Таңғажайып торпедолар

Еліміздегі ең көне өндіріс ошақтарының бірі деп Алматыдағы машина жасау зауытын айтуымызға әбден болатын шығар. Олай деуімізге зауыттың ғасырға жуық тарихы себеп. Өндіріс бүгінгі күн талабына бейімделіп, жұмысын жалғастырып тұрған зауыт ретінде де ерекшеленеді. Бұл зауыт дәстүрлі KADEX көрмесінің тұрақты қатысушысы ретінде жаңа әлемдегі әскери және қорғаныс өнеркәсібі саласында да әйгілі.

Егемен Қазақстан
12.07.2018 4665

1942 жылы жаппай эвакуа­ция­ланған ны­сандар қатарында Махачкаладан Алматыға көші­ріл­ген зауыт Кеңес ода­ғының қуатты мемлекет ретінде қа­лып­­тасуына үлес қосқан. Кеңес одағы үшін әскери өндіріс пен қару-жарақ зауыттарының маңызы орасан болғаны белгілі.

Олардың жұмысы мейлінше құпия сақталып, аса сақтықпен қадағаланатын. Кезінде Алма­ты­дағы зауыттың ауласына ұшқан құстан өзге тірі жан бейсауат кіре алмайтын болған. Қазір ғой Махачкаладан көшірілген зауыт­тың КСРО әскери теңіз флоты үшін оқтұм­сы­қт­ы торпедо шы­ғарғанын білу ешқан­дай қиын­дық тудырмайды. Ал соғыс уа­қы­тында, одан кейінгі кезеңде де за­уыттың жұмысы жайлы дерек жоқтың қасы еді. Тіпті 1960-1980 жылдар аралығындағы «қырғи қабақ соғыс» дәуірінде Киров зауытының жұмысы кү­шейтіліп, құпиялылық деңгейі де жо­ғарылаған. Кезіндегі Кеңес одағынан бөл­ек Варшава шартына біріккен мем­ле­кеттердің әскери қажеті үшін өнім жаса­ған зауыт шетел барлаушыларының түн ұйқысын төрт бөлгенге ұқсайды.

Біз арнайы рұқсаттама алып, атақты зауыттың жұмыс барысын өз көзімізбен көріп-білуге мүмкіндік алдық. Зауыттың өткені мен бүгіні туралы әңгімелеп берген бас инженер Валентин Сундюков өткен ғасырдың 60-жылдары болған бір қызық оқиғаны баяндап берді. Ол кезде Алматы көшелері қазіргідей емес еді. Қоғамдық көліктен трамвайлар ғана жүретін. Зауыт орын тепкен Космонавтар мен Пастер көшесінің қиылысында аялдама болған екен. Бірде жұмысқа асық­қан жұмысшы түсетін тұсын ұмы­тып қа­лып, трамвай кондукторына «Торпедо зау­ытынан тоқтап кетіңізші» дейді дауыстап. Әрине ол кезде бұл зауыттың әскери мақсатта жұмыс істейтінін жұрт білмейтін еді. Кейін жұмысшыны арнайы қызмет әбден тексеріп, ығыр қылған көрінеді...

Қазір зауытта әскери жаб­дық­тарды қа­лыпқа келтіру мен жөндеу жұмыс­та­рынан бөлек, тау-кен өндірісі, темір жол құрылысы және мұнай өндіру ба­ғы­тына қажетті құрылғылар мен қо­сал­қы бөлшектер жасау жанданған. Қа­рап отырсақ, қазақстан экономикасын өрге сүй­рейтін маңызды салалардың жұ­мы­сын жандандыруға айтарлықтай ықпал етіп отыр. Кәсіпорында төрт жүзге жуық жұмысшы еңбек етеді.

– Біздің зауыттың әскери теңіз флоты үшін жойқын қару жасағаны ендігі уақытта тарих қана. Кезінде су астындағы және су бетіндегі қарсыластарды жою үшін қолданылатын оқтұмсықты торпедолар сериясы шығарылып келді. Зауыттағы соңғы қару-жарақ партиясы 1990 жылы тапсырыс берушіге жөнелтілді. Санаулы айдан кейін КСРО тарады. Көп ұзамай өндіріс те тоқтады. Зауыттың жағдайы нашарлап кетті. Тәуелсіздіктің нығаюымен ғана өндіріске қайта қан жүгірді. Бүгінде біз еліміздің қорғаныс өнеркәсібі үшін ерекше маңызы бар кәсіпорынға айналдық. «Қазақ­стан Инжиниринг» компания­сы­ның қана­тының астында дамып ке­леміз. Тек әс­кери өндіріске қа­жет­ті бөлшектерден басқа ауыл шаруашылығына, мұнай өндірі­сіне қажетті құрылғылар жасауға тапсырыс алдық, – дейді зауыттың бас инженері Валентин Сундюков.

Зауыт ауласындағы цехтардың жұ­мысы бір тоқтамайды. Мұнда кәсіп­орында жасалатын қосалқы бөл­шек­тер мен құрылғыларға қажетті дүние­лер­дің барлығы дайындалады. Ел эко­номикасының маңызды секторларына аса қажетті дүниелер осы жерде өн­ді­рі­леді. Мысалы, кеме жасау өндірісі үшін дайындалатын гидравлика жүйесі үшін резеңке қаптамалардың алуан түрі байыту цехында жасалады. Яғни шикізаттан дайын өнім шығарады.

Қажетті бөлшектердің зауыт аума­ғын­да жасалуы қорғаныс өнеркәсібі бой­ынша қалыпқа кел­тіру, жөндеу жұ­мыс­тарын жүр­гізуге оң ықпал етіп отыр. Әсі­ресе осыдан 20 жыл бұрын зауыт­та жасалған торпедоларды толықтай қайта жасақтау кезеңі басталғалы бері тапсырыс көлемі айтарлықтай өсті.

Кезінде жасалған қару-жарақ түр­ле­рінің сапалы жұмысына зауыт 20 жылға кепілдік беретін. Осы уақыт аралығында қолданылмаған торпедолар қоймаларда сақталуға тиіс. Әрине бейбіт заманда су астындағы соғыстың болмағаны керек. Ал қару түрі әскери қуатты­лық­ты арттыру үшін сақтала­тыны анық. Заманында Киров зауытының өнімін сатып алған шетелдік әскерилер қазір сол өнімдерді қайта қалыпқа келтіруге тапсырыс беріп отыр.

Зауыт Қазақстанда өтетін KADEX көр­месінің тұрақты қаты­сушысы ретін­де өз өнімдерін әлем елдерінің назарына ұсынып келе жатқанын айрықша атап өткен ләзім. KADEX-2018 көр­ме­сі­не биыл отандық және шетел­дік қор­ғаныс-өнеркәсіп кешені, ғарыштық са­ла мен ақпарат­тық қауіпсіздік сала­сы­ның кәсіп­орындары, жетекші кон­струк­торлық бюро мен ғылыми-зерттеу инс­титуттары қатысты. Әлемнің АҚШ, Бразилия, Германия, Из­раиль, Үндістан, Қытай, Ресей тәрізді 26 елінен 294 кәсіпорын өз өнімдерін әкелді. Алматыдағы машина жасау зауыты да көрмеге өз өнімдерін ұсынды.

2016 жылы Астанада өткен халық­ара­лық қару-жарақ көр­ме­сіне зауыт «5365-К» аталатын торпедо макетін ұсынған болатын. Кезінде «243 өнім» деген шартты атаумен әйгілі болған тор­педо түрін зауыт қабырғасында жа­сау­ға қазір мүмкіндік бар. Бұл шет мем­лекеттердің әскери ма­мандарының қызы­ғушылығын туғызған екен. Ал би­ылғы көр­меде қатысушылар назарына осы торпедо түрінің оқу-жаттығу мақ­сатында қолданылатын нұсқасы ұсынылды.

– Біздің бұл торпедомызды жаттығу жасау кезінде тұрақты қол­дануға болады. Яғни торпедода оқтұмсық болмайды, құрыл­ғы қауіпсіз. Су астында басқа­руға ыңғайлы, тиісті нысандарды анықтау мен шартты түрде «жою­ға» қолдануды оқып-үйрену үшін жасалды, – дейді бас инженер.

 Бәлкім біз аса әсірелеп айтатын шығар­мыз, бірақ Алматыдағы зауыт­та жасалған өнімді «Таң­ға­жайып торпедо» деуге әбден лайық. Әрине Қазақстан бей­бітшілік жолында белін бекем бу­ған, бітімгерлік бағытты ту еткен ел. Біз әлемге ядролық қарудан бас тару жө­ніндегі үндеу тастаған алғаш­қы мем­ле­кетпіз. Дәл осы мақ­сатта кез келген жой­ғыш және оқ­тұмсықты қару түрлерін де бей­біт мақсатқа қолдану ісінде үлгі көр­сетуіміз орынды. С.Киров атын­дағы зауытта жасалған оқу-жаттығу торпедосы бұған дәлел.

Ал зауыттың халық тұрмы­сын­да қол­данылатын өнім шығаруға бет бұр­ғаны рас. Мысалы, зауыт конс­трукторлары роторлы ав­тотұрақтар құрастырып, сынақтан өткізуде екен. Егер бұл жоба сәтті жүзеге асса, үлкен қалалардағы көлік қоятын орындарға қатысты қиындық шешімін табуы мүмкін. Бұдан басқа инновациялық жобалар бар. Электромобильдерді қуаттандыруға арналған бірегей бекет пен «Пионер» атты шағын электроцикл көлігін құрастыру жұмыстары да аяқталуға жақын.

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»

Алматы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Әлемнің 20-дан астам елінің үздік сәулетшілері Қазақстанның елордасында бас қосты

18.07.2018

Дәрен Абаев: «Шалқар» радиосының таратылымын кеңейту жұмыстары толық аяқталды

18.07.2018

Қазақстанның бірнеше облысында дауылды ескерту жарияланды

18.07.2018

Парижден 65 млн еуроға пәтер сатып алған қазақстандық кім?

18.07.2018

«Эйр Астана» Skytrax World Airline Awards сыйлығының жеті дүркін лауреаты атанды

18.07.2018

Түркістан облысында алты айда 202,4 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Триатлоннан өтетін ашық турнирде 300 адам жарысқа түседі

18.07.2018

Ақылы автотұрақ төлемін мобильді қосымша көмегімен төлеуге болады

18.07.2018

Сыр өңірінде жыл басынан бері 228 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Қазақстандық суретші Ядросыз болашақ үшін» сыйлығын жеңіп алды

18.07.2018

Әміре ауылындағы той

18.07.2018

Қызылордада АӨК саласында 10 инвестициялық жоба жүзеге асырылмақ

18.07.2018

Қамбаш көлінде демалушылардың қатары жыл сайын көбейіп келеді

18.07.2018

Сыр өңірінде жазасын өтеушілер диплом алып жатыр

18.07.2018

Қызылордада қалалық аурухана жаңа құрылғылармен толықты

18.07.2018

Жалағаш ауданында күн электр станциясының құрылысы басталды

18.07.2018

Елімізде жеңіл автокөліктердің саны артты

18.07.2018

Ұлттық ұланның «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы жас офицерлермен толықты

18.07.2018

Ханшалар киген қасаба

18.07.2018

Степ­ногорск қалалық тарихи-өлкетану музейі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу