1 шілдеде Астанада Ұлттық домбыра күні атап өтіледі

Қылыштан өткір, құрыштан берік Домбыра!..

Егемен Қазақстан
12.06.2018 1640
2

Екі шектің бірін қатты,

Бірін сәл-сәл кем бұра,

Нағыз қазақ – қазақ емес,

Нағыз қазақ – домбыра!

Қара өлеңнің қадірін арт­тырған Қадыр ақынның осы өлеңін­де тұтас дәуір келбеті, тұң­ғиық тарих, тым биік талғам бар. Әсілі, Мәңгілік елдің асыл мұратын арқалаған Алаш тарихын домбырасыз елес­тету әсте мүмкін емес. Көне мұра­ғат­тар­дың ізіне көз жүгіртер бол­сақ, қазақ халқы жайлы ай­тыл­­­ған әр аңыз-әпсана осы дом­быра­ға қатысты болып шыға­ды. Алтай­дан Анадолыға дейінгі алып империяға бас болған ұлы түркі ха­лықтарының кез келген тарихы домбыраның пернесін­де, заманалардың зердесінде күй болып күңіренеді. Оның ішінде Ұлы Даланың төсін ұрпақтан ұрпаққа бұлжытпай аманаттап келе жатқан қазақ халқы бұл аспаптың ақы иесі екені белгілі. Бүгінде қазақтың жаны қара домбырада екенін біз айтпасақ та бүкіл әлем мойындап отыр.

Домбыра нағыз қазақ екеніне еш күмән тумасы анық. Себебі жердің шетіне жау, елдің ішіне дау кіргенде домбыра қазақпен бірге қан кешіп, майдан даласында ерлікті ұрыстар жүргізді. Шаршы топта бәтуалы бидің сөзін де домбыра айта алды. Сол домбыра алғадай шепте Қаз­туғандай батырлармен, Ақтам­бердідей ақындармен күрескен жауды найзаға мінгізді, айлаға кіргізді. Ұрыс алдындағы түмен-түмен қазақ қолының асқақ рухын жорық күйлерімен бірінші оятқан да осы қу тақтай.

Бүгінгі қазақ баласы домбы­раның үнінде сөйлеп, тілінде хат алмасуы керек. Ол – озық дәстүр. Бағзыдан бергі қазақ тарихына мойын бұрсақ та осы домбыра Жошы ханның өлімін естіртіп, Бату ханның жорығын бастап шыққанына ескі әңгімелерден қанықпыз.

Домбыра – қылыштан өткір, құ­рыш­тан берік арналы аспап. Ол батыр аналарымыздың да ру­хын жанып, айбарын асырып кел­ді. Шаттықты күндердің де шұ­ғы­­лалы сәулесі шанақтан шар­та­рап­қа ән болып төгілді. Қанқұйлы не­бір қасіретті замандар қазақпен қоса домбыраны да дарға асып, қобызды итжеккенге айдатты.

Сал-сері, күйші-күрескерлермен қоса домбыра атылды, мұңлы, қасіретті әндер сотталды. Мына бір штрих осы айтылған тақсіретті тарихтың кескін-келбетін бұлтартпай баян­дайды:

Арқада шертпе күйдің шешені Аққыз Ахметқызы деген өнер­­паз өткен. Дәулетті тұқым­ның өнерлі перзенті қилы заманда тағдыр кешіп, қатал цензура күйшіге домбыра тартуға тыйым салған. Шері ішіне түсіп кеткен Аққыз әже сол кезде қолына қап алып, үйдегілерге «тезек теріп келейін» деп аулаққа кетіп қалады екен. Ондағы гәп, тезек теруге арналған ала қаптың ішіне жасырып домбырасын салып, екі-үш қыр асып, күйді төгілдірту. Жарасын күймен емдеп, наласын салқар сақараға төгу... Шиыр-шиыр шерді, қиыр-қиыр қайғыны жеңілдету үшін сонда өмірі қолына тезек ұста­мақ түгіл, саусағына қап іліп көрмеген ақсүйек Аққызға домбыра серік болған...

Қазаққа домбырадан шешен, домбырадан көсем дос жоқ. Бү­гін­гі тілмен айтсақ, қазақ­тың бірегей бренді – домбыра. Айшықты белгі. Анық болмыс.

Тәубе!

Домбыра дәуірі қайта жаңғы­рып келеді. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласында атап өткендей, тарлан тарихтың, жасампаз бүгінгі күн мен жарқын болашақтың көкжиектерін үйлесімді сабақ­тас­тыратын ұлт жадының тұғыр­намасы да осы төл аспабымызды төрге шығарумен тікелей байланысты болмақ.

Президентіміз жоғарыда айт­қан келешекке керек кешенді жұмыстар бүгінде кезең-кезеңі­мен атқарылып та келеді.

Айталық, алдағы 1 шілде күні, сағат 11.30-12.30-да еліміздің бас­ты алаңы «Қазақ елі» мону­менті­нің алдында, домбыра думаны басталмақ. «Ұлттық дом­быра күні» мейрамы деген ат беріліп, айдар тағылған ала­ман жобада дәулес­кер күші Секен Тұрысбек, ақтаң­гер әнші Бекболат Тілеухан бас­та­ған, Мейрамбек Бесбаев, Асыл­бек Еңсепов, Айгүл Үлкен­баева, Болат Мажағұлов сынды өнер майталмандарымен бір­ге қазақ даласы домбыра үні­не бөлен­бек. Сондай-ақ, алаң­да этно­ауыл ұйымдастыры­лып, дом­­быра мұражайы мен қазақ хал­­қының басқа да ұлт­тық ас­пап­­тары көрсетілетін бола­ды. Он­да музыкалық аспаптар­дың жа­салу тәсілін көрсететін қолөнер­шілерге арналып киіз үй тігіледі.

Міне, нағыз Рухани жаңғыру!

Тура сол күні кеудемізді кернеген Алаш мұраты домбыра пернесінен пырақ боп көтеріліп, шырақ боп қазақ аспанында жарқырамақ!

Түрегел, Тұран!

Төрлет, Домбыра!

Мирас АСАН,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.10.2018

Қазақстан ДЭФ рейтингінің үш параметрі бойынша бірінші орынды иеленді

18.10.2018

Алматы «Smart city-2018» Еуропалық форумының ең жоғары марапатына ие болды

18.10.2018

Олжас Ордабаев «Атамекен» ҚР ҰКП төрағасының орынбасары болып тағайындалды

18.10.2018

«Токyo Open 2018»: спортшыларымыз 2 медаль жеңіп алды

18.10.2018

Бүгін – Әзербайжан Республикасының Тәуелсіздік күні

18.10.2018

Буэнос-Айрес: Еліміздің Әнұраны екі мәрте шырқалды

18.10.2018

Айбике Хабибуллина Азия чемпионатында топ жарды

18.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Бельгия Корольдігіне сапармен барды

18.10.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Сириядағы дағдарысты шешуге шақырды

18.10.2018

ҚИК жаңа ипотекалық өнімді іске қосу туралы жариялады

18.10.2018

Ресей мен Моңғолия арасында әскери серіктестік түзілді

18.10.2018

«Өзен» өткел бермей тұр

18.10.2018

Балуандар Багам аралдарында белдесуде

18.10.2018

Сенат депутаттары Қыздар университетінің ұжымымен кездесті

18.10.2018

Жолдау 2018: мамандар қолдауы

18.10.2018

Әлеуметтік мәселелерді жылдам шешуді көздеген өңір

18.10.2018

Журналист Күлән Берікболова дүниеден өтті

18.10.2018

Екібастұзға ерекше сыйлық

18.10.2018

Шалғайдағы халық алысқа шабылмайтын болды

18.10.2018

Сенаторлар құрылыс алаңдарында болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу