Жалғыздық жыры

Жақында жастық шағында жарқылдап дәурен сүрген, марқұм ағамызбен бақытты ғұмыр кешкен, қазір сексеннің сеңгірін саялаған бір жақсы апамыздың көңілін сұрап, халін білгенбіз. 

Егемен Қазақстан
11.07.2018 300
2

«Е-е, шырақтарым-ай, несін айтасың, менде ауру дейтін ауру жоқ, менің ауруым – жалғыздық, қой!» дегенінде тіліміз байланғандай, үнсіз жабырқап қалғанбыз. Құдайға шүкір, ұл да бар, қыз да бар. Қос-қостан. Құдай көп көрмесін, немере де жетерлік. Бірақ жұмыс бабымен, тіршілік ыңғайымен жан-жаққа тарап кеткен. Қарт анаға мойын бұруға мұршалары жоқ. Күтуші жалдаған. Жағдайын жасаған. Сонымен шаруаны, ана алдындағы перзент парызын біттіге санаған. Бірақ олар осы «жақсылығымен» аналарын жалғыздық дертіне, бұл дүниедегі ең ауыр дертке шалдықтырғандарынан бейхабар.

Біз бұл арада әлдекімдерді айыптаудан аулақпыз. Жалпы, пәни тірлікте әйтеуір бір жалғыздықтан ешкім құтыла алмаса керек. Атам қазақта жалғыздық феномені ежелден бар, белгілі нәрсе. «Атадан тудым жалқы боп, Жақыннан көрдім талқы көп» деп жырлаған Ақтамберді жырау бабамыз сол замандағы жалғыздық сұрқын жақсы кейіптейді. «Жағама қолдың тигенін, жалғыздық, сенен көремін. Жамаулы киім кигенім, Жарлылық, сенен көремін». Иә, жалғыздық адамға жапа шектіреді, залал келтіреді, қапа қылады, қор қылып төмендетеді екен. Осыған орай көмекей әулие Бұқар жырау: «Рулының оғы қалса табылар, Жалғыздың тартатұғын жағы қалса табылмас» деп тегін айтпаса керек. Бұл сол замандағы жалғыздардың санатқа ілінуінің, қоғамдағы орнын алуының аса қиындығын тәуір тұспалдап аңғартады.

Бабалардың далалық философиясында жалғыздық категориясына ерекше мән беріліп, оның дәлме-дәл сипаттамасы бір-ақ ауыз сөзбен соншалықты ғажап айқындалады. Иә, шынымен-ақ, «Жалғыздың жары – Құдай», әйтпесе «Жалғыздық Құдайға ғана жарасады». Осынау даналық нақылдар жалғызды әрі жұбатады, әрі жалғыздықтан құтылудың жолын іздеуге жетелейді.

Жалғыздықтың түрі көп. Қандай жалғыздық болмасын жанға азап шектіреді. Ақтамберді жыраудың айтып отырғаны ағайынның аздығынан, туыстың кемдігінен, бірге туған бауырдың жоқтығынан болған жалғыздық. «Жалғыздың үні шықпайтын, жаяудың шаңы шықпайтын» болғандықтан олар несібесінен қағылады, төрден төмендетіліп шеттетіледі. Адамға бауыр, туыс, бала қай кезде де керек. Онсыз өмірдің мәні де, сәні де жоқ. Ақын Төлеген Айбергенов айтса айтқандай, «Болғанмен бойда қандай күш, Не жетсін бауырың болғанға. Жападан жалғыз мен байғұс келе жатқандаймын орманда». Осы кептегі, осындай шерлі сезімдегі жалғыздар аз ба арамызда?! Бәлкім, өзіміз де сондай жалғыздардың бірі шығармыз. Қалай болғанда да Құдай жалғыздықтан сақтасын. 

Жалғыздықтың ең ауыры – рухани жалғыздық. Ол дертке көбінеки күнделікті күйбең тірлікті күйттейтін, бар уайымы ішер ас, киер киімнен аспайтын тоғышар санадағы қарапайым пенделер емес, ойшыл даналар ұшырайды. Себебі хакім Абай айтқандай, «ойлы адамға қызық жоқ бұл жалғанда». Ойшылдардың пешенесіне жалғыздық жазылған ба дерсіз. Бірақ ол көптің көсегесін көгерту жолындағы, қазағының қамын жеп, қайғы ойлаған, ұлы адамның ұлы жалғыздығы, пайғамбардай пұшаймандығы болатын.

Бір сәт зер салайықшы: «Ендігі жұрттың сөзі – ұрлық-қарлық. Саналы жан көрмедім сөзді ұғарлық. Осы күнде, осы елде дәнеңе жоқ Мейір қанып, мәз болып қуанарлық». Міне, осындай халдегі, осындай жағдайдағы жан азабын кешкен Абай жалғыз болмағанда кім жалғыз болмақ еді? Басқа да тауқымет-налалары аз болғандай, кең далада, қалың жұртының ортасында, қара шаңырағының астында жебір жалғыздықтың керсен-керсен уын ішкен Абай: «Атадан алтау, Анадан төртеу, Жалғыздық көрер жерім жоқ. Ағайын бек көп, Айтамын ептеп, Сөзімді ұғар елім жоқ. Моласындай бақсының Жалғыз қалдым – дәп шыным!» деп зар күйін толғады. Сонысымен де Абай бақида жалғыз қалмады. Хакім қазағымен мәңгілік бірге. «Мыңмен жалғыз алысқан, соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен, жұмбақ адамның жүрегіне терең бойлауды» әлде де болса қазағыма нәсіп етсін. Солай еткенде ең ұлы қазақтың жалғыздығының сырын да тереңірек ұғына түсерміз. 

Жалпы, шығармашыл тұлға табиғаты жалғыздыққа бейім. Мағжандай зарлық ақынның: «Ақында адамзатта дос болмайды» деген сөзі осыған айғақ. Заманмен, қоғаммен, көпшілік ортамен түсіністік табу – жалғыздықтың ем-шипасы, дауасы да сол. «Адамды адам түсінбеу – бір ақырет» дейді Мұқағали. Одан соң: «Ойлы жас, түсініпсің, рахмет!» деп жұбанады. Демек, Мұқағали кер замандағы жан жалғыздығынан құтылуға өзі де жол салып отырғанын, өзіне деген халықтың сүйіспеншілігін, оқырманның құрметін сезінгенін байқаймыз. Кезінде қазақтың арда ақындары Қасым, Жұмекен, кейінгі Жұматай, Кеңшіліктер де жалғыздықтан азат болды деп айта алмаймыз. Бәлкім, жан жалғыздығы оларды рухани азаттыққа самғатқан болар.

Қалай десек те, жалғыздық феномені – жалпыадамзаттық философиялық категория. Түптің түбінде, Ескендір Зұлқарнайын, Наполеон, Шыңғыс хан, Сталин сияқты әлемді тітіреткен тиран тұлғалар да жалғыздыққа ұшырамай қалмаған. Жалғыздық жыры да – мәңгілік жыр. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

16.02.2019

Алматыда студенттер арасында «IITU Robocon 2019» роботехника чемпионаты өтті

16.02.2019

Павлодарда «Қаһармандар» республикалық қоғамдық қорының филиалы ашылмақ

16.02.2019

Сенатор Ә.Құртаев Азия елдері парламентшілерінің кездесуіне қатысты

16.02.2019

Павлодарда «Инвесторлар үйі» ашылады

16.02.2019

Қостанайда үш күн бойы халықаралық дирижерлер форумы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу