Дүйсенәлі Әлімақын. Өз отанын муза еткен

Ақындықта, өлеңде ешбір шет-шекара, қатып-семген қағи­даттар жоқ екені осыған дейін дәлел­деніп келеді. Табиғат­тың берген теңдессіз шынайы дары­нын қай ақын ұтымды пайдаланса, сол ақындық өнердің шыр­қау биігіне шыққан.

Егемен Қазақстан
15.06.2018 2528
2

Қай заманда да, қай елде де ақынның қаруы оның құдіретті поэзия­сы болыпты. Қылышынан қан тамған қиын-қыстау дәуір­лер­­де, «Ер етігімен су кешіп, ат ауыз­дығымен су кешкен» қия­мет-қайым күндерде де ақын­­дардың жүрегі ештеңеден қаймық­пай, керісінше алға атойлапты. Олар­­ға сенімді серік ре­тін­де от­­ты өлең­­­дері жебе болып жа­уы­­на аты­лыпты. Жер бетін­дегі әр­бір ақынның мұңы мен ті­легі, мақ­­саты мен мұраты елін жау­дан, даудан, сыртқы күш­тер­ден сақтау болғаны даусыз. Мүбәдә, бір елге сырттан зә­редей зақым келсе алдымен сол елдің ақындары алға шық­ты, сол елдің ақындарының ғазиз жүректері алдымен ауырды. Гете: «Дүниенің өзегіне түскен жарықшақ ең алдымен ақынның жүрегінен өтеді» депті. Ақындардың бейғам болған сәттері аздау. Егер бар болса,­ ол Отанының өз қалпында, хал­­­қының бай-қуатты, туған дала­­сының топырағы орнында бол­ған шағы деп елестеткеніміз абзал болар?! Осы құбылыстар ғана ақындардың көңілін бүтіндей алды. Өз заманынан ойы озып туғандар деуге татырлық ақын­дар тобы алағай да бұлағай шақ­тарда өз халқының басында­ғы мұ­ңын сыршыл поэзиясына айт­ты. Олар поэзия арқылы тек өз Отанының ғана емес, тұ­­тас әлемнің тыныш болуын тіле­ді. Бұл тілекке поэ­зия ғана дә­не­керлік рөл атқара алды. Се­бебі, поэзияның көздеген мақ­саты – тыныштық. Сол үшін де даңқты ақын Пабло Неруда: «Поэ­зия дегеніміз – тыныштық үшін жасалатын әрекет» деп жа­зады. Ендеше, біз поэзияны тек ақындардың мезеттік көңіл күйі ғана емес, ғаламның ты­ныш­тығын көксеген шынайы сезімнің жемісі, тыныштық үшін болған күрестің жүрек лүпілі деп түсінсек болатындай. Біздің тілімізге тиек болатын ақын Маһмұд Дәруіш өз Отаны алдында, туған халқы алдында өз міндетін, поэзия алдына өз уәдесін толық орындап кеткен ақындардың бірі. 

Маһмұд Дәруіш – Палес­тинаның ақыны, ұлт жазушысы, көзі тірісінде халық ақы­ны ретінде мойындалған ұлт қайраткері. Шығармалары үшін бірнеше ірі сыйлықтарды иеленген. Өмірге жаңашыл туын­дылар әкелуден сырт ол Из­раильдегі бірнеше әдеби журналдың редакторы болып жұмыс атқарған. Ол оңтүстік Израильдегі Әл-Біруа ауылында өмірге келген, отбасындағы екінші бала. 1948 жылы туған ауылына Израиль күштері басып кірген соң, олар­дың отбасы Ливанға қоныс ауда­рады. Туған ауылын, жерін жау басып алғанын, даласын ойрандағанын бала жүрегімен сезіп өседі. Оның тұңғыш жыр топтамасы он тоғыз жасында «Қанатсыз құс» деген атпен ба­сылып шығады. Әуелде ол өлең­дерін «Әл-Жалид» деп аталатын Израиль коммунистік партиясының әдеби басылымында жариялайды, кейін осы басылымның әдеби редакторлық қызметін атқарады. 1970 жылы Израильден кетіп, бұрынғы Кеңес Одағына оқуға барады. Ол араға барып Ломоносов атын­дағы Мәскеу мемлекеттік уни­вер­ситетінде бір жыл білім алады. Ол 1973 жылы Палес­тинаны азат ету ұйымына қатынасқандығы себепті, Из­раиль шекарасын аттап басуға қа­таң тыйым салынады. 

30 том поэзия, 8 том проза жазған қаламгер ең алғаш жұрт­­шылыққа «Менің төл­құжатым» атты өлеңімен танылады, бұл өлеңі кейін күллі араб мемлекеттері арасына­ кеңі­нен тара­лады. Осыдан соң ол «Зәйтүн жапырақтары» (1964 жылы, Хайфа) атты топтама­сын баспадан шығарады. Маһ­мұдтың шығармалары осы күнге дейін әлемдегі 20-дан аса тілге аударылып басылған. Оның шығармаларының көтерген бас­ты тақырыбы – Отан және туған топырақ. Тегі палестиналық, азаматтығы америкалық ақын Науми Шһаб Ние жерлесі Маһмұд Дәруіш туралы: «Ол – Палестина халқының жүрек бұлқынысы, зор тынысы әрі қуғын-сүргін мен бодандықтың шынайы куәгері» деп жазады. Ол әуелде араб поэзиясының клас­сикалық үлгісімен бірқы­дыру шығармалар жазды.­ 1970-жылдардан бастап бұл дәс­түршілдіктен бойын аулаққа салып, еркін стильде, өзі ойла­ғандай классикалық үлгіге тә­уел­ді емес шығармалар жаза бас­таған. Оның бұрынғы сыршыл поэзиясы кейіннен Отанын аңсаған жанның жүрек қылын шертіп, туған даласына деген риясыз сағынышын маздататын ойлы жырларға, әр пенденің өз кіндік қаны тамған мекенде өмір сүруге қақылы екенін, оны көздің қарашығындай қорғау, оған арнап жыр жазу Отанын сүйетін жанның ең ұлы міндеті екенін сезіндіретін парасатты жырлар жазды. 

Маһмұд Дәруіш Палес­ти­на­ның символы ретінде әрі Израильге қарсы оппозициялық ірі тұлға ретінде жұрт жадында қалды. 2008 жылы 9 тамызда жүрек дертінен Американың Техас қаласында көз жұмды. Туған топырағын жан-тәнімен сүйген ақын өлер алдында өзінің денесін туған Отаны Палестинаға жерлеуді өсиет еткенін араб баспасөзі растайды. Әуелі ол өсиетінде өзінің туған ауылы Әл-Біруә, көрші ауы­лы Жадейда және отбасылары тұрған Рамал­лаһ ауылы қатарлы үш жердің біреуіне сүйегін қоюды табыс­тап кеткен екен. Рамаллаһ басшысының айтуынша, Маһ­мұд Дәруіш Рамаллаһ мә­де­ниет сарайына қарасты Иеру­салимдегі төбешікке жер­леніпті. Ақын Маһмұд бір сө­зінде: «Мен тек отбасым мен туған жеріме ғана тәуелді емес­пін мен күллі Палестинаға тие­сілімін, сол үшін мені күллі Па­лестина халқы келіп көре алатын ыңғайлы жерге жерлеңдер» деген екен. Ақынның өсиеті орын­далды. Ақынның қазасына қай­ғырған ел басшысы  Маһмұд Аббас Маһмұд Дәруішке арнап үш күн аза тұту күнін жариялады әрі бұл күнге мемлекеттік мәртебе береді. Ақынды еске тү­сіру үшін 2008 жылғы пошта маркасы Маһмұд Дәруішке арнап шығарылды. 2008 жылы 5 қазанда Берлинде өткен әлемдік әдебиет фестивалі Маһмұд Дә­руіш­ті зор құрметпен еске алып, оның шығармаларын оқыр­мандарға таныстырды. Артына өлең дейтін таусылмас байлық қалдырып, туған халқының жүрегінен терең орын алған ұлы ақынды бұл күні Палестинаның еңбектеген баласынан еңкейген кәрісіне дейін ерекше бір шексіз құр­метпен еске алады. Оның өнегелі өмірі алмағайып жылдар белесінде өлең деп, туған да­лам­ның бостандығы деп, қандас ағайынға араша түсем деп, тіпті қарудың орнына қалам кезеніп, жүрегінің бір бөлшегі болған Отанын азат ету жолында өтті. 

Оған ақын болуға шабыт беріп, биік-биік мінбелерден, күл­лі жұрттың алдында, баба­сының ізі қалған, анасының исі сіңген мекеннен босып бара жат­қан жұрттың арасында, туған даласынан алыста жүрген қуғын-сүргін қайраткерлерінің басқосуларында рухты жырлар оқу­ға демеу болған да сол Ота­нына деген оттан ыстық махаббат еді. Тіпті ол өмірмен қош­тасып бара жатқан сол соңғы сәтінде де: «Мені өз далама жер­леңдер» деп ақтық демін үзіпті.

Енді ол күллі Палестинаның аспа­нында, туған халқының жүре­гінде, өлеңге ынтық көңіл­дерде, ең кереметі өр рух қайда болса, сонда жасай бермек. Себе­бі, ол өткір өлеңнің, даңқ пен дақпырттан аулақ өмір сүр­ген ізгі жүректің, уағдасына адал көңілдің, бір арманды өмір бойы аңсап өткен сенімнің, жер бе­тінде кем дегенде неше мил­лионнан астам оқырмандары бар өміршең өлеңдердің иесі. 

 Дүйсенәлі ӘЛІМАҚЫН,

Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының ғылыми қызметкері, ақын

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу