«Жетісу» газетінің жарық көргеніне бір ғасыр толды

«Геродоттың заманында газет-журнал болғанда ол «тарих атасы» емес, «журналистердің бабасы» деген атақ алар еді...» деген болатын бірде қазақтың әйгілі жазушысы Дулат Исабеков.

Егемен Қазақстан
21.06.2018 1174
2

Ақиқатында, Геродот өз жазбасын «Тарих» деп атамаған да, ол кітап ғасырлар керуенімен кейінгі дәуірлерге өтпегенде біз қазір ол кезең жайлы хабарсыз қалар ма едік? Ал оқиғалардың тарихқа айналуына дейінгі өмірі кәдімгі сәттерден құралады екен. Демек сол сәттердің шындығы мен боямасыз болмысын қағаз бетіне түсіруді үйренген күн – алғашқы мақала жазылған күн шығар. Сол жүз жыл бұрынғы, тіпті одан әріде жазылған мақаланы өз дәуіріңде оқу – ғасыр алдындағы оқиғалардың шындығын сезінуге жол ашады. Ол жазбаларды түпнұсқадан оқу тіптен ғажап қой. Уақыттың әсері  көкірегінде сәулесі бар адамды рахатқа бөлейді.  

Дәл қазір біздің осыдан жүз жыл бұрын жазылған мақалаларды түпнұсқадан оқуға мүмкіндігіміз толық бар. Міне, Алматы облыстық «Жетісу» газетінің жарық көргеніне биыл тұтас ғасыр толды. Демек, 100 жыл аралығындағы оқиғалардың жылнамашысы ретінде таралып келе жатқан басылымның мұрғаттарда сақталған тігінділерін ерінбей парақтаған адамға өткеннің шындығы есігін ашатыны аян. Ал «Жетісудың» арысы адамзат, берісі Ұлт тарихын түзуші басылым ретіндегі бағасы мен бәсі зор. «Жетісу ісші халық мұхбірі» деген атаумен жарық көрген Кеңестік Қазақстандағы алғашқы  газеттердің бірі. Газет алғаш рет 1918 жылы 21 маусымда Жетісу облыстық ревкомының және ұлт істері жөніндегі облыстық комитетінің органы ретінде «Жетісу ісші халық мұхбірі» деген атпен қазақ, өзбек, ұйғыр, татар, қырғыз тілдерінде Алматыда  басылған екен. Содан бері үздіксіз шығып келеді.  «Жетісу ісші халық мұхбіріне» алғашқы редакторлықты бізге Алаш тарихынан аты таныс, «Айқап» журналын шығаушылардың бір болған Сабыржан Ғаббасов атқарыпты. 

Газет тұңғыш нөмірінде сол 1918 жылғы 17 маусымда Жетісу облысы соғыс жағдайында деп жарияланғаны, «Черкасск қорғанысына» қатысқан жауынгерлер мен еңбекшілердің ерлігі, атаман Анненковқа қарсы қызыл әскердің күресі туралы мақалалар басылыпты. Жалпы, «Жетісу ісші халық мұхбірі» газетін жарыққа шығарудағы мақсат кеңестік идеологияның таралуына кең жол ашу, халықты күрескерлікке тәрбилеу болса керек. Газеттің Ахмет Байтұрсынов жасаған төте жазумен басылған сол нөмірлері Алматыдағы Ұлттық кітапхананың сирек қолжазбалар қорында сақтаулы тұр.

Бүгінгі «Жетісу» - жаңғырған, келбетін келешекке қарап түлеткен басылым. Бізді бір сүйсіндіргені – редакциядағы жас журналистердің қатары көбейгені. Шетінен талантты, шығармашылық пен қоғамдық істе қамшы салдырмайтын, идеяшыл жастардың басы қосылған жерде береке мен бәсеке, ертеңге деген сенім нығая бермек. Дәл осы жерде «Жетісу» газетінің бас редакторы, белгілі ақын Әміре Әріннің сұңғыла ұстанымын ерекше айта кетуіміз керек. Талдықорғандағы Журналистер үйінің 4-қабатына көтерілген сайын бас редактордың қос орынбасары Нүсіпбай Әбдірахым мен Жұматай Оспанұлының қарбалас жұмысынан 100 жасаған «Жетісуды» өз шаңырағында күтіп отырған 30 мың оқырманға адал қызмет етудің үлгісі байқалады.

...Адам тағдырының тұтасымен журналистикаға тәуелді болатыны маңдайдағы жазудан шығар. Сол таңдау осы жолдардың авторына соңғы 25 жыл бойына еліміздің ірілі-ұсақты басылымдарында қызмет істеуді бұйыртып, қазақ қара сөзінің қатардағы жауынгері болуды нәсіп етіпті. Соның ішінде біздің еңбек кітапшамыздағы «Жетісу» газетінде қызмет еткенімізді растайтын жазу – сол тағдырымыздың тамаша кезеңінің бір куәсіндей болып айшықталады. Жалпы, менің «Жетісумен» алғашқы танысуым 1994 жылы басталып еді. Әдеттегідей дүңгіршектен сатып алған басылым Алматы облыстық газеті екен. Газеттен заты облыстық болғанымен, баспахана мен қағаздың сапасы, жалпы материалдық базасының өте жоғары екені көзге ұрып тұрды. Сол сәтте жылдар өте келе әлгі газеттің қызметкері болатынымызды ешкім болжап бере алмас еді. Тағдыр деген осы да...

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Алматы облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу