Жүз жасаудың жұмбағы неде?

Ұзақ өмір сүрудің құпиясы неде екенін білу үшін адамзаттың бас қатырғанына да талай жылдардың жүзі болды. Осы мәселеге қатысты айтылатын ақыл-кеңестер де өте көп. 

Егемен Қазақстан
11.06.2018 1043

Біреулер тамақты аз ішу керек десе, енді біреулер бұйырған дәмнен бас тартпа, тек тым шектен шығып кетпесең болды деп білгішсиді. Енді біреулер арақ-шарап ішу мен темекі шегуден бас тартып, спортпен айналыссаң ұзақ жасайсың деп ақыл айтады. Бірақ қанша талпынғанмен осы күнге дейін бірде-бір оқымысты ұзақ жасаудың негізгі себебін анықтай алған жоқ. Егер өмірден алынған кейбір деректерге жүгінер болсақ, бұл орайда шындықтың түбіне жету тіптен де мүмкін емес сияқты.

Сонымен деректер не дейді?

«Менің ұзақ жасауымның құпиясы өзімді еркектерден алыс ұстауымда. Олардан пайдадан гөрі зиян көбірек», депті 109 жыл өмір сүрген Шотландияның ең кәрі тұрғыны Джесси Галлан 2015 жылы. Өзі кедей отбасында дүниеге келіп, 13 жасынан бас­тап жұмыс істеген. Ешқашан тұрмысқа шықпаған, сондықтан әрине, балалары да болмаған. 

Биылғы жылдың сәуір айында 106 жасқа толуын атап өткен британдық Мэделайн Дай да осындай көзқараста көрінеді. «Ешқашан еркектерге қараған емеспін, сол себепті де осы жасқа жетіп отырмын», деп әзілдейді екен өзі. Ол да өмір бойы дене еңбегімен айналысқан.

Әлемдегі ең кәрі әйел саналатын 117 жастағы италиялық әйел Эмма Морано да жалғызбастылықтың пайдасы көп деп есептейтіндердің қатарында. Дегенмен, туған-туыстарының күштеуімен Эммаға 26 жасында тұрмысқа шығуға тура келген. Бірақ арада оншақты жыл өткенде оның баласы қайтыс болады, осы оқиғадан соң бір жылдан кейін ол күйеуін үйден қуып шығады. Содан қайтып тұрмысқа шықпаған. Бір қызығы, Эмма Морано күн сайын үш дана шикі жұмыртқа ішіп отырған. Сөйтсе, анемияға пайдалы деп дәрігер сондай кеңес беріпті. Осылайша ол бүкіл өмірінде жүз мың данадан астам жұмыртқа ішкен екен.

Ұзақ жасағандардың тамақ ішулері, яғни диета сақтаулары да әрқалай болған. Мәселен, 117 жастағы ямайкалық Вайолет Мосс Браун шошқа еті мен құс етін ешқашан жемегенін, жүз жасар америкалық әйел Флоренс Беарс пісірілген шұжықты мүлде ұнатпағанын, Франциядағы ең кәрі әйел, 2017 жылы жүз жылдығын атап өткен Мари-Лу Вирт дәрумендерді жек көргенін айтқан. Ешқашан жеміс-жидек жемегенін, сүт пен йогуртты пайдаланбағанын, негізінен су ішіп, сонымен бірге «ащы судан» аздап татып тұрғанын айтқан да дәл осы әйел.

Керісінше, 116 жасқа келіп 2013 жылы дүниеден өткен жапониялық Дзироэмон Кимура тағамның кез келген түрінен, соның ішінде шошқа еті мен шұжықтан да бас тартпағанын, бірақ тамақты шамадан артық жемегенін айтқан.

Ал, оңтүстікафрикалық Фреди Блюм болса алкагольді ішімдік ішіп, сонымен бірге темекі шегуде де өзіне ешқандай шектеу қоймаған. Кейін келе ішуді тоқтатқанымен, шылым тартуды қоя алмаған көрінеді. Блюм­ның жасы бүгінде 115-те, үлгірсем темекіні әлі де болса қоятын шығармын деп әзілдейді екен өзі.

112 жастағы америкалық Ричард Овертон әрбір атқан таңды төрт стақан вискимен бас­тайды екен. Ол аз десеңіз, күні бойы шылым тартып, бурбон қосылған кофе ішеді де, кешке қарай өзі ұнататын балмұздаққа ауыз салатын дағдысы болған.

Нью-Джерси штатының ең кәрі тұрғыны болып есептелген Агнес Фентон өзінің ұзақ жасауының сыры спиртті ішімдік ішуде деп білген. Өзінің айтуынша, ол 40 жасынан бастап күн сайын үш стақан сыра мен бір стақан арақ ішіп отырған. Оның сыртында ол ұйқыны және Құдайға құлшылық етуді жақсы көрген. Тіпті әбден қартайған шағын­да да оның денсаулығы еш сыр бермепті.

Тарихтағы ең кәрі әйел, 1997 жылы 122 жасында қайтыс болған франциялық Жанна Кельман апта сайын бір кило шоколад жеп отырған. Ал  2017 жылы жүз жылдығын той­лаған Дороти Флетчер күн сайын фастфудпен тамақтанған. Оның пайымдауынша, ұзақ өмір сүрудің сыры чисбургерде көрінеді.

Бүгінде 112 жасқа келген Непал тұрғыны Батули Ламияхане темекі шегуді 17 жасында бастаған. Сөйте тұра өзі әлі күнге дейін шылымды паровозша бұрқыратады. Диета мен темекінің ұзақ өмір сүруге еш қатысы жоқ. Ең бастысы, дұрыс көңіл-күйде жүріп, стрестің пайда болуынан сақтану керек деп есептейді ол. Оның айтуынша, адам еште­ңеге алаңдамай, белсенді және бақытты өмір сүруге тырысуы қажет. Сонда өмір жасың да ұзақ болады. 

Әрине бұл айтылғандарға қарап ұзақ жасау үшін арақ ішіп, темекі шегу керек деген қате түсінік тумауы тиіс. Сол сияқты тамақты талғап ішу де денсаулыққа онша әсер ете қоймайды деген пікір бар. Біздің ойы­мызша, ең бастысы, әр нәрсенің шегін біліп, зиянды дағдыларға салынбай, дұрыс өмір сүре білу қажет.

Қазақстанда да халықтың орташа өмір сүру жасын ұзарту бағытында нақты шаралар қолға алынуда. Осы орайда арнайы «Денсаулық» бағдарламасы да қабылданды. Олай болса, біз келтірген мысалдар ел аза­мат­тарының ұзақ өмір сүрулеріне септігін тигізіп жатса нұр үстіне нұр...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.06.2018

Парламентте балалар денсаулығына қатысты заң жобасы қаралды

19.06.2018

ОҚО-ның әкімшілік орталығы Түркістан қаласына көшіріледі

19.06.2018

Елімізде газ нарығында үлкен өзгерістер болады

19.06.2018

Энергетика министрі халық алдында есеп берді

19.06.2018

Асхат Аймағамбетов: «Алтын белгі» төсбелгісіне үміткерлердің 98,4%-ы білімдерін растады

19.06.2018

Ақсуда Қымызмұрындық мерекесі өтті

19.06.2018

Мемлекет басшысы Түркістан облысын құру туралы Жарлыққа қол қойды

19.06.2018

Қ. Тоқаев сарапшылар алдына жаңа міндеттер қойды

19.06.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

19.06.2018

Павлодарда казактар мәдениеті мен өнері күні өтті

19.06.2018

Гүлшара Әбдіқалықова «Ұлы Дала» гуманитарлық ғылымдар форумына қатысты

19.06.2018

Головкинге The Ring журналының белбеуі табысталды

19.06.2018

Чемпиондар лигасы. «Астананың» іріктеу кезеңіндегі қарсыласы белгілі болды

19.06.2018

Астанада Дүниежүзілік тау-кен конгресі өтіп жатыр

19.06.2018

Сенаторлар валюталық реттеу туралы заң жобаларын талқылады

19.06.2018

«Жетісу көктемі» атты республикалық форум: жас қаламгерлер не дейді?

19.06.2018

СҚО-ның Бостандық ауылында қуғын-сүргін құрбандарына арнап ескерткіш-тақта орнатылды

19.06.2018

Мемлекет басшысы Қайрат Мәмиді қабылдады

19.06.2018

Бурабайда «Қазақтану» ғылыми-ағартушылық жобасының тұсауы кесілді

19.06.2018

Солтүстік Қазақсанда жаңа мешіт ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ән мен күйдің бұлағы – Астананың құрағы 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Басынан бағы таймасын - Жақсыбай Самрат

Ақмолаға бақ ерте қонды, оның аумағы тіпті патша заманында облыс болған. Орталығы Омбы қаласы болғанымен облыстың Ақмола атануының өзі оның ерте танылғандығының белгісі. Әйтпесе осы облыс құрамында сол кездегі Ақмола­дан үлкен Омбы, Қызылжар, сәл кішірек Көкшетау, Атбасар қалалары болған, бірақ соған қарамай облыс атауын Ақмо­ла иемденген.

Жарқын ШӘКӘРІМ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Нағыз қазақ...

 Домбыра – қазақтың жаны, қазақтың көзі, терең тамырлы тұңғиығы, сан ғасыр­лық серігі, ағыл-тегіл күйі. Сандаған ғасыр­­лардан жеткен Қорқыттың қобы­зы үніндей інжу-маржан сазды әуені. Домбыра күй күм­безін көкке өрлеткен кө­ненің көзі, тәңірдің құдіреті. Кетбұғаның күй күңіренісі, Ноғайлының зар заманы, Сы­пыра жырау, Асан Қайғы, Қазтуған, Дос­панбет, Шалкиіз­дердің жыр арқауы, қанаты. Байжігіт пен Абы­лай ханның күй төгілткен жан серігі. Күні кешегі Нұрғиса мен Қаршығалардың дүл­дүл күйшілігі. Бүгінгі музыка өнері бәйте­регінің тамырлы шежіресі. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу