Смағұл Сәдуақасұлы. Еріксіз жауап

Газетіміздің өткен №87 санында (14 мамыр, 2018 жыл) Серікқали Жақыпұлының «Ұлтшыл коммунист бола ма, жоқ па?» атты мақаласы жарияланған еді. Бұл сол мақалаға орай «Еңбекшіл қазақ» газетінің 1924 жылғы №177 санында жарияланған Смағұл Сәдуақасұлының «Еріксіз жауап» атты мақаласы. 

Егемен Қазақстан
25.05.2018 1130
2

«Күлкі сөзге шын жауап берудің өзі бір күлкі» деп Гегель айтқан екен. «Еңбекшіл қазақтың» өткен нөмірінде басылған Серікқали Жақыпұлының мақаласы Гегельдің осы сөзін еске түсіреді.

Айтты-айтпады мұндай «сынға» ең жақсы жауап – оңдап тұрып қарқылдап күліп алу. Бірақ мен жауап бермесем, Жақыпұлы үлкен бір мағыналы сөз айттым деп мақтануы мүмкін. Тұрмыстың тал­қы­сына түспеген бірен-саран жастар теріс ұғынып қалуы мүмкін. Сондықтан бұл «сын» туралы бір-екі ауыз сөз айтып өтуді еріксіз қажет көрдім.

Өзінше маған бір ауыр жүк артпақ болып, қабағын түйіп, Серікқали жолдас менен сұрайды: «Ұлтшыл кісі коммунист бола ала ма, жоқ па?», деп. Жақыпұлы бұның несін менен сұрайды? Әрине  ұлтшыл кісі коммунист бола алмайды. Олай болса, бұл сықылды аяқтан шалыс неме керек?

Қарастырып келсек, Жақыпұлының да көздеген нысанасы бар. Сөйлеп-сөйлеп келіп, Смағұл Сәдуақасовты «ұлтшыл» қылып шығармақ. Содан кейін маған айтпақ: «Сен коммунист емес, мен – коммунист. Сондықтан езілген таптың қамқоры, міне, мен – Жақыпұлы» демек! Уа, жолдас Жақыпұлы, бұл секілді «демеукөкке» мінбей-ақ қойсақ қайтеді! Әрқайсымыз да қолымыздан келген жұмысымызды істей берейік-дағы. Езілген тап сені де, мені де көріп отыр ғой.

Ал, енді көшіру мәселесіне келейік. Жолдас Жақыпұлы менің «жұрт» деген сөзімді қате деп, Лениннің жазғанын былай деп көшірген болады: «Біздің туған жерімізді патшаның қандыбалақтары, ақсүйектері, капиталшылары қанша езіп, зорлық етіп масқаралап жатқанын көріп һәм сезіп, бек қатты жүрегіміз ауырады».

«Жұрт» дегенді өшіргендегі Жақыптың қойған сөзі «туған жер». Сөздің мағынасы бұдан қанша өзгерді? Жақыпұлы «туған жер» дегенді осы күнгі аяқпен басып жүретін қара жер деп түсінсе (меніңше солай болуға тиісті), онда, әрине, мағына өзгереді. Олай болғанда қара жерді езіп, оған зорлық етіп, масқаралауға да болмайды. Ондай жерді езгенге Лениннің де сезімі оянып, жүрегі  ауыра қойды ма екен? Біздің ұғынуымызша, Лениннің жүрегі ауырғаны Россияның жұрты үшін, оның ішінде, әрине, еңбекшіл табы үшін. 

Сондықтан Ленин айтады: «Біз орыс жұртын сүйеміз, сүйген сайын біз олардың капиталистеріне, төрелеріне қарсымыз», дейді.

Қазақ коммунистері бұл сөзден қандай өнеге алу керек. Ленин құсап олар да айту керек: «Біз қазақ жұртын сүйеміз, сүйген сайын біз олардың бай­ларына, бұрынғы төре, болыстарына қар­сы­мыз» деп. Бұл сөзден тар ауданды ұлтшыл­дық көріне ме? Әрине, жоқ. Сүйген сайын дегеннен әрі қарайғы сөз айтылмаса, таласуға болады. Әйтпесе, бұған қалай айып тағылады? Бірақ амал бар ма, Жақыпұлы айып тағып отыр. Менің «те­ріс» көшіргенімді түзеткенімен тек тұрмай, Ленин­нің өзін апарып сандыққа салып отыр. Ол айтады: «Лениннің бұл сөзін қазір үлгіге алуға болмайды»,– деп. Міне, қызық! Ленинің қай сөзін үлгіге алып, қай сөзін тастауды бұдан былай, сірә,  Жақыпұлынан сұрасақ керек! Жер астынан жік шығып, екі құлағы тік шыққан мына жігіт бұрын қай жерде, кімге үгіт айтып жүрді екен, білер ме еді.

Чернышевский туралы да Жақыпұлы текке лағады. Чернышевский жайынан Ленин былай деген: «Бұдан елу жыл бұрын Чернышевский айтқан екен: бейшара халық – құл халық, басынан аяғына дейін құл халық», – деп. Осы күнгі патшаның шын құлдары бұл сөзді айтқысы келмейді. Біздің ойымызша, бұл сөз адал ниет, ақ жүректен шыққан сөз. Ол кездегі орыс халқының ішінде революционер жоқ еді. Осы күні олар аз-аз болса да бар. Зорлық-зомбылық, қараңғылық орыс халқының еншісі емес. Революционер табын жасау олардың да қолынан келеді. Бұның бұлай екенін адамшылыққа біз көрсетіп отырмыз.

Біз оған мақтана аламыз.

Лениннің айтқаны келді. Орыстың револю­ционерлері адам баласына өнерлерін көрсетті. Лениннің бұл сөзін қазаққа келтіргенде біз не дейміз? Біз айтамыз: «Қазақ та бұрын шетінен құл, шетінен бейшара еді. Николайдың шын құлдары: би-болыстар бұл сөзді көп айтқысы келмейді. Ол кезде қазақ ішінде революционерлер жоқ еді. Енді олар бар. Бірақ олар әлі аз. Бейшаралық, құлдық қазақ еңбекшілерінің еншісі емес. Біз де жақсы, әдемі тұрмысты орната алатындығымызды көрсетеміз.

Мен анау күнгі мақаламда осыны мысал қылып отырмын. Бұны қалайша кінәлауға болады? 

Бәрімізге жолбасшы Карл Маркс айтқан: «Езілген тап құлдықтан құтылу үшін қанша күрес­се, құтылғаннан кейін өзін-өзі тәрбиелеп, жаңа тұрмыс орнату үшін соншама күресу керек»,  – деп. Әлі де болса байлар да, болыстар да бар. Қазақтың кедейі өзін-өзі тәрбиелеуге енді кіріскелі отыр. Бұған көп күш керек. Мұны істейтін ол кедейдің өзі, оған көмекші коммунист партиясы. Сіз ескірді десеңіз де Лениннің сөзі енді керек. Сондықтан әлде болса да айтқанымды қуаттаймын.

Мен Жақыпұлының алғысымен коммунист болып, қарғысымен ұлтшыл болмаймын. Бірақ бұл секілді «демеукөкті» әйт-шу қылып мінуден бұдан былай сақтану керек. «Демеукөктің» түпкі мақсұты һәм апаратын жері белгілі де. 

Смағұл Сәдуақасұлы

Дайындаған 
Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

17.12.2018

Арыс қаласында 16 нысан пайдалануға берілді

17.12.2018

Самал Есләмова тамылжыта ән шырқап, жерлестерін  тәнті етті

17.12.2018

Ақтөбеде дәрігерлер Тәуелсіздік күніне орай пәтерлі болды

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Тәуелсіздік күні жоғары деңгейде атап өтілді

17.12.2018

Қазақстан таэквондо федерациясы биылғы маусымды қорытындылады

17.12.2018

Димаш Құдайберген «Жыл әншісі» және «Ұлы Жібек жолының мәдени елшісі» атанды

17.12.2018

Төл мерекеміз Түркияда тойланды

17.12.2018

«Желтоқсанның 16 күні» деректі фильмі көрерменге жол тартады

17.12.2018

Ақтөбеліктер Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Степногорск қаласында жаңа спорт алаңы ашылды

17.12.2018

Зеренді ауданында энергияның тиімділігін арттыру мәселесі талқыланды

17.12.2018

Ә.Жақсылықов: Тауарлы-сүт фермасын құрып, 100 бас сиыр ұстаудамыз

17.12.2018

Шортанды ауданында Абылай ханға ескерткіш орнатылды

17.12.2018

Көкшедегі тәуелсіздік тойы

17.12.2018

Қобда ауданының тұрғындары баспаналы болды

16.12.2018

Түркияда еліміздің тәуелсіздік күні мерекесі тойланды

16.12.2018

Тұңғыш Президенттің тариxи-мәдени орталығына Елбасы көлігі қойылды

16.12.2018

Шымкенттіктер «Елбасы жолы. Астана» көркем фильмін тамашалады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу