Алматыдағы Мемлекеттік қуыршақ театрының шежіресі

Еліміздегі ең алғашқы қуыршақ театры – Алматыдағы Мемлекеттік қуыршақ театрының тарихы 1935 жылдан бастау алады. 

Егемен Қазақстан
21.03.2018 5053
2

Тарихы таяқ қуыршақтан басталатын өнер ордасы дами келе, бүгінгі заман ағымына сай күрделі марионеткалармен қатар соңғы үлгідегі техникалық-лазерлі жабдықтармен көркемделіп, кішкентай көрермендерге түрлі жанрдағы қойы­лымдар ұсынып келеді. Елімізде және шетелдерде өтетін республикалық, халық­аралық фестивальдерде топ жарып жүрген өнер ошағының репертуарлық саясатының ауқымы да кең. Бірақ осыған қарамастан, балдырғандарға өнер дейтін өзгеше өлкенің бар екенін білдіріп, теа­тр туралы түсінігінің қалыптасуына ықпалы ерекше. Қуыршақ театры туралы қазақ тілінде жазылған мамандардың зерттеу жұмысы жоққа тән.

21 наурыз – халықаралық Қуыршақ­тар театры күніне орай Алматы Қуыршақ театрында 15-19 наурыз күндері аралы­ғында «Қуыршақтар шақырады – 2018» атты театрішілік фестиваль өткі­­зіліп, соның аясында өнертану ғы­лы­мдарының кандидаты, Ғ.Мүсірепов атындағы Балалар мен жасөспірімдер театрының көркемдік жетекшісі Еркін Жуасбектің «Қазақ қуыршақ театры» атты жаңа кітабының тұсауы кесілді. Бұл сүбелі еңбекте қазақтың мемлекеттік қуыршақ театрының 1935-1992 жылдар аралығындағы алпыс жылдық шығармашылық тарихы жылнамалық тәртіппен жазылған. Жинақта табиғаты бөлек қуыршақ өнерінің қазақ фольклорында қолданылуын, сахналық мақсатын, жасалу жолдарын сипаттайды және архивтік материалдар арқылы театрдың өсу-өркендеу жолы кеңінен зерттеліп, кезеңдік спектакльдер, актерлік, режиссерлік табыстары сөз болады.

Тұсаукесерде белгілі театр сыншысы Бақыт Нұрпейіс: «Тек театртанушыларға ғана байқалатын, бірақ Еркін Тілеу­құлұлының да назарынан тыс қал­маған бір мәселе, ұлттық қуыршақ болмайынша, ұлттық Қуыршақ театры деп айтудың еш шындыққа жанаспайтынын кең мәліметтермен дәлелдеуі. Ұлттық қуыршақ жай ғана жасала салмайды, ол драматургиялық пьеса арқылы жасалады. Бұл кітапта театрдың бүгінгі дамуы, бағыт-бағдары, басындағы қиыншылықтары, жетілуіне кедергі болып отырған қолбайлау, олқылықтары – бәрі де сараланған. Мемлекеттік теа­трмен бірге, облыстардағы қуыршақ театрлары да қатар сөз болып, олардың арасындағы өзара шығармашылық бәсеке жайы да автор назарынан тыс қалмаған» деп бағалады.

Фестиваль аясындағы бұл бірін­ші үлкен шара болса, екіншісі – Алма­ты Қуыршақ театрында алғаш рет ұйым­дастырылып отырған фестивальдің өзі. Оның басты мақсаты – театр ре­пер­туарындағы 2017-2018 жылдар ара­­лығындағы сахнаға жол тарт­қан қойы­­лымдарды саралай отырып, қуыр­шақ өнерінің қоғамға әсер-ық­палын арттырып, дәстүрлі ұлттық қуыр­шақ­тарды жаңғырта түсу арқылы жас ұрпақты ізгілік идеясына тәрбиелеу. Фестивальде кәсіби сарапшылар мен көрермендер назарына театр репертуарынан 8 қойылым ұсынылып, спектакль соңында талдау жасалды. Фестиваль теа­тр ішінде өтсе де, оның халықаралық сипатын аңғармау мүмкін емес. Қазылар қатарында режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, Астана қалалық Қуыршақ театрының көркемдік жетек­шісі Құралай Ешмұратова, Ресей Фе­дерациясының еңбек сіңірген әртісі, ре­жиссер, Орынбор облыстық Қуыршақ театрының көркемдік жетекшісі Вадим Смирнов (Ресей Федерациясы), белгілі театр сыншысы, Ш.Айтматов атындағы Мемлекеттік ұлттық орыс театрының әдебиет бөлімінің меңгерушісі Элеонора Турдубекова (Қырғыз Республикасы) болды. Күн сайын екі қойылымнан тамашалаған сарапшылар алқасы «Ең үздік қойылым», «Ең үздік актер», «Ең үздік актриса», «Ең үздік қуыршақ жүргізуші», «Ең үздік қуыршақ дауысы», «Үздік дебют», «Үздік эпизод», «Үздік БАҚ өкілі» сынды аталымдар бойынша жеңімпаздарды анықтап, оларға арнайы дипломдар және 50 мың мен 100 мың теңге аралығында ақшалай ынталандыру сыйлығын табыстады.

Алматы Қуыршақ театрының директоры Талғат Есенәлиев тек қуыршақтарды ғана сөйлетіп, өздері көрінбей тасада қала беретін әртістердің еңбегін әділ бағалап, олардың шығармашылық жағы­нан шабыттанып, іздене түсуіне мүм­кіндік жасаған театр демеушілеріне, қазылар алқасына, қала әкімдігіне алғыс білдірді.

Айгүл АХАНБАЙҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу