Абай мен Ыбы­райдың мүсінін қашаған Бе­­лоу­совтар

Халқымыз рухани­я­ты­ның алып бәйтерегі ке­мең­гер Абайға көрнекті ес­кер­ткіш 1960 жылы Алматы қа­ласында орнатыл­ды. 

Егемен Қазақстан
14.03.2018 3450

Ата­қ­ты мүсінші Хакімжан Нау­­рызбаев жасаған мүсі­н­де ақын басына тақия киіп, сол қолына кітабын ұстап, ша­панын желбегей жамылып өрлей жүріп келеді. Тас тұлғадан ақындығы да, даналығы да толысқан ой­шыл Абайды көреміз. Бі­туге жа­қындаған мү­сін­­ді шебер­ханада көр­ген Мұхтар Әуезовтің ес­кертпелерімен оны мүсін­ші­нің қайта жөндегені бел­­гілі. Қалай дегенмен мү­сінші халқының көңі­лін­дегі хакім, кемеңгер Абай­ды бейнелеп бер­гені аян. Мұнан кейін Абай­дың ескерткіші, мүсі­ні Қазақстанның қала­ла­рын­да, елді мекендерінде ор­натылды. Астанада, Семейде, Қарағандыда, Өс­кеменде ақынның биік ес­керткіштері бар. Еліміз тәу­ел­сіздік алғаннан кейін Абай ескерткіштері шетел­дер­де де орнатыла бас­тады. Қазір Мәскеу мен Таш­кентте ескерткіштері, Буда­пешт, Бейжің, Тегеран қа­ла­ларында мүсіндері тұр. 

Хакімнің еліміз қалала­ры­н­­­дағы ескерткіштері не­­гізінен оның тұрып тұр­ған, тұтас тұлғасын бе­реді. Жа­сыратыны жоқ, олар Абайдың Хакімжан Нау­рыз­баев мүсіндеген бейн­есі­не арқандалғандай, алыс кетпейтін секілді. Басында тақиясы, үстінде кең шапаны, шоқша сақалы бар ес­керткіштің барлығын Абай деп елестетеміз. Ал ақын­ның шетелдерде ор­натылған ескерткіштері мен мүсіндерін жасаған кей­інгі толқын мүсіншілер да­на ақынның бейнесін бе­ру­де өз қиялына ерік бер­ген­дей. Тіпті қытайдың мү­­сіншісі Юань Сикунь бей­нелеген Абай мүсіні бү­кіл әлем ойдан салған су­рет­терден қабылдайтын Кон­фуцийді елестете ме, қа­лай?.. 

Біздің мақсатымыз, Абай ескерткіштерін түген­деу емес, ақынның ерекше мүсіні туралы айтып бе­ру еді. Бүгінде Қостанай облы­сының Таран ауданы орталығында ақынның ес­керткіші тұр. 1962 жылы осы аудандағы «Абай» ке­ңшарының орталығына ор­натылған екен. 90-шы жыл­дары шаруашылық тарай­ды, Абай елді мекенінен еш­кім қалмай үдере кө­шеді. Сол кезде жұртта қал­ған ескерткішті аудан бас­­шылары әкеліп, Таран ауданының орталығына, әкі­мдік ғимаратының ал­ды­на қайта орнатыпты. Ав­торлары ерлі-зайып­ты Муза мен Леонид Белоусовтар қазір бұл дү­ниеде жоқ. Облыстық та­рихи және өлкетану му­зейіне тапсырған олар­дың же­ке архивіндегі мүсіннің ше­берханада дайын болған ке­зінде түсірген суреті ерік­сіз назар аудартады. Ба­сында тақия, үстінде тік жаға көйлек, иығына жа­ғалы киім жамылған, ая­ғы­на мәсі киген, тізесіне кі­табын қойып, малдас құ­рып, қалың ойда отырған ақын тілінің ұшына: «Қа­лың елім, қазағым, қайран жұр­тым...» деген жолдар орал­ғандай әсер береді. Тө­мен қарап отырған мү­сіннен көрермен хакім, фи­лософ Абайды жазбай та­ниды.

– Әкем Леонид Проко­пьевич: «Абайдың мүсі­ні­не өнертанушылар «ұлы фи­лософтың бүкіл құді­ре­тін ашып көрсеткен шы­ғар­ма» деген баға берген еді» деп айтып отыратын еді, – дейді қызы Наталья Леонидовна. 

Енді мүсіннің авторла­ры туралы бірер сөз. Му­за Александровна мен Ле­о­нид Прокопьевич Ре­сей­­дің Солтүстік Урал жа­ғын­да ту­ып-өскен. Ленин­град­та­ғы В.Мухина атын­да­ғы жо­ғары көркем-өнер­кә­сіп­тік училищесін 1958 жылы бітіргеннен кейін, жолдамамен екі жас қол ұстасып Қостанайға келеді. 1979 жылы Муза Александровна қайтыс болғанға дейін екеуі көптеген жұмыс жа­сайды. Соның ішінде Абай­дың, Ыбырайдың, Аман­гелдінің, Сұлтан Бай­мағамбетовтің, соғыс сол­датының мүсіндері де бар. Олардың жасаған мү­сіндері облыстың аудандары мен елді мекендеріне ор­натылады. Бір қызығы, сол ескерткіштер осы күнге дей­ін тұрса да, олардың ав­торлары ұмытыла бас­тап­ты. Мысалы, Абайдың да, Торғай кентінде тұр­ған Ыбырайдың да ескер­ткіш­терін кім жасағанын ек­і­­нің бірі біле бермейді, тіп­­­ті белгісіз болып кел­ген, тек музейде, Белоу­сов­тар­­дың қызының қолын­да қалған материалдардан анық­талды. Муза Алек­сан­дровна КСРО Сурет­ші­лер одағының мүшесі болады. Леонид Прокопьевич 2014 жылы 86 жасында бақилық болды. 

Халқымыздың қос рухани бәйтерегі Абай мен Ыбы­райдың тұлғасын қазақ­ша ойлап, жасаған Бе­­лоу­совтардың еңбегі қа­зір де таңғалдырады. «Біз мү­сіндерді жасағанда ба­тыр­дың да, ақынның да бет жүзінен ой іздеп, көп кі­діретін едік» дейді екен Ле­онид Прокопьевич қы­зы Натальяға. Абай ес­кер­т-
­кіш­іне қараған жан мү­сін­шінің бұл сөзіне иланары хақ.

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.06.2018

«Индустриялық даму» бағыты бойынша сараптама комиссиясының отырысы өтті

18.06.2018

Маңғыстау облыстық филармониясында дәстүрлі ән-күй кеші өтті

18.06.2018

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында үздік сержанттар анықталды

18.06.2018

Павлодарда «Победа» ЖШС-де дуальды білім беру орталығы ашылды

18.06.2018

Пойыздардың соқтығысуы туралы ақпарат жалған - Жеңіс Қасымбек

18.06.2018

Қыздар Университетінде әлемдік ұйымның өкілдігі ашылады

18.06.2018

Рим қаласында қазақ фильмдері көрсетілді

18.06.2018

Павлодар облысында 200 кәсіпкерге 2,7 млрд теңге көлемінде көмек көрсетілген

18.06.2018

«Қазақфильм» мен «Беларусьфильм» ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды

18.06.2018

Алматыда түлектер фестивалі өтті

18.06.2018

Қалдыбек Сәбденұлының «Қазақтың қасиеті мен киесі» атты еңбегінің тұсауы кесілді

18.06.2018

2019 жылдың күзіне дейін 5 000 орындық студенттік жатақхананы пайдалануға беру көзделген — Б. Асылова

18.06.2018

Б. Сағынтаев Дүниежүзілік банк пен ХҚК-ның вице-президенттерімен кездесу өткізді

18.06.2018

Түрколог ғалымдарға TWESCO алтын медалі табысталды

18.06.2018

Биыл ҰБТ сұрақтарының базасы 50 пайызға жаңарды - Рамазан Әлімқұлов

18.06.2018

Қызылордада «жасыл» технологияларды енгізу бойынша меморандумға қол қойылды

18.06.2018

«Алтаистика, Түркология, Моңғолистика Ассоциациясын» құру туралы шешімге қол қойылды

18.06.2018

Оралда республикалық өлкетанушылар форумы басталды

18.06.2018

Солтүстік Қазақстан облысында  аудан әкімі тағайындалды

18.06.2018

Солтүстік Қазақстанда жұқпалы ішек аурулары инфекциясы өршіп тұр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ән мен күйдің бұлағы – Астананың құрағы 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Басынан бағы таймасын - Жақсыбай Самрат

Ақмолаға бақ ерте қонды, оның аумағы тіпті патша заманында облыс болған. Орталығы Омбы қаласы болғанымен облыстың Ақмола атануының өзі оның ерте танылғандығының белгісі. Әйтпесе осы облыс құрамында сол кездегі Ақмола­дан үлкен Омбы, Қызылжар, сәл кішірек Көкшетау, Атбасар қалалары болған, бірақ соған қарамай облыс атауын Ақмо­ла иемденген.

Жарқын ШӘКӘРІМ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Нағыз қазақ...

 Домбыра – қазақтың жаны, қазақтың көзі, терең тамырлы тұңғиығы, сан ғасыр­лық серігі, ағыл-тегіл күйі. Сандаған ғасыр­­лардан жеткен Қорқыттың қобы­зы үніндей інжу-маржан сазды әуені. Домбыра күй күм­безін көкке өрлеткен кө­ненің көзі, тәңірдің құдіреті. Кетбұғаның күй күңіренісі, Ноғайлының зар заманы, Сы­пыра жырау, Асан Қайғы, Қазтуған, Дос­панбет, Шалкиіз­дердің жыр арқауы, қанаты. Байжігіт пен Абы­лай ханның күй төгілткен жан серігі. Күні кешегі Нұрғиса мен Қаршығалардың дүл­дүл күйшілігі. Бүгінгі музыка өнері бәйте­регінің тамырлы шежіресі. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Minecraft»: еңбекке жетелей ме, еліктіре ме?

Бүгінде балаларды еліктіріп, баурап алатын қызықтардың саны жеткілікті. Барлығы жеткіншектің ой-өрісінің дамуына, физикалық тұрғыда шыңдалуына, жан-жақты болып өсуіне ықпал ете ме, жоқ әлде зиянды тұстары молырақ па?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Педагогикалық басылымдарға қолдау қажет

Тәуелсіздік алғаннан бері еліміздің баспасөз саласы да нарықтық қатынас­тар­ға біртіндеп ене бастады. Бүгінде оны қаптаған ақпарат құралдарынан көріп отырмыз. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу