­шеді. Сол кезде жұртта қал­ған ескерткішті аудан бас­­шылары әкеліп, Таран ауданының орталығына, әкі­мдік ғимаратының ал­ды­на қайта орнатыпты. Ав­торлары ерлі-зайып­ты Муза мен Леонид Белоусовтар қазір бұл дү­ниеде жоқ. Облыстық та­рихи және өлкетану му­зейіне тапсырған олар­дың же­ке архивіндегі мүсіннің ше­берханада дайын болған ке­зінде түсірген суреті ерік­сіз назар аудартады. Ба­сында тақия, үстінде тік жаға көйлек, иығына жа­ғалы киім жамылған, ая­ғы­на мәсі киген, тізесіне кі­табын қойып, малдас құ­рып, қалың ойда отырған ақын тілінің ұшына: «Қа­лың елім, қазағым, қайран жұр­тым...» деген жолдар орал­ғандай әсер береді. Тө­мен қарап отырған мү­сіннен көрермен хакім, фи­лософ Абайды жазбай та­ниды.

– Әкем Леонид Проко­пьевич: «Абайдың мүсі­ні­не өнертанушылар «ұлы фи­лософтың бүкіл құді­ре­тін ашып көрсеткен шы­ғар­ма» деген баға берген еді» деп айтып отыратын еді, – дейді қызы Наталья Леонидовна. 

Енді мүсіннің авторла­ры туралы бірер сөз. Му­за Александровна мен Ле­о­нид Прокопьевич Ре­сей­­дің Солтүстік Урал жа­ғын­да ту­ып-өскен. Ленин­град­та­ғы В.Мухина атын­да­ғы жо­ғары көркем-өнер­кә­сіп­тік училищесін 1958 жылы бітіргеннен кейін, жолдамамен екі жас қол ұстасып Қостанайға келеді. 1979 жылы Муза Александровна қайтыс болғанға дейін екеуі көптеген жұмыс жа­сайды. Соның ішінде Абай­дың, Ыбырайдың, Аман­гелдінің, Сұлтан Бай­мағамбетовтің, соғыс сол­датының мүсіндері де бар. Олардың жасаған мү­сіндері облыстың аудандары мен елді мекендеріне ор­натылады. Бір қызығы, сол ескерткіштер осы күнге дей­ін тұрса да, олардың ав­торлары ұмытыла бас­тап­ты. Мысалы, Абайдың да, Торғай кентінде тұр­ған Ыбырайдың да ескер­ткіш­терін кім жасағанын ек­і­­нің бірі біле бермейді, тіп­­­ті белгісіз болып кел­ген, тек музейде, Белоу­сов­тар­­дың қызының қолын­да қалған материалдардан анық­талды. Муза Алек­сан­дровна КСРО Сурет­ші­лер одағының мүшесі болады. Леонид Прокопьевич 2014 жылы 86 жасында бақилық болды. 

Халқымыздың қос рухани бәйтерегі Абай мен Ыбы­райдың тұлғасын қазақ­ша ойлап, жасаған Бе­­лоу­совтардың еңбегі қа­зір де таңғалдырады. «Біз мү­сіндерді жасағанда ба­тыр­дың да, ақынның да бет жүзінен ой іздеп, көп кі­діретін едік» дейді екен Ле­онид Прокопьевич қы­зы Натальяға. Абай ес­кер­т-
­кіш­іне қараған жан мү­сін­шінің бұл сөзіне иланары хақ.

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

«ҚТЖ» ҰК» АҚ басшысы Сауат Мыңбаев «Қорғас-Шығыс қақпасы» АЭА нысандарында болды

24.01.2019

Ольга Довгун Токио олимпиадасы қарсаңындағы басты міндеттерді атады

24.01.2019

Басқа басылымдардан: Қазақстанда Жастар жылы ашылды

24.01.2019

Астананың инвесторлар үшін тартымдылығы артты

24.01.2019

Астана экономика құрылымында ШОБ үлесі бойынша көш бастап тұр

24.01.2019

Елбасы Рольф Драакпен және Мехран Эфтехармен кездесті

24.01.2019

Ақтөбе облысында «7-20-25» бағдарламасы бойынша 202 өтінім мақұлданды

24.01.2019

Астық пен ұн тасымалдауды қамтамасыз ету – «ҚТЖ» ҰК» АҚ ерекше бақылауында

24.01.2019

Қызылордада балық өсіруге субсидия бөлінді

24.01.2019

«Жастар жылындағы жетістігің» акциясы желтоқсанға дейін жалғасады

24.01.2019

Жетісу университетінде Жастар орталығы құрылды

24.01.2019

Өткен тәулікте елордадан 17 мың текше метрден астам қар шығарылды

24.01.2019

Елордаға 2 мың тонна көмір жеткізілді

24.01.2019

Франция елшісінің кеңесшісі Лор Кастен: «Мен үшін Қазақстан – Абай!»

24.01.2019

Астана қалалық ЖИТС орталығында жыл сайын 300 мыңнан астам зерттеу жүргізіледі

24.01.2019

Өрт каскаларын жинаумен айналысатын подполковник

24.01.2019

Семей жастары сенімді ақтайды

24.01.2019

Венесуэладағы шеру соңы биліктің ауысуына әкелді

24.01.2019

Атырау әлеуметтік мекемелерінде ай сайын ашық есік күні өтеді

24.01.2019

Ақын Оразақын Асқар өмірден озды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу