Трансшекаралық өзен мәселесі өзекті

Ертеден қазақ пен қырғыз арасындағы байланыс бекіп, мемлекеттік сипатта өріс алып келеді. Бүгінгі таңда Жамбыл облысы мен көрші Қырғыз Республикасының Талас және Ыстықкөл облыстары арасындағы су мәселесі де аса маңызды.  

Егемен Қазақстан
25.05.2018 1338
2

Күн жылынып, ел жаппай шаруаға кірісер кезеңде су мәселесінің жам­был­дықтар үшін үлкен шаруаға айналатыны бар. Олай дейтініміз, жалпы көлемі 550 мың текше метрді құрайтын қырғыз жеріндегі Киров су қоймасы Жамбыл облысының Талас, Байзақ, Жамбыл және Сарысу аудандарындағы 64 мың гектар жерді және Тараз қаласындағы бірқатар аумақты сумен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар Қырғызстанның Талас облысы, Манас ауданының да 17 мың гектар жерін сумен қамтиды. Ал Қырғызстанның Ыстықкөл облысындағы Орта-токой су қоймасы Жамбыл облы­сының Шу, Қордай және Мойынқұм аудандарын сумен қамтиды. Табиғаттың кереметін тел еміп отырған қос мемлекет облыстарының ортасындағы транс­шекаралық өзендерді пайдалану деңгейі қандай?

Сағасы мен жағасы да егіз болып саналатын Шу мен Таластың транс­шекаралық өзендер екені белгілі. Алайда, мамандардың айтуынша, соң­ғы кездері болып жатқан климаттық өзге­рістер аталған екі өзенге де зардабын ти­гізе бастаған. Атап айтқанда, келешекте олардың ағысы 40 пайызға дейін баяулауы мүмкін деген болжамдар бар. Бұған әрине, әртүрлі экологиялық және басқа да жағдайлар себеп болуда. Дей тұрғанмен, осындай екі ел арасындағы өзендерді ұтымды және жоспарлы түрде пайдалану Қазақстан мен Қырғызстан шаруашылықтары үшін аса маңызды. Трансшекаралық өзендерді тиімді пайдалану арқылы қос облыстың шаруасы шалқып, ырысы таси түспек.

 Географиялық деректерге сүйенсек, әлемде екі немесе одан да көп елдердің саяси шекараларын қиып өтетін 263 халық­аралық су бассейні бар екен. Бұл су қой­малары аумағында Жер шарындағы бүкіл халықтың 40 пайызы тұрады және бұл су айдындары барлық ауыз су­дың шамамен 60 пайызын құрайды. Ха­лықаралық бассейндер 145 мемлекет аумағын қамтып жатыр. Жер шарындағы адам санының өсуіне байланысты ұлттық шекараларды қиып өтетін су ағындарының стратегиялық маңызы да күн санап арта түсуде. Осы орайда Қазақстан Республикасының Қырғызстандағы елшілігі тарапынан халықаралық су бассейні болып та­былатын Шу мен Талас өзендері мәсе­лесіне айрықша назар аударылып отыр­ғанын айта кету керек. Өйткені Қазақ­станның Қырғызстанға шекаралас және осы екі өзен бойындағы аумақта орна­ласқан Жамбыл облысының ауыл шаруа­шылығы саласы үшін көктем және жаз мез­гілдерінде судың жеткілікті болуы – жергілікті халық үшін игілік пен мол­шы­лық көзі. 

Су тапшылығының алдын алу үшін Қазақстан елшілігі келіссөздер жүргізу, өзен арнасы мен су қоймаларының жұмы­сын бақылау, мамандармен кеңесу сияқ­ты тиісті жұмыстарды ерте көк­тем­нен бастапты. Атап айтқанда, Қа­зақ­стан Республикасының Қырғызстан­да­ғы Төтенше және өкілетті елшісі Кә­рім Көкірекбаев Қырғыз Респуб­ли­касы­ның Ыстықкөл облысында орна­лас­қан Орта-токой су қоймасының Шу өзе­ні арнасындағы су шаруашылығы құ­ры­лыстарының жұмысымен танысқан. 

Аталған Орта-токой су қоймасы басшы­лығының ақпараты бойынша, алдағы вегетациялық кезеңде су жіберу үшін қазіргі кезде су қоймасына су жинау жұмыстары жүргізілуде. Қырғыз ма­мандарының мәліметіне қарағанда, биыл қыс мезгілінің гидрометеорологиялық ерекшелігіне орай су қоймасын сумен толықтыру ойдағыдай болмаған. Бұл ретте су қоймасына судың Кочкор ауданынан келуі шамамен секундына 25 текше метрді құрайды. Олардың бағалауы мен болжамы бойынша ағымдағы жылы мамырдың басында су қоймасындағы су көлемі қазіргі тәулігіне 2 миллион текше метр жағдайында, қажетті 450 миллион текше метрге жетпек және бұл Қазақстан мен Қырғызстанның шекара маңы облыстары диқандарының ауыл шаруашылығы суына деген қажеттілігін қамтамасыз ететін болады. Оған қоса көктемгі жауын-шашынның көптігі де фермерлердің астық егу жұмыстары үшін қолайлы жағдай туғызады. 

Өткен жылдарға шегініс жасасақ, Қазақстанның бастамасымен 2000 жылы Қазақстан Үкіметі мен Қырғыз Үкіметі арасындағы Шу және Талас өзендеріндегі мемлекетаралық пайдаланылатын су шаруашылығы құрылыстарын қолдану туралы келісім жасалып, осы құжат негізінде 2006 жылы Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасының Шу және Талас өзендеріндегі мемлекетаралық пайдаланылатын су шаруашылығы құрылыстарын қолдану туралы комиссия құрылған болатын. Комиссияның қызмет саласына Қырғыз Республикасында орналасқан Шу өзеніндегі Орто-Токой, Шу өзеніндегі Чумыш гидроторабы, Талас өзеніндегі Киров су қоймасы сияқты су шаруашылығы құрылыстары кірген еді. Комиссияның он жыл уақыт ішіндегі жұмысы аталған жобаның өміршеңдігін көрсетіп, екі елдің тиісті ведомстволары арасында өзара іс-қимыл тетіктері қалыптасты. 

Осынау мемлекеттік жұмыстар бүгінде де жалғасын тауып, ағымдағы жылдың сәуір айында Алматы қаласында Қазақстан Республикасының Қырғызстандағы Төтенше және өкілетті елшісі К.Көкірекбаевтың қатысуымен Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Ауыл шаруашылығы министрі Өмірзақ Шөкеевтің Қырғыз Республикасының ауыл шаруашылығы, мелиорация және тамақ өнеркәсібі министрі Н.Мурашевпен кездесуі болды. Кездесу барысында тараптар Киров және Орто-токой су қоймаларын сумен толтыру және Қазақстанның Жамбыл облысының тұтынушыларын вегетациялық кезеңде суармалы сумен қамтамасыз ету мәселелерін талқылаған еді. Оған қоса фитосанитарлық және ветеринарлық бақылаудың жекелеген мәселелері де назардан тыс қалған жоқ. 

 Қазақ пен қырғыз арасындағы су мәселесі ежелден бар. Асыраушы саланың тамырына нәр беретін су қашанда ел мен жердің байлығы. Сондықтан да су мәселесінде селқостық танытуға болмай тұр. Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы елшілігі бізге Төтенше және өкілетті елші К.Көкірекбаевтің Талас облысын аралап, Киров су қоймасының және Талас өзені мен басқа да маңайлас жағалаудағы су шаруашылығы құрылыстарының жұмысымен жіті танысқанын, сапар барысында ол Қырғыз Республикасы үкіметінің Талас облысындағы өкілетті өкілінің бірінші орынбасары К.Осмонбековпен, сонымен қатар Жамбыл және Талас облыстарының шекара маңы су шаруашылығы бірлестіктерінің басшыларымен кездескенін жеткізді. 

Ал қырғыз мамандарының айтуынша, Киров су қоймасын толтыру ағымдағы жылдың басында гидрометеорологиялық себептерге байланысты біршама кейіндеп, 240 миллион текше метр болып қалғанымен, қазір бұл мөлшер 90 миллион текше метрге дейін қысқарған. Қазіргі таңда аталған су қоймасына секундына 20 текше метр су ағыны құйылуда және жиналған су көлемі 389 миллион текше метрді құрайды. 

Болжамдар мен есептер бойынша бүгінде әр тәулікте орташа есеппен 2 миллион текше метр су құйылған жағдайда, ағымдағы жылы мамыр айының соңына қарай су қоймасындағы су көлемі қажетті 400-410 миллион текше метрге жетуі тиіс. Ал су қоймасына жиналатын судың мұндай көлемі Қазақстан мен Қырғызстанның шекара маңы облыстары шаруаларының суға деген қажеттілігін толықтай қамтамасыз ететін болады. 

Хамит ЕСАМАН,
«Егемен Қазақстан»

Жамбыл облысы
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

22.01.2019

Жастар жылының логотипі бекітілді

22.01.2019

Жол азабына ұшырағандарға шекарашылар көмекке келді

22.01.2019

Р.Бекетаев: мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін салық төлеу керек

22.01.2019

Жаңақала ауданында жоғалған адам табылды

22.01.2019

Сенатта халықаралық құжаттар қаралды

22.01.2019

Федерация кубогында ел намысын кімдер қорғайды?

22.01.2019

Төсек тартқан науқасты үйде күтетін «Үйдегі Хоспис» жобасын қолға алу керек

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу