Қаламға серт!

Анық қазақ журналистикасының Алаш баласының асыл мұраты хақында ақиқи сөзін әр уақытта айта отырып бір ғасырдан астам жүріп өткен шырғалаң жолы, бұралаң өрі, Абылай аспас асуларды алып асқақ сөйлеген биік белі көз алдыңа келеді. Сонда байқағанымыз, қандай қиын-қыстау уақыттарда да қазақ баспасөзінің қайраткерлері қалам сертінен, ел-жұрт алдындағы адал сертінен ешбір таймағанын көреміз.

Егемен Қазақстан
28.06.2018 1290

Ұлттық баспасөзіміздің алғашқы қар­лығашы «Қазақ» газеті, оның бастауында тұрған Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов сынды Алаш арыстары қазақ қауымын ел болуға шақырды, білім мен мәдениетке, сол арқылы тәуелсіздікке жетуге үндеді. 1913 жылы 2 ақпанда Орынборда «Қазақ» газетінің алғашқы саны жарық көрді. Басылым бес жылдың ішінде қазақ тіліндегі кәсіби газеттің стилін, жалпы бет-бейнесін қалыптастырды. «Әуелі, газет халықтың көзі, құлағы һәм тілі» деген нақылдай ақыл сөзді Лениннен бұрын өзіміздің ұлт ұстазы – абыз Ахаң айтып еді. Ұлы жазушы Мұхтар Әуезов лебізіне жүгінсек, «Қазақтың еңкейген кәрі, еңбектеген жасына түгелімен ой түсіріп, жансыз денесіне қан жүгіртіп, күзгі таңның салқын желіндей ширықтырған, етек-жеңін жиғызған «Қазақ» газеті болатын».

Осы атақты «Қазақтан» екі жыл бұрын өмірге келіп, Орал қаласында екі жарым жыл бойы шығып тұрған қарлығаш ниетті хабаршыдай, еліміздің болашақ атауына ең алғаш ақ жол тілеген газет «Қазақстан» деп аталды. Осындай атаумен газет шығару бастамасын көтергендер қазақтың сол кездегі оқыған ардагер ағартушы азаматтары Бақытжан Қаратаев, Ғұмар Қарашев, Шәңгерей Бөкеев, Сейітқали Меңдешев, Мәжит Шомбалов болады. Газеттің жауапты шығарушы редакторлығына көзі ашық, білімді мұғалім Елеусін Бұйрин лайық деп табылып, ол барлық жауапкершілік пен ауыртпалықты өз мойнына алады. Е.Бұйрин: «Қазақстан қазақтардың өлкесі деген мағынаны білдіреді» деп түсіндіреді. «Бізді бір тілек, бір ниетке жиятұғын зат – газет... Газет біздің білмегенді көрсететін ұстазымыз, қараңғыда жарық беріп, тура жолға салатын шамшырағымыз» деп алғашқы нөмірден-ақ ақылман сөз саптайды. «Қазақстан» газеті де жалпыалаштық мұратқа өзіндік үн қосады, өз оқырмандарына хакім Абайдың шығармаларын насихаттайды. Қазақ шаруашылығын заман ағымына ыңғайлап, өнер-білімге үйреніп ұмтылу мәселесін сөз етеді.

Қазақ баспасөзінің осыдан бір ғасырдың арғы жағындағы алғашқы қарлығаштарының мұраты мен аңсары бір, тілегі – қаймана қазақтың қамы болған-ды. Не айтса да, не жазса да ел-жұртқа, милләтқа, жалпы ұлтқа бақыт тілеген еді. Бірінші кезекте елдік мәселеден, осы бір темірқазақ нысанадан айнымаған ғибраты сүйсіндіреді. Сонау бір кездері газеттің «Қазақстан» деп аталуын елім деп дүрсілдеп соққан жүректің керемет нышанына балаймыз. Иә, сол бір аңсары азаттық болған азат ойлы газет «Қазақстан» бүгінгі әлем таныған тәуелсіз ел Қазақстанға айналғанға дейінгі небір қияпатқа толы тар жол, тайғақ кешулі күрестерге журналистік өреден әрқашан ой жүгіртіп отырғанымыз ләзім.

«Қазақ» газетінде М.Шоқай, Б.Майлин, М.Тынышбаев, Ш.Құдайбердіұлы, Ә.Ермеков, Р.Мәрсеков, М.Жұмабаев, М.Әуезов, Х.Болғанбаев, Х.Ғаббасов, Ж.Аймауытов, Ж.Ақпаев, Ж.Сейдалин, А.Бірімжанов, С.Торайғыров, Н.Құлжанова, С.Дөнентайұлы, Х.Досмұхамедұлы және А.Оразаевтар, т.б. авторлардың мақалалары жарияланып тұрды. Ұлт мүддесін қалам сертімен ұштаған осы арыстар қазақ бас­пасөзінің алғашқы толқын қайраткерлері де болды деп нық айта аламыз. Сонымен бір­ге, негізін Мұхамеджан Сералин қалаған, хал­қымыздың тарих көшінен кенжелеп қалған, бейқам болған өкінішін меңзеген атаумен шыққан «Айқап» журналы да елжандылық, ағартушылық үдесінен табылды.

Осы арадағы ең бір ғажап жағдай мынада. М.Дулатов жан салып жүріп 1917 жылдың соңы шамасында көпшіліктің қолдау көмегімен «Қазақ» газетін шығарушы «Азамат» серіктестігінің атына алты жыл бойы арман болып келген баспахананы 30 мың сомға сатып алады. Сөйтіп халқына қалаулы «Қазақ» газетін аптасына екі-үш рет шығарып тұруға мүмкіндік туып, жол ашылған-ды. Кейінгі зерттеулер нақ осы Торғай баспаханасының құрал-жабдықтары бүгінгі «Егемен Қазақстан», кешегі «Социалистік Қазақстанның ізашары болған «Ұшқын» газетін шығаруға пайдаланылғанын растайды. Мұның өзі сол газеттің, яғни еліміздің бүгінгі бас газетінің бастауында ұлттың ұлы ұстазы Ахаң – Ахмет Байтұрсынұлы мен оның серіктері тұрғанын және бір айғақтап анықтай түсетін жайт. Бұған түйетініміз, бүгінде еліміздің аға басылымы саналатын «Егемен Қазақстан» мен әр қазаққа қымбатты «Қазақ» газеті арасындағы байланысты тарихи дерек растап отыр.

Осындай қасиетті тұнықтан бастау алған, жиырмасыншы жылдардың басында-ақ «Қазақты қазақ дейік, қатені түзетейік!» деген Сәкен Сейфуллиннің қиянатқа қарсы алдаспан сөздерін басқан, тарихтың талай қилы кезеңдерінен абыроймен өте білген бүгінгі бас газетіміздің, қала берді бүкіл қазақ басылымдарының журналистері қалам сертіне адал. Баспасөз қайраткерлері әрқашан елдік мұраттың алдыңғы сапында.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Әлемнің 20-дан астам елінің үздік сәулетшілері Қазақстанның елордасында бас қосты

18.07.2018

Дәрен Абаев: «Шалқар» радиосының таратылымын кеңейту жұмыстары толық аяқталды

18.07.2018

Қазақстанның бірнеше облысында дауылды ескерту жарияланды

18.07.2018

Парижден 65 млн еуроға пәтер сатып алған қазақстандық кім?

18.07.2018

«Эйр Астана» Skytrax World Airline Awards сыйлығының жеті дүркін лауреаты атанды

18.07.2018

Түркістан облысында алты айда 202,4 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Триатлоннан өтетін ашық турнирде 300 адам жарысқа түседі

18.07.2018

Ақылы автотұрақ төлемін мобильді қосымша көмегімен төлеуге болады

18.07.2018

Сыр өңірінде жыл басынан бері 228 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Қазақстандық суретші Ядросыз болашақ үшін» сыйлығын жеңіп алды

18.07.2018

Әміре ауылындағы той

18.07.2018

Қызылордада АӨК саласында 10 инвестициялық жоба жүзеге асырылмақ

18.07.2018

Қамбаш көлінде демалушылардың қатары жыл сайын көбейіп келеді

18.07.2018

Сыр өңірінде жазасын өтеушілер диплом алып жатыр

18.07.2018

Қызылордада қалалық аурухана жаңа құрылғылармен толықты

18.07.2018

Жалағаш ауданында күн электр станциясының құрылысы басталды

18.07.2018

Елімізде жеңіл автокөліктердің саны артты

18.07.2018

Ұлттық ұланның «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы жас офицерлермен толықты

18.07.2018

Ханшалар киген қасаба

18.07.2018

Степ­ногорск қалалық тарихи-өлкетану музейі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу