Кенжебек Шайқақов: Адам бақыты – еркіндікте

Режиссер Кенжебек Шайқақовпен кино төңірегінде сұхбат құрған едік.

Егемен Қазақстан
15.03.2018 4855
2

– Кинодағы дебютіңіздің жолы ауыр, бірақ сәтті болды. Шетелдік бірнеше ки­но­фестивальда жылы қабылданды. Қазақстанда кино түсірудің қиындығы не­де? Жаңа туындыңызды қашан кө­ре­міз?

 – Бәлкім, біздің елде ғана солай шығар, де­бют түсіру үшін «дебют» сұрайды. Олай дейтін себебім, «Қазақфильмнің» ішінде «Дебют» деген арнайы бөлім бар. Оның міндеті кино түсіруге талаптанған жас режиссерлердің сценарийін қарап, көркемдік талқыдан өткізіп, өндіріске жіберу. Ал менің сценарийімді көркемдік кеңес мақұлдап, талқылап дұрыс деп танығанымен, өндіріске кетпеді. Себебін сұрағанымда «бұрын түсірген нең бар? Көрейік» дейді... Бұл жауабы жоқ талап еді... Бәлкім, қазір түзелген шығар...

 Кино түсіру біреуге оңай шығар... Ал маған қиын. Кино деген адамның өмір бойғы жиған, түйгенінің жемісі секілді. Мен біраз жылғы жиғанымды бірінші фильміме салып жібергендеймін. Енді сәл жиналу, көру, түю... зерттеу, зерделеу керек сияқты. Тақырыптар бар... Тіпті сценарийлер де... Бірақ оған жан бітіретін өзің ғой... Шынын айтсам, шалажансар боп қалмаса екен деймін... Шынжау, әлжуаз фильм түсіргім келмейді... Әліме қарамай... Сондықтан толысқанын күтіп отырмын. Құдай қаласа жақын қалды.

– «Үйімді сатып кино түсірсем бе деймін де, сосын үйімнің жоқ екенін ойлап кідіріп қалам» депсіз. Әуелі кино үшін осындай құрбандыққа баратындай сізге кино несімен қымбат? Екінші, қазір үйіңіз бар ма?

– Қазір үйім бар. Құрбандықсыз өнер болмайды екен. Бұл бірнеше тәжірибенің түйіні. «Кино құрбандыққа баратындай несімен қызықтырды» дейсіз ғой ... Шынын айтсам, білмеймін... Киноға деген махаббат шығар... Шын ынтызарың үшін құр­бандыққа барасың ғой... Тіпті болмаса ақымақтық болар. Шетелде мұндай тәжірибенің бар-жоғын естімеппін... Олар шын өнерге ақша табады ғой. Көші ілгері елдерде өнер өмірдің жетелеушісі емес пе...

– Қазақ киносы, комедиясы қазір көп түсіріліп, көрермендерге жол тартып келеді. Қазіргі қазақ фильмдерін көріп жүрсіз бе? Оларға қандай баға берер едіңіз?

– Қазақ киносы дедіңіз ғой. Мен осы қазақ киносы дегім келмей отыр оларды. Іштарлықтан емес... Себебі қазақ киносы деген не? Ол ұлттың болмысы, тілі, ділі емес пе? Әлде қазақ ұлт емес пе? Ал сіз соңғы түсіп жатқан кинолардың қайсысын ұлттық дер едіңіз? Меніңше, ұлт жоқ... Себебі тілі дүбәра... Мен ұлтымды ондай дүбәра санамаймын... Сондықтан оларды аса іш тартып қарамаймын... Бәлкім, отандық кинолар шығар... тіпті қазақстандық дегенді де қияйын... Ал қазақты қимаймын... Кешіріңіз!

– «Сталиннің өлімі» фильмі Қазақ­стан­да да (Алдында Ресейде тыйым са­лынған болатын) көрсетілмейтін бол­ды. Осыған байланысты әртүрлі пікір­лер айтылып жатыр. Сіз көрдіңіз бе ол фильмді? Көрсетілуі керек пе еді?

– Ол фильмді көрмедім. Біріншіден, естідім. Не туралы екенін білем... Екіншіден, өзге елдің фильм туралы ұстанымы мені аса қызықтырмады.

– Сіздің мамандығыңыз – кинодра­ма­тург. Әзіл-сықақ театрында да ой­на­­дыңыз. Киноға да түстіңіз. Өзіңіз де кино түсірдіңіз, киносценарий жаз­ды­ңыз. Егер сіздің алдыңызға қатал талап қойып, актер боласыз, әлде тек режиссер боласыз десе, сіз қайсысын таңдар едіңіз?

– Режиссер болар едім. Себебі режиссер тудырушы, жасаушы.

– Әзіл ойнауды қоюыңызға не себеп болды? Қазір қазақ әзіл-сықақ театрлары көбейіп келеді. Ал керісінше, драмалық театрлар олай көбейіп, ашылып жатқан жоқ. Осының әлеуметтік себебі бар ма?

– Әзілді қойғаным, қолымнан келмеді. Шыным. Қазіргі әзіл айтушылардың шаңына ілесе алмай қалдым. Қазір әзіл өте жылдам айтылады, көрермен жыл­­дам күледі... Тіпті кейде жылдам жы­лай­ды. Әзіл театрына барып жылап қайту қандай қиын... Мен әпендені жақ­сы көрем... Алаңғасарға күлем... Ал әуме­сер­ге жаным ашиды. Біз әпенде мен әу­ме­серді шатастырып алдық па деймін.. Осы біз әумесерге күліп жүрген жоқпыз ба? Ал драма театрларының ашылмай жатқаны, уақыты келмегендігінен шы­ғар... Болашақта жеке драма театрлары ашылады деп ойлаймын.

– «Күрке» фильмін жазуға бір қойшы жігіттің айтқан оқиғасы себеп бо­лыпты. Өмірде киноға бергісіз оқи­ға­лар өте көп болып жатады. Сондай бір тағы түсірсем деп жүрген сюжетіңіз бар ма? Болса, қысқаша оқиға желісін айта ала­сыз ба?

– Иә. Кино өмірдің айнасы сияқты... Тарковскийдің сөзі ғой. «Кино – уақыттың таңбалануы» дейді. Мен осыған сенемін. Маған айтып берген оқиға өмірдің бір көрінісін көз алдыма жайып салды. Кино секілді екен. Сосын оны өз өмірімдегі суреттермен қосып жасап шығуыма сеп болды. Ол жігіт әуелі бір әдемі ән айтып отыр еді. Тыңдасам әуені жақсы қырғыздың әні екен. «Бұл не ән?» деп едім... Әлгі оқиғаны айтып берді. Қырғызбен шекаралас ауылдың баласы еді. Ауылда нағашысының қойын бағып жүргенде арғы ауылдан қырғыздың қызы қой жайып
шығады екен. Ол да ең әуелі қыздың әнін естіпті. Қыз айғайлап бір ән ай­тып жүреді екен. Кейін жақын келіп, сөй­лесіп осы әнді жаттап алыпты. Ал күр­ке құру, қос тігу ол кейін қосылған кө­рі­ністер еді.

Менің сүйікті жазушым – Бейімбет Май­лин. Биағаңның шығармалары қазақ­тың боямасыз өмірі, әсіресіз сурет­тері ғой. Ал да түсіре бер. Келесі киноны сол жазушының шығармаларынан іздеп жүр­мін. Тек кейіпкердің бүгінгі бейнесін та­бу­ым керек. Мысалы, «Ел күйеуі» деген шығармасының желісі бойынша бір сценарийім жоспарда бар.

– Адам – жаратылыс. Адам – құ­бы­лыс. Жан – жұмбақ. Ал кино ше?

– Киноның түрлі жанры бар ғой. Әр жанр­дың мақсаты әр басқа. Ал менің кино­мдағы талғам, таным бөлек. Мүдде де өзгеше. Сондықтан кино – ол өнер. Ал фәлсафасы десеңіз... Жоғарыда Тар­ковскийдің айтқанын айттым ғой... Оған қоса, меніңше ол қайта көруге болатын жасанды өмір шығар. Әлгі адам деген жаратылыстың жұмбағын шешуге арналған зертханада жасалатын.

– Сонда режиссер кім?

– Қалыпты жауап берейін бірінші. Режиссер ол басқарушы, ұйымдастырушы. Ал сұрағыңыздың салмағына қарай жауап
берсем, онда өмірдің ішінде өмір жасаушы болар.... Жасанды өмір. Жалпы айтар едім, кез келген суреткердің, ол жазушы болсын, ақын болсын, режиссер болсын, ең басты міндеті адам жанының жаршысы болу керек сияқты. Жан ол сіз айтып отырған жұмбақ. Сол жұмбақты зерттейтін солар. «Ақын боп өмір кешу оңай деймісің, қарағым. Аузында болу бұл өзі сыздаған барлық жараның» демеді ме Төлеген ақын... Режиссер де қоғамның жарасына бейжай қарамайтын адам.

– Әдебиетті жақсы көресіз. Соңғы рет қолға алған кітабыңыз?

– Мұхтар Мағауинның «Жармақ» деген кітабын оқыдым.

– Не туралы екен?

– Адам туралы. Жан, құбылыс, жаратылыс жайлы.

– Ең үлкен бақытсыздық деп нені ойлайсыз?

– Ең үлкен бақытсыздық – тәуелділік шығар. Өмірің біреуге тәуелді болған қи­ын ғой. Кәрі шешем тілеп отыратын «Сен­дерге масыл боп, жатып қалмай өлсем арманым жоқ» дейтін. Өмірден ті­леуін беріп сап-сау отырған жерінде жү­регі тоқтап жүре берді. Бұл бір мысалы ғой. Адам қай жерде еркін, сол жерде бақытты.

– Ал бақыт деген не?

– Ең үлкен бақыт – тәуелсіздік.

 

Әңгімелескен Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

24.09.2018

Солтүстік Қазақстанда Жансүгір батырға еңселі кесене тұрғызылды

24.09.2018

Музей қызметкерлеріне үстемеақы төленгені жөн

24.09.2018

Жергілікті ерекшеліктер ескерілсе игі

24.09.2018

Қайрат «қаһарына» мінді

24.09.2018

Илон Масктың SpaceX компаниясы алғашқы жолаушының есімін жариялады

24.09.2018

Өзен арнасын бекіту – кезек күттірмейтін мәселе

24.09.2018

Медициналық көмек сапасы артады

24.09.2018

Атты әскер дивизиясының тағдыры

24.09.2018

Ұлттық рухтың ұстыны

24.09.2018

ШҚМТУ – ғылыми зерттеулер мен заманауи технологиялар орталығы

24.09.2018

Тіл арқылы этномәдени кодтарды ашу

24.09.2018

Өнегесі өріс жайса...

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу