Ұрпақ өрбіту мүмкіндіктерін сақтау маңызды

Бала – әр отбасының ба­қыты, ұрпақ жалғас­ты­рушысы, ел болашағы. Қа­зақ­станда халық санын көбейту мақсатында ден­саулық сақтау жүйесі жыл­дан жылға дамып келеді.

Егемен Қазақстан
22.05.2018 844

Болашағын медицина саласымен байланыстыратын жас­тар мен осы салада еңбек ететін мамандардың шетелде білім алып, тәжірибе алмасып, біліктілігін арттыруының да мүмкіндіктері артып келеді. Бұл шаралардың маңызы зор. Себебі осы қадамдар арқылы денсаулығын сақтау және жақ­сарту мақсатында қарапайым халыққа сапалы медициналық қызмет көрсету деңгейі жоға­рылайды. Денсаулық сақтау мәселесінің екінші жағы – отан­дастарымыз осы бір мәселеге жеткілікті деңгейде көңіл бөлмеуі, адамдардың өз денсаулығына салғырт қарауы. Жерлестеріміз мемлекет ұсынып отырған мүм­кін­діктерді толығымен қол­данбайды. Мысалы, кез келген мемлекеттік медицина орта­лығында тегін скрининг өтуге жағдай жасалған. Алайда адамдар ауырмайынша дәрігерге бармайды. Сау адам кем дегенде жылына бір рет емханадан скрининг өтсе, денсаулығына сауатты болса, жаңадан басталып келе жатқан ауытқуларды ертерек анықтаса, оны тез емдеуге мүмкіндік болар еді. Ал асқынып кеткен кейбір аурулардан айығуға көп жағдайда заманауи медицина да көмектесе алмайды. ХХІ ғасырдың дерті болған бедеулік те соның салдарынан.

– Бүгінде Дүниежүзілік ден­саулық сақтау ұйымының пайымдауынша, репродуктивті жастағы ерлі-зайыптылардың 15-20 пайызы, яғни әрбір бесінші-алтыншы жұп бала көтере алмайды. Оның көптеген себебі бар. Мысалы, жас кезінде аяқты жылы ұстамау және басқа себептерге байланыс­ты жыныстық мүшелерге суық тию, темекі шегіп, арақ ішу, ерте және ретсіз жыныстық қатынасқа түсу. Ең сорақысы, жасанды түсік жасату. Бүгінде бедеу­лікті емдеу орталықтарына келе­тін әйелдердің 70-80 пайызға жуы­ғы осы жасанды түсік жасату зардабынан бала көтере алмай жүр­гендер. Яғни кезінде бейсаналы түрде бала көтеріп, түсік жасатып, ал кейін тұрмыс құрып, есі кіріп, сәби көтергісі келгенде, бедеулік деген мәселеге тап болады.

Бедеулікті емдеудің нақты себептерін анықтау маңызды. Мысалы, кейбір емделушілер уақытын әртүрлі инфекция ауруларын емдеуге жоғалтады. Бірақ оның қауіпті және қауіпсіз түрі бар екенін түсіне бермейді. Қауіпсіз түрлері 95 пайыз адамда бар. Емделуші бұрын ауырып, қазіргі кезде ағзада иммундық көрсеткіштері ғана калуы мүмкін. Ал қауіпті түрі – емделушінің ағзасында инфекцияның өршіп жатқан түрі болғандықтан жедел түрде емдеуді қажет етеді. Мысалы, үш-төрт бала туған дені сау әйелдің қанын алсаңыз, одан да түрлі инфекцияларға байланысты иммундық көрсеткіштер шығуы мүмкін. Оны емдей берсек, ол ағзаға зиян. Өйткені адам көп антибиотиктер қабылдайды, гормоналды дәрі-дәрмек ішеді. Соны ажырата білуге кейбір дәрігерлердің біліктілігі жетпей жатады да, осы себептен маңызы жоқ инфекция­ларды жылдар бойы емдеумен емделушілердің алтын уақыты ысырап болады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қорытындысы бойынша, адам денсаулығына әсер ететін бірнеше фактор бар. Онда 20 па­йызында адамға туа біте берілген ге­нетикалық ерешеліктері, 20 пайы­зында экологиялық факторлар, ай­на­ланың ластануы, 10 пайызы ден­­саулық сақтау саласына байланысты, ал 50 пайызында адамның өзі­нің өмір сүру салтына тікелей қатысы бар делінген. Яғни адам өз ден­саулығына алдымен өзі жауап­ты.

Мысалы, балалы болуды тек бедеулікпен кездескен жұптар ғана емес, табиғи жолмен балалы болу мүмкіндіктері бар ерлі-зайыптылар да алдын ала жос­парлауы қажет. Мұндай саналы қадамдар ана мен бала денсаулығы көрсеткіштерінің жақсаруына апарады, өлім-жітім жағдайларының алдын алады.

Қазір онкологиялық аурулар да өте көп кездеседі. Оны ал­ғашқы сатысында байқап, емдемесе, асқынып кетеді де адам өліміне алып келеді. Қазір жатыр мойынының қатерлі ісігі, сүт безінің қатерлі ісігі өте көп. Сондықтан жы­лына кем дегенде бір рет гинекологқа, маммологқа қаралу, уақытында маммография өту, ер азаматтарға да андрологқа тексеріліп тұру керек.

Жақында Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов «Егер уақытылы медициналық тексеруден өтпесеңіз, дерт сол себептен асқынған болса, онда емделушіге тегін қызмет етілмейді» деген еді. Бұл сөз адамның денсаулы­ғына жауапкершілікті арттыру мақсатында айтылғаны анық. Менің тәжірибемде де 5-6 жыл бала көтермей жүрсе де, тек­серілмей жүре беретін әйелдер кездеседі. Ал кейде керісінше, әйел үнемі тексеріліп, дер кезінде емделіп, өзінің де, жолдасының да денсаулығы жақсы болса да, бала көтере алмай жатады. Онда мұны психологиялық жағынан қарау керек. Мәселен, әйел «келін» болып бір үйге түседі. Бірден бала көтермейді. Кейде ол бірнеше жылға созылып кетеді. Мұндай кезде бетіне басып, ауыр сөздер айтып, ажыратамыз деп жататындар да кездеседі. Әйел депрессияда жүргеннен кейін, аналық ұрық дұрыс дамымайды. Салдарынан жүктілік те болмайды. Кейде кел­­­ген пациенттерді қарап отыр­сақ,­ тексеру нәтижелері жақсы, қауіпті инфекциясы жоқ, етеккірі де уақытылы келеді, жатыр түтік­шелерінің де өткізгіштік қабілеті бұзылмаған. Бірақ жігері басылып қалған, өмірдің мәнін жоғалтқандай күй кешеді. Ал ата-енесі, қайын апасы-сіңлісі, бәрі соның өміріне араласып кетеді. Тек соның көтергенін күтіп жү­реді. Үнемі жүктілікті күте бер­геннен әйел психологиялық бедеулікке шалдығады, жүктілік сол себептен де болмайды. Бұл әйелі мен күйеуінің арасындағы ғана мәселе болу керек. Соны отбасылар түсінсе екен деймін.

Тағы бір айтып кететін ма­ңыз­ды мәселе бар. Бізге ерлі-зайып­тылардың көпшілігі келген кезде ДТҰ-ның (ЭКО) не екенін түсіне бермейді. Мұндай жерге аяқ басып келген адам мына нәрсені жақсы түсініп келуі керек. ДТҰ сізге бір циклда, яғни бір ДТҰ бағдарламасын өткенде, бала көтеруге тек 30-40 пайыз ғана мүмкіндік береді. Өйткені табиғи мүмкіндіктің өзі 1 айда 15-20 пайыз ғана, оны ел түсіне бермейді. Оған әйел және ер адамның ұрықтарының сапасы, әйел ағзасындағы мамандарға тәуелсіз өзгерістер және басқа да факторлар әсер етеді. Ең бастысы, Жаратушының әмірі екенін ұмыт­пауымыз керек.  «Қаншама ақша төлеп жатырмыз. Неге бала болмай жатыр?» деген ұғым дұрыс емес. ДТҰ-ны жасауға негізі 300-500 мың теңгедей кетеді. Одан басқа қомақты қаражат қым­бат дәрі-дәрімекке жаратылады. Фран­цияда ДТҰ жасату үшін жұп арнайы сұрақтарға жауап беру керек. Егер олар оның не екенін, қандай ерешеліктері бар екенін түсінбесе, пациенттерді емдеуге алмайды. Ал бізде адамдар көбінесе ақпараттық тұрғыдан дайындықсыз келеді. Қанша түсіндіріп жатсаң да, емделу әдісінің қыр-сырын толық тү­сін­бейді, емделудің оң-теріс жақтары, мүмкіндіктері жазыл­ған құжаттарға қол қояды, алайда ол жердегі мағлұматтарды толығымен саналы түрде қабыл­дамай емге кіріседі де, артынан шу шығарып, ренжіп жатады.

Екінші рет ДТҰ жасауға қа­ражаты болмағандықтан, көп па­циенттер «квота» сұрап жиі келеді. Бірақ квота әлі де көп емес. Өйткені мемлекет үшін де бұл қымбат технология. Биылғы квотаны еліміз бойынша 950 адам ғана ала алады. Оның өзінде жалпы денсаулығы жаксы және репродуктивті мүмкіндігі жоғары жұптарға беріледі. Қазір мемлекет міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру бағдарламасын 2020 жылға дайындап жатыр. Бұл бедеу жұптарға үлкен көмек бола­йын деп тұр. Балалы бола алмай жүрген әр әйелдің жылына 1-2 рет ДТҰ жасауға мүмкіндігі туады деп ойлаймыз.

Салтанат БАЙҚОШҚАРОВА,
«Экомед» адам ұрпағын өрбіту клиникасының ғылыми директоры, биология ғылымдарының докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Дзюдошы қыздар үш жүлде алуды көздеуде

14.08.2018

Делдалшылар көмір бағасын қолдан жасап отыр

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу