Төріңе шығарсаң да, төбеңе шығарма!

«Қазақ – қонақжай халық». Ақиқатын айтар болсақ, бүгінде «қонақжай» сөзі жаттандылыққа, таптаурын теңеуге айналып бара жатқандай. Өйткені, алаш жеріне ат басын бұрғандар қонақжайлықты басқаша қабылдайтын тәрізді: шектен тыс еркінсу, қазаққа ақыл үйрету, қалай ел болуға баулу, несібесіне қол салу. Қазақтың «қонақжайлылығын» пайдаланып, төрлеткеннен кейін төбесіне шыққысы келетіндей ме, қалай?!

Егемен Қазақстан
26.06.2018 416

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент Асхат Әлімов ұлт мәселесі төңірегінде студенттер арасында сауалнама жүргізіп, өз халқының болмыс-бітімі туралы пікірін білген екен. Жастар мынадай ортақ тұжырымға тоқталыпты: «Қазақ – қонақжай, кішіпейіл, шыдамды, сабырлы, білімге құштар, кеңпейілді; алайда өз-өзіне немқұрайды, басқаға бейімшіл және өз дәстүрлерін ұстанбайтын халық». 

Жастар қазіргі қазақ болмысын, мінезін дөп басқан деп айтуға болады. Әсіресе, «басқаға бейімшілдігі» халықтың өркендеуіне бірден-бір кедергі болып отырған жағымсыз қасиет. Ғасырлар бойы санаға сіңген құлдық психологиядан арылу оңай болмай тұр. Бүгінгі халіміз осындай. Ал бұрын ше...

Бұрын басқа едік. Бөтеннің алдында құрақ ұшып, жайылып төсек болмай, қадір-қасиетімізді өзіміз бағалай білетін, басқаларға бағалата білетінбіз. Қаз дауысты Қазыбек бабамыздың: «Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп найзаға үкі таққан елміз; ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөзді асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзын ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз» деп қайыратыны да сол тұста. Досқа дос ретінде сый көрсетіп, төбесіне шыққысы келгенін тәубесіне түсіре білетін халық болатынбыз.

XVIII ғасырдағы қазақтың болмысы бұл. Мінезі һәм менталитеті. Орыс патшалығына бодан болғанмен, өршіл мінезі бұғаулыққа бас ұрмаған кезі. Ресей патшасының қитұрқы саясаты қазақ жеріне сыналай кіріп, алып аумаққа билігін жүргізіп, шұрайлы жерлерін қара шекпенділердің иелігіне беріп жатқан тұста да қазақ мойынсынған жоқ-ты. Исатай мен Махамбет, Сырым батырлардың атқа қонып азаттық үшін арпалысып, «егеулі найза қолға алмай ерлердің ісі бітер ме?» деп жүргені де сол кезең. Оны айтасыз, одан бертініректе Кенесары Қасымұлының «Кезенген жаумен кескілесіп тұрып өлісуге шыдайтын ұл болмаса, сондай ұлды туғызып тұрған ел болмаса, қазақтың қай ісі өрге басар дейсің?!» дейтіні туған жер мен ел үшін шыбын жанын шүберекке түйгендігін көрсетсе керек-ті. Ел үшін жан құрбан.

Алаш жұртының азаттық үшін күресі ешқашан тоқтаған емес, отаршылдықтың темір құрсауы қаусырылып, бодандықтың қамыты тарылған сайын салқар дала сайыпқырандарының рухы айбындана түсті. Қызылдардың пиғылы да Ресей патшасының саясатынан алшақ емес екенін сезген алаш қайраткерлері азаттық үшін күресті жаңаша бағытта демократиялық тұрғыда, өркениет жолымен жалғастырды. Алайда, кеңес өкіметі де өз диктатурасын орнатуға келгенде қанды қырғыннан аянып қалған жоқ, алаштың асыл ұлдарын оққа байлап, қуғын-сүргінге ұшыратты. Большевиктермен күрес барысында ғой Міржақыптың: «Біз онша сатып алған құл емеспіз, Әркімді басымызға шығаратын» деп айтатыны. Бәлкім, ақын төрге шыққан қызыл идеологияның ертең қазақтың басына шығатынын ерте бастан сезген ғой...

Кейінірек кеңес өкіметі тұсында интер­националистік тәрбиені бойына сіңірген қазақ жұрты өзіндік «менінен» ажырап қала жаздады. Ғасырлар бойы қаймағы бұзылмаған салт-дәстүр социалистік қоғам тұсында «сыр» берді. Қазақ емес, «кеңес адамы» болуға ұмтылды. Орыс тіліне бас ұрып, анасының тілінен алшақтағандар көбейді. Коммунистердің идеологиялық тоқпағының құдіретімен бас-аяғы 40-50 жылдың ішінде қазақ саны жағынан ғана емес, рухани жағынан да құлдырауға ұшырады... 

Қай кезде де халықтың рухани иммунитеті сыртқы факторларға қаншалықты қарсылық көрсете алады, ұлттың рухани өрісінің өмір­шеңдігі де соған байланысты өрістейді. Егерде сыртқы мәдени, рухани экспансияға қарсылық көрсететіндей қауқары болмаса, ол халықтың иммунитеті жеңіліске ұшырайды. Жеңілгені сол, ол төл тілінен, мәдениетінен айырылып қана қоймай, оның жеке-дара ұлт ретінде өмір сүруіне қауіп төнеді. 

Қазір азаттық үшін күреске шақырып аттандаудың қажеті жоқ, саналар соғысында сан соғып қалмау керек. Ұлттық саналар қақтығысы, идеологиялар бәсекесі. Осы тұрғыдан алғанда, Алаш жеріне ағылған жұрттың бәріне «қонақжайлық» танытып, тоғызыншы территорияның төріне шығарып жақсы атты көрінудің ақыры жақсы болатынына кім кепілдік береді!? «Егер біз өзімізді өзіміз қорғай алмасақ, бүліншілік зора­йып, қиыншылыққа айналғанда, қазақ халқы құрбан болады» деген еді Әлихан Бөкейхан. Ендеше, ең алдымен «өзімізді өзіміз қорғап», «Еңкейгенге еңкей, Атаңның қара құлы емес. Шалқайғанға шалқай, Пайғамбардың ұлы емес» деген баба қағидасына беріктік танытатын кез бұл!

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Әлемнің 20-дан астам елінің үздік сәулетшілері Қазақстанның елордасында бас қосты

18.07.2018

Дәрен Абаев: «Шалқар» радиосының таратылымын кеңейту жұмыстары толық аяқталды

18.07.2018

Қазақстанның бірнеше облысында дауылды ескерту жарияланды

18.07.2018

Парижден 65 млн еуроға пәтер сатып алған қазақстандық кім?

18.07.2018

«Эйр Астана» Skytrax World Airline Awards сыйлығының жеті дүркін лауреаты атанды

18.07.2018

Түркістан облысында алты айда 202,4 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Триатлоннан өтетін ашық турнирде 300 адам жарысқа түседі

18.07.2018

Ақылы автотұрақ төлемін мобильді қосымша көмегімен төлеуге болады

18.07.2018

Сыр өңірінде жыл басынан бері 228 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Қазақстандық суретші Ядросыз болашақ үшін» сыйлығын жеңіп алды

18.07.2018

Әміре ауылындағы той

18.07.2018

Қызылордада АӨК саласында 10 инвестициялық жоба жүзеге асырылмақ

18.07.2018

Қамбаш көлінде демалушылардың қатары жыл сайын көбейіп келеді

18.07.2018

Сыр өңірінде жазасын өтеушілер диплом алып жатыр

18.07.2018

Қызылордада қалалық аурухана жаңа құрылғылармен толықты

18.07.2018

Жалағаш ауданында күн электр станциясының құрылысы басталды

18.07.2018

Елімізде жеңіл автокөліктердің саны артты

18.07.2018

Ұлттық ұланның «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы жас офицерлермен толықты

18.07.2018

Ханшалар киген қасаба

18.07.2018

Степ­ногорск қалалық тарихи-өлкетану музейі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу