Қазақ боксының дарабозы – Нұржан Сманов

Олимптің ал­тынына бір адам лайық болса, ол – Нұржан Сманов еді. Бұйырмапты. Бір кездері бү­гінгі қазақ серкелерінің екі аяғын бір етікке тығып жіберген жампоз мемлекеттік қызметті қойып, өз кәсібімен айналысып жүр. Бокстан кейін де әділетсіздікті көп көрді. Ешкімге шағынуды білмейтін арда азамат атын ақтап алғанымен, «батыраштардың» тірлігі жүрегінде шемен болып қатқаны анық. Ол – қазақ боксының дарабозы еді-ау.

Егемен Қазақстан
24.04.2018 7145
2

Алматыда халықаралық жарыстар жиі өтіп жатады. Қазақстан құрамасының сапынан Болат Жұмаділовті, Нұржан Смановты және Ермахан Ыбрайымов пен Ар­кадий Топаевты көргенде кө­зің тойып, арқаңнан ауыр жүк түскендей жеңілдеп қаласың. Бұлар шын мәнінде әлемдік деңгейдегі саңлақтар болатын.

Әсіресе, Нұржан Сманов. Шаршы алаңда өте ақылды жігіт. Қарсыласының ойын көзінен оқып қояды. Соқ­қы­лары ауа қармап қала берген соң ананың дәсі қайтып қа­ла­ды. Қасқырдың алдына түс­кен қояндай бүгежек қағады. Қылар қайраны жоқ, жеңіліп тынады.

Қазақстан тәуелсіздік алып, етек-жеңін жинағанда осы Нұржан Сманов құра­ма­ның капитаны болды. Олимп шыңын осы Сма­нов  бағындырады дескен жұрт.

Қазақ боксы тарихында бір боксшының бармағы шайнау­лы кеткен болса ол да осы біз мақтауын  жеткізе алмай отырған Нұржан Сманов.

Бір салмақта қарайлас Ер­махан Ыбрайымов, Аркадий То­паев, Қанатбек Шағатаев, Ма­рат Жақиев, ағайынды Бер­ді­бековтер болды. Қазақ­стан боксының келешек жұл­дыздары, ол кезде көкөрім бозбалалар.

– «Кім мықты, мен мықты» болып бір салмақта өзара таласып жүреміз, – дейді ер көңілді Ермахан. – Бірде анау жеңеді, бірде мынау жеңеді. Бір күні «Буревестник» спорт қоғамынан жарысқа Нұржан Сманов келді. Кіл мықтылар Нұржаннан алдымыз нок­даун, артымыз нокаут алып, 63,5 кило салмақтан тырағайлап қаштық. Біреу салмақ қуып, тө­менге түсті, біреу ауырлады. Үміті жоқтары қолғабын ше­геге ілді. Бәріміз таласып жүр­ген салмақты басыбайлы Нұр­жанға беріп кеттік.

1987 жылдан бастап бокста Нұржан Смановтың дәурені жүр­ді. Ол 15 жасында Кеңес Ода­ғының чемпионы атанып, КСРО спорт шебері атағын алды.

18 жасында Еуропа чемпионы, Еуропаның «Үздік бок­сері» атанды. 1988 жылы Халық­аралық дәрежедегі КСРО спорт шебері, 1995 жы­лы «Қазақстан Респуб­ли­ка­сының еңбегі сіңген спорт шебері» атағын алды. Он бес жыл бойы ұлттық құраманың 63,5-67 кило салмағында нөмірі бірінші боксшысы болды. КСРО-ның 4 дүркін чемпионы, Азия және Азия ойындарының 2 дүркін чемпионы, Еуропа чемпионы, Әлем чемпионатының күміс және қола жүлдегері, 1996 жылы Атлантада өткен олимпия ойындарында бесінші орынға табан тіреген. Өзінің 15 жылдық спорттық карьерасында 52 медаль жеңіп алған. 35 алтын, 9 күміс, 8 қола ме­даль­дардың иегері.

Бір атақты боксшыға же­те­тін даңқ пен дақпыртқа ие болғанымен, осының бәрі Нұр­жан Смановтай дарабозға аздық ететін еді. Бұл біздің ғана емес жанкүйерлердің де пікірі. Оның алдында адам айтса нанғысыз, түсініксіз жағ­даяттар болды. Біз айтқалы отырған жағдай Атланта Олим­пиадасының алдында болған.

...Ташкентте Азия чемпио­наты өтіп жатыр. Нұр­жан­ның көңілінде анау айт­қан­дай толқу жоқ. Қазір өзі­мен беттесетін Нариман Атаев­ты бір кісідей біледі. Мық­ты қарсылас, сыралғы жігіт. Соң­ғы жылдары екі рет кездесті. Екеу­інде де өзі басым түскен. Ұрыс мәнері Қанатбек Шаға­таевқа ұқсағанымен соққы­лары әлсіздеу. Нұржанның шар­шы алаңға шыққанда кей­біреулердей шиыршық атып орнында байыз таппай аласұру ғадетінде жоқ. Ауаны осып-осып бірнеше мәрте соққылар жасап, әлгінде қызынған денесін жекпе-жек жағдайына бейімдеді. Кеше ерте жатқан, жақсы сергіп қалыпты. Тоят тілеген бүркіттей басын жан-жағына бұрып тұрып, өзіне қадалған от жанарды байқап қалды. Залға жалт қараған. Көпшіліктің ортасында отыр­ған қара киімді екі әйелді байқап үлгерді. Еріндері кү­бір­леп бұдан көзін алмайды. Көздері шоқтай. Нұржан өзі­нің сәл талықсығанын сезді. Ре­фе­ридің ортаға шақырған үнін талып естіді. Бұнысы несі?!

Есін жиса бәрі Қазақстан құрамасына жаттығуға беріл­ген бөлмеде отыр. Үстін қара тер басып кетіпті. Мойнына ас­қан орамалы да шылқып кеткен. Жайшылықта жайраңдап бір-бірін іліп шалып отыратын жігіттер ауыздарына су толтырып алғандай үнсіз. Біреуі мұ­ның бетіне қарай алмайды. Көпшілігі қабағымен жер шұқып отыр.

– Мен жеңдім бе?

Ешкім селт етпейді. Көр­дей тыныштық. Бапкері Са­фиул­лин жауар бұлттай түнеріп отыр.

– Нұрғали аға, не болды, мен жеңдім бе?

Ақсары жүзі нарт болып қызарған Нұрғали Са­фиул­лин бір жігітке иек қақ­қан. Өлмегені қара жер. Жек­пе жекті түсірген таспадан көр­гені бұл екі қолымен басын тұм­шалап алыпты. Әншейін­де бұл жақындағанда ұлы қор­ғанысқа кететін Атаев бокс қапшығын ұрып жүргендей қа­лауынша соғады. Өмірінде соққыдан құлап көрмеп еді. Нариман бір емес екі рет сұ­латып түсірді. Мына сұм­дық­ты көргенде ұяттан, намыстан өзегі өртеніп көзінен жанартаудай болып жас бұрқ ете қалды. Бір ыстық ағын миын шаншып түсіп табанына дейін жай оғындай жарып өтті. Өкіріп жылағысы келген, өз-өзін зорға ұстады.

Рингке буырқанып шық­қаны есінде, құлағына рефе­ридің ортаға шақырғанын талып естігені есінде. Әрі қарай қалай болды, түк те есінде жоқ. Кейіннен қара киінген екі әйел есіне түсті. Кімнің айтқаны есінде жоқ, біреу Атаевтың шешесі қара магиямен айналысады деп еді. Ешкімнің обалын мойнына алғысы келмейді бірақ, сол оқиға жүрегіне өшпестей жара салып еді...

Содан кейін-ақ жолы оң­ғарылмай қойды. Атланта Олимпиадасына барды. Ылғи жолын кесе беретін ку­балық қабылан Хуан Эрнандес Сьер­раның асуынан өте алмады. Салмақ қуу қиынға түскен соң 71 килоға ауысқан.

1997 жыл. Күрес, бокс дегенде ішіп отырған асымызды тастап жүре беретін Қыдырбек досым екеуміз Шымкентте өтетін Қазақстан чемпиона­тына баратын болдық. Асты­мызда сол замандағы маши­наның қоразы – «жигули». Қыдырбектікі. Жолды да ман­дытып білмейді екенбіз. Қордайға келгенде оңға бұрылудың орнына тіке кетіп Қырғызстанға өтіп кетіппіз. Қас қарайған шақ еді. Таң сібірлегенде ғана тізгінімізді тарттық. Қарабалта қаласында жүр екенбіз. Бүгінде бөтен машинаны мың шоқып бір қарайтын кеденшілер мен шекарашылардың бірде-біреуі «қайдан жүрген пен­десің­дер» демепті-ау. Қайырып жолға салды. Шымкентке кел­дік. Ермахан Атланта Олим­­пиа­­дасында қоладан салым сал­ған. Бұл ол кезең үшін бас ай­налдыратын жетістік. Олим­пия ойындарында ширек фи­налдан қайтқан Нұр­жан Сманов бір салмақ ауыр­лап Ерма­ханның ең басты қарсыласы болып тұр. Жан­күйер­лердің назары осы жекпе-жек және кәрі тарлан Серік Өмірбеков пен жас пері Мұх­тархан Діл­да­бековтің айқа­сына ауған. Нұр­жанның әкесі Дәніқұл аға қасымызда отыр. «Нұржан мені көрсе, тол­қып білгенінен жаңылып қалады. Көрінбей отырайын». Алпамсадай кісі екі батыр шаршы алаңға шық­қанда бетіне төсеген жар­ты бет па­раққа сыйып кет­ті. Бір шетінен сығалап қарай­ды, қайран әке. Нұржан клас­сикалық бокс мектебінің хас шебері. Опыра ұрып кейін тай­қып кету мәнерінде жоқ. Бір мезетте ұруға рұқсат етіл­ген барлық нүктелерді қайыс­тыра соғып санап береді. Ер­ма­хан көсіп ұрғанда талды­рып жығатын нағыздың өзі. Нұржан алымдылау болды. Рефери қолын көтерді. Бірақ болашақ Олимпия ойындарының жеңімпазына өзін мойындатқан жампоздың жолы бәрібір оңғарылмады. Е.Хасановты еске түсіруге арналған халықаралық жарыста финалға шығуға тиіс болған. Алдында екі көкөрім бозбала тұрды. Нұржанға қар­сылас бола алмайтынын бәрі білді. Бірақ сол екі боз­баланың арқа тірері мықты болатын. Нұржанды жарыс­қа жеткізбей алып кетіп шүй­десінен пистолеттің дүмімен ұрып талдырып, қаладағы бір шағын аудандағы орындыққа отыр­ғызып кетіпті. Кім екенін білдік. Шырылдап «Жас Алаш­қа» жаздық. Біз­дің білгені­мізді ол да білді. Кез­дестік. «Мен емес» деді. Сен­ген рай таныттық. Өйткені қолмен ұстап алған жоқпыз, куә де жоқ.

Бокспен қоштасар алдында Нұржан өзін талай қымбат медаль, атақтан айырған Хуан Эрнандес Сьерраны Алматыда өткен спаррингте нокдаунға түсірді. Бірақ ресми жарыс емес, оқу-жаттығу жиы­ны болатын. Сондықтан еш жерге жеңісі тіркелген жоқ.

Мәскеу Олимпиадасының алтынын отызға қараған ша­ғында алған Жақсылық Үш­кемпіров ағамыздың финал­дағы жеңісінен соң «басқа­ларға доғаша өзі иіліп келіп тұратын жеңіс, мен алақа­нымды ашсам зым-зия жоқ болады. Осыған көрініп тұр екен-ау» деп жылағанын кі­таптан оқыған едік. Олимптің ал­­тынына бір адам лайық болса, ол – Нұржан Сманов еді. Бұйырмапты. Бір кездері бү­­гінгі қазақ серкелерінің екі аяғын бір етікке тығып жібер­ген жампоз мемлекеттік қыз­мет­ті қойып, өз кәсібімен айна­лысып жүр. Бокстан кейін де әділетсіздікті көп көрді. Еш­кімге шағынуды білмей­тін арда азамат атын ақтап ал­ғанымен, «баты­раш­тардың» тірлігі жүрегінде ше­мен болып қатқаны анық. Ол – қазақ боксының дарабозы еді-ау.

Бақтияр ТАЙЖАН,
«Егемен Қазақстан»

Қызылорда облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

25.09.2018

Солтүстік Қазақстан полицейлері Тілдер фестивалін өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу