Абай мен Ыбы­райдың мүсінін қашаған Бе­­лоу­совтар

Халқымыз рухани­я­ты­ның алып бәйтерегі ке­мең­гер Абайға көрнекті ес­кер­ткіш 1960 жылы Алматы қа­ласында орнатыл­ды. 

Егемен Қазақстан
14.03.2018 3492
2

Ата­қ­ты мүсінші Хакімжан Нау­­рызбаев жасаған мүсі­н­де ақын басына тақия киіп, сол қолына кітабын ұстап, ша­панын желбегей жамылып өрлей жүріп келеді. Тас тұлғадан ақындығы да, даналығы да толысқан ой­шыл Абайды көреміз. Бі­туге жа­қындаған мү­сін­­ді шебер­ханада көр­ген Мұхтар Әуезовтің ес­кертпелерімен оны мүсін­ші­нің қайта жөндегені бел­­гілі. Қалай дегенмен мү­сінші халқының көңі­лін­дегі хакім, кемеңгер Абай­ды бейнелеп бер­гені аян. Мұнан кейін Абай­дың ескерткіші, мүсі­ні Қазақстанның қала­ла­рын­да, елді мекендерінде ор­натылды. Астанада, Семейде, Қарағандыда, Өс­кеменде ақынның биік ес­керткіштері бар. Еліміз тәу­ел­сіздік алғаннан кейін Абай ескерткіштері шетел­дер­де де орнатыла бас­тады. Қазір Мәскеу мен Таш­кентте ескерткіштері, Буда­пешт, Бейжің, Тегеран қа­ла­ларында мүсіндері тұр. 

Хакімнің еліміз қалала­ры­н­­­дағы ескерткіштері не­­гізінен оның тұрып тұр­ған, тұтас тұлғасын бе­реді. Жа­сыратыны жоқ, олар Абайдың Хакімжан Нау­рыз­баев мүсіндеген бейн­есі­не арқандалғандай, алыс кетпейтін секілді. Басында тақиясы, үстінде кең шапаны, шоқша сақалы бар ес­керткіштің барлығын Абай деп елестетеміз. Ал ақын­ның шетелдерде ор­натылған ескерткіштері мен мүсіндерін жасаған кей­інгі толқын мүсіншілер да­на ақынның бейнесін бе­ру­де өз қиялына ерік бер­ген­дей. Тіпті қытайдың мү­­сіншісі Юань Сикунь бей­нелеген Абай мүсіні бү­кіл әлем ойдан салған су­рет­терден қабылдайтын Кон­фуцийді елестете ме, қа­лай?.. 

Біздің мақсатымыз, Абай ескерткіштерін түген­деу емес, ақынның ерекше мүсіні туралы айтып бе­ру еді. Бүгінде Қостанай облы­сының Таран ауданы орталығында ақынның ес­керткіші тұр. 1962 жылы осы аудандағы «Абай» ке­ңшарының орталығына ор­натылған екен. 90-шы жыл­дары шаруашылық тарай­ды, Абай елді мекенінен еш­кім қалмай үдере кө­шеді. Сол кезде жұртта қал­ған ескерткішті аудан бас­­шылары әкеліп, Таран ауданының орталығына, әкі­мдік ғимаратының ал­ды­на қайта орнатыпты. Ав­торлары ерлі-зайып­ты Муза мен Леонид Белоусовтар қазір бұл дү­ниеде жоқ. Облыстық та­рихи және өлкетану му­зейіне тапсырған олар­дың же­ке архивіндегі мүсіннің ше­берханада дайын болған ке­зінде түсірген суреті ерік­сіз назар аудартады. Ба­сында тақия, үстінде тік жаға көйлек, иығына жа­ғалы киім жамылған, ая­ғы­на мәсі киген, тізесіне кі­табын қойып, малдас құ­рып, қалың ойда отырған ақын тілінің ұшына: «Қа­лың елім, қазағым, қайран жұр­тым...» деген жолдар орал­ғандай әсер береді. Тө­мен қарап отырған мү­сіннен көрермен хакім, фи­лософ Абайды жазбай та­ниды.

– Әкем Леонид Проко­пьевич: «Абайдың мүсі­ні­не өнертанушылар «ұлы фи­лософтың бүкіл құді­ре­тін ашып көрсеткен шы­ғар­ма» деген баға берген еді» деп айтып отыратын еді, – дейді қызы Наталья Леонидовна. 

Енді мүсіннің авторла­ры туралы бірер сөз. Му­за Александровна мен Ле­о­нид Прокопьевич Ре­сей­­дің Солтүстік Урал жа­ғын­да ту­ып-өскен. Ленин­град­та­ғы В.Мухина атын­да­ғы жо­ғары көркем-өнер­кә­сіп­тік училищесін 1958 жылы бітіргеннен кейін, жолдамамен екі жас қол ұстасып Қостанайға келеді. 1979 жылы Муза Александровна қайтыс болғанға дейін екеуі көптеген жұмыс жа­сайды. Соның ішінде Абай­дың, Ыбырайдың, Аман­гелдінің, Сұлтан Бай­мағамбетовтің, соғыс сол­датының мүсіндері де бар. Олардың жасаған мү­сіндері облыстың аудандары мен елді мекендеріне ор­натылады. Бір қызығы, сол ескерткіштер осы күнге дей­ін тұрса да, олардың ав­торлары ұмытыла бас­тап­ты. Мысалы, Абайдың да, Торғай кентінде тұр­ған Ыбырайдың да ескер­ткіш­терін кім жасағанын ек­і­­нің бірі біле бермейді, тіп­­­ті белгісіз болып кел­ген, тек музейде, Белоу­сов­тар­­дың қызының қолын­да қалған материалдардан анық­талды. Муза Алек­сан­дровна КСРО Сурет­ші­лер одағының мүшесі болады. Леонид Прокопьевич 2014 жылы 86 жасында бақилық болды. 

Халқымыздың қос рухани бәйтерегі Абай мен Ыбы­райдың тұлғасын қазақ­ша ойлап, жасаған Бе­­лоу­совтардың еңбегі қа­зір де таңғалдырады. «Біз мү­сіндерді жасағанда ба­тыр­дың да, ақынның да бет жүзінен ой іздеп, көп кі­діретін едік» дейді екен Ле­онид Прокопьевич қы­зы Натальяға. Абай ес­кер­т-
­кіш­іне қараған жан мү­сін­шінің бұл сөзіне иланары хақ.

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Д.Қыдырәлі – Түлкібас ауданының құрметті азаматы

20.09.2018

Мемлекеттік органдардың бірыңғай платформасы құрылады

20.09.2018

Қостанайда жалпықазақстандық диктантқа 4 сынып оқушысы қатысты

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу