Қызылжарда қоршаған ортаны қорғау проблемалары өткір күйінде

Қызылжар өңірінде қоршаған ортаны қорғау проблемалары өткір күйінде қалып отыр. Адам денсаулығына зиян келтіретін теріс факторлардың қордалануы салдарынан түрлі науқасқа шалдығушылардың қатары көбейіп барады. Жүрек-қан тамырлары, обыр, туберкулез аурулары көп.

Егемен Қазақстан
19.04.2018 3836
2

Облыстық экология депар­та­ментінің мәліметтеріне сүйенсек, өңір аумағына жыл сайын бір миллион тоннадай өнеркәсіптік, 200 мың тоннаға жуық тұрмыстық қал­дықтар төгіледі екен. Соған қара­мастан қатты қалдықтар төгетін 472 полигонның небәрі жартысына жуығына жер телімдері ресімделген. Ал 14-і ғана экологиялық, санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға сай жұмыс істейді. Қоршаған ортаны лас­тай­тын қалдықтар рұқсат етілмеген жер­­лерге, қолайластырылмаған алаңдарға таста­латындықтан оның құра­мындағы зиянды заттар ауаны бүл­діретіні, адам ағзасына тарайтыны айтпаса да түсінікті. Осы себепті «Жасыл» эконо­микаға» көшу концепциясының басты қағидаларының біріне қалдық­сыз технологияларды қолдану тетігінің енгі­зілуі тектен-тек болмаса керек.

Өкі­нішке қарай тұрмыстық қатты қал­дық­тардан құтылу бағытында жұмыс­тардың жүйелі атқарылмауы, бақы­лаудың босаңсуы заң бұзушылықтарға, сапалық көрсеткіштердің төмендеуіне әкеліп соқтырып отыр. Облыстық прокуратура Қызылжар ауылдық округі әкімінің жер қойнауы мен оны пайдалану туралы заңды бұзып қоқыс төгуге 8 гектар жер телімін бөлу жөнінде шешім шығар­ғанын анықтаған. Мұндай мысал­дар аз емес. Тұрмыстық қалдық­тарды залалсыздандырудың, жоюдың 2020 жылға дейінгі аумақтық жол кар­тасының орындалуы да баяу. Әсіресе арнайы орындардың құжаттамалық, техникалық-экономикалық негіз­демелерін жасау, нормативтік стан­дарттарға сәйкестендіру кейінге шегерілумен келеді.

Айтатын уәж – қаражаттың жетімсіздігі. Табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Қабиден Сәдуақасовтың ойынша қостанайлықтар пен қара­ған­дылықтардың тәжірибесін енгізсе, іс жылдам шешілмек. Бұл өңір­лерде әр полигонды ресімдеудің оңтай­ландыру сызбасы жасалып, шығын бірнеше есе қысқартылған. Осы жерде солтүстікқазақстандық шенеу­ніктерге кім бөгет жасап отыр деген сауал туады. Бұл мәселе бойынша екі жыл бұрын республикалық ведом­ос­твоға жазылған хаттан да нақ­ты қоры­тындының шыққаны байқал­майды.

Елбасының «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» Жолдауында тұрмыстық қатты қалдықтарды заман талабына сай утильдеу және қайта өңдеу шараларын қабылдау міндеті күн тәртібіне қойылғаны мәлім. Бұл орайда «жасыл технологияларға» инвестиция салу үшін бизнесті ынталандырудың маңызы айрықша. Талғатбек Ғалеев жетекшілік ететін серіктестік көлік доңғалақтарын қайта өңдеп, спорт алаңдарына төсейтін резеңке кілемшелер жасаумен айналысады. Кәсіпкердің айтуынша, өңірде 14-18 мың тонна доңғалақ жасалса, компания оның 1-2 мың тоннасын ғана қайта өңдеуге қауқарлы. «Вторсырье» ЖШС қағазды, пластикті, шыныны, тұрмыстық техникаларды кәдеге жаратып жүр. Былтыр қайта өңдеуге 1200 тонна тұрмыстық зат жөнелтті. Енді биыл жұмысын тоқтатуға тура келген. Оның бір ұшығы жаңа кәсіпорын салуға жер телімдерінің босатылмауына келіп тіреледі. Бұл салаға қаржы тартудың, сұрыптап қайта өңдеу бизнесінің болашағы зор бола тұра өзге кәсіпкерлердің «жа­сыл» технологияның баламалы көз­дерін іздестіруге құлшыныс таны­та бермейтінін бюрократтық кедер­гілерден іздеген жөн.

 Ауаның ластануы, қоршаған орта тепе-теңдігінің бұзылуы күнделікті тұтынатын тіршілік нәріне де кері әсерін тигізбей қоймайды. Есіл өзені, оның салалары су ресурстарының басты көзін құрайды. Көлдер мен су қоймаларының саны шамамен 3,5 мыңға жуық, олардың 1500-дейі балық өндірісіне қолайлы. Шаруашылық және тұрмыстық мұқтаждықтар үшін Есіл өзенінен жыл сайын 50 миллион текше метр су пайдаланылады және 6 миллион текше метр ағынды су, 6700 тоннадай ластаушы заттар құйылады. Шаруашылық, тұрмыстық және өнеркәсіптік бағытта пайдаланылатын ағынды суларды механикалық, биологиялық тұрғыдан сүзгіден өткізу экологиялық талапқа сай атқарыла бермейтіні табиғат жанашырлары тарапынан жиі қозғалып жүр. Өйткені кәріздік жүйелердің көбі тозған, ауыстыруды қажет етеді.

Облыста пайдалы қазбалардың 300-дей кен орны барланған. Еліміз бойынша қалайының – 65, цирконийдің – 36, уранның – 19, титанның – 5, вольфрамның 1,1 пайызы шоғырланған. Бұл металдардан сыртқа шығатын улы заттардың концентрациясы белгіленген мөлшерден әлдеқайда көп таралатыны жасырын емес. Бір кездері пайдаланылып, кейін консервациялауға жатқызылған ескі уран кеніштерінің жабылғанына қыруар уақыт болғанымен бақы­лау-қадағалау шараларының босаң­сығаны алаңдатпай қоймайды. Жер қойнауынан қазылып алынған уран кеніштерінің ауаны ластайтыны өз алдына, Шоқпақшы, Грацевский уран кеніштерінің қоршаулары бұзылған. Радиация сіңген ғимараттардың материалдары, уран шахталарының қақпақтары қолды болып кеткен. Жергілікті билік орындарының уран­ның құрамында тұрғындарды ауыр қасі­ретке душар ететін радиациялық улы заттар барын біле тұра заңбұ­зушылыққа көз жұма қарауы түсініксіз.

 Жуырда облыс орталығының тұрғындары қаланы жағымсыз иіс жайлап бара жатқанын айтып дабыл қақты. Жұртшылық алаңдауына назар аударған Экология департаментінің мамандары қолқаны қабатын уыттың сарқынды сулар жиналатын тоғанда күкіртті сутегі газының көп мөлшерде пайда болып, ауаға тарауымен түсіндірді. Мұндай жағдайлар жиі қайталанады, бірақ экологтар шарасыз. Өйткені кәріздік тазарту құрылғыларын жаңғыртуға байланысты тоғанды шірінділерден тазарту мүмкін болмай тұр. «Қызылжар су» ЖШС күкіртті сутегі газын барынша азайтудың тиімді екі нұсқасын ұсынғанмен жуық арада іске асатын түрі көрінбейді. Механикалық тәсіл бойынша балшықты сору, кептіру, полигонға шығару жұмыстары шамамен екі миллиард теңгені қажет етеді. Ал биологиялық сүзгіден өткізу арқылы жағымсыз иістерді жоятын америкалық биотехнологияны қолдану кемі жарты миллиард теңгені құрайды. Айналып келгенде, мәселенің оңтайлы шешімі тағы да қомақты қаржыға келіп тіреледі. Әзірге кәріздік-тазарту құ­рыл­ғыларын қалпына келтіру жұмыс­тарының аяқталуын күтуге тура келеді.

Сол сияқты Қызылжар ауданы аумағында бей-берекет шашылып жатқан люминесцентті шамдардың 600 данасы табылуы қоршаған ортаға қаншалықты залал келтіргенін болжау қиын емес. Бәзбіреулер зиянды заттарды Есіл өзенінің жағасына төге салудан арланбаған. Бұл маңайда балалардың демалыс-сауықтыру лагері орналасқанын, люминесцентті шамдар құрамында сынап барын, суға түссе, ауаға таралса, ауыр зардаптарға ұшырататынын қаперлеріне алмаған секілді.

– Ең қиыны– тұрғындарды үйден шығарылатын тұрмыстық қалдықтарды сұрыптап, бөлектеп жинау мәдениетіне дағдыландыру. Дамыған мемлекеттерде қоқыстардың 80 пайызы қайталама шикізат ретінде пайдаланылады. Қайта өңдеуден қыруар пайда тауып жүр. Бізде жағдай керісінше, – деген экологтардың пікірлеріне алып-қосарымыз жоқ.

Жалпы, бұл саладағы табыс тұрғындарға да байланысты. Тұрмыстық заттарды залалсыздандырудан, қайта өңдеуден бұрын қаупі мен зиянын, жинау, сұрыптау жолын білген артықтық етпейді. Облыс орталығының кей шағын аудандарында сызықтық шағын люминесцентті шамдар, химиялық қуат көздері саналатын батареялар, аккумуляторлар, сынапты термометрлер, электронды, электрлік қоқыстарға арналған контейнерлер қойылғанымен адамдар кез келген жерде тастай салу әдетінен әлі арылмай келеді. Мұның алдында пластика шөлмектерді бөлектеп жинау әдісі қолдау таппай қалған болатын. Соған қарағанда экологиялық сауаттылықты бала кезден үйретіп, балбақшалар мен мектептерде оқыту мезгілі жеткен секілді.

 Жоғарыда айтып өткеніміздей, өңірде тұрмыстық қалдықтарды өңдеумен шұғылданатын кәсіпорындар саусақпен санарлық. 2020 жылға қарай республика тұрғындарын қатты тұрмыстық қалдықтар қызметімен қамту көрсеткішін 90 пайызға, ал өңдеу көлемін 2030 жылға таман 40 пайызға жеткізу міндеті қойылды. Бұл көрсеткіштер өңірде тиісінше 52 және 7,1 пайыз ғана. Мұның басты себебі стандарттарды, нормаларды және экологиялық талаптарды сақтамаудан, өндірістік, тұрмыстық қалдықтарды орналастыру ережелерін бұзудан, залалсыздандыру, жою жұмыстарын талапқа сай атқармаудан туындап отыр.

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

 Солтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу