Сағындырған сал Біржан – ақын Сара

Өткен сенбі күні Бурабай баурайындағы Абылай хан алаңында тұңғыш рет ашық аспан астында Астана қаласының 20 жылдық мерейтойы құрметіне әйгілі композитор Мұқан Төлебаевтың «Біржан-Сара» операсы Open Air форматында қойылды. Қойылымды ұлы өнерге іңкәр көңіл көрерменмен бірге Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та тамашалады.

Егемен Қазақстан
16.07.2018 566

Жиналған қауымда таңырқау мен таңдану бар. Құштар көңіл­дің ынтызарлығы да басым. Абылай хан атамыз алты Алаш­қа қырық жылдан астам билі­гін жүргізген Бурабайдың бау­райы бір сәт демін ішіне тар­тып, тына қалғандай. Абылай хан­ның арманын орындаған Елба­сын ашық алаңда ыст­ық ықыласпен қарсы алған көп­ші­лік қошеметінен соң рухани шәрбәтін шөліркей тосқан қой­ылым да басталып кетті. Көз алдымызда атақты Қоянды жәр­меңкесі. Бағзы заманның жәр­меңкесі – сауда-саттық қана емес, ұлы өнердің ошағы. Дыр­ду думан, сән мен салтанат, қарба­лас­қан қауым. Бәрі бір сәт тына қал­ды. Біржан келе жатыр, алты Алашқа аты шыққан атақты Бір­жан сал! Ел назары соған ауған. Төрт аяғын тең басқан боз жор­ға­сын тайпалтып Біржан сал қау­ма­лаған қауымның құшағына енді. Күміспен көмкерілген әсем пәу­ес­кесімен атағы жер жарған, ай нұр­лы, ару сипатты ақын Сара да жетті. Қоянды жәр­меңкесінің буырқанған бар қы­зы­ғы енді басталғандай. 

Асылында, аса көрнекті ком­по­­зитор Мұқан Төлебаевтың шы­ғар­машылық жолында осы опера маңызды орын алады. Ол – қазақ өнерінің биік шыңы. Міне, сондықтан ашық дала төсінде тұңғыш рет өткен дала операсы көрермен көңілін бірден баурап алды. Сезім күші алабұртқан, алаңдатқан, аспандатқан мол екен. Ал лиризм, музыка тілінің дәстүрлі әуені, қойылымның есіңді шығаратын динамикасы еріксіз жетелейді. Қос дарынның жеке бастарындағы трагедияны әлеуметтік-тарихи құбылыспен тартыс деңгейіне көтере білген сюжетімен сүйсіндірді. Ұлы даланың үлкен симфониялық көрінісі барлық айшықты бояумен көз алдыңа келген сәтте мол шеберліктің биік деңгейін жан дүниеңмен ұғасың. Бурабайдың би­ші қайыңдарындай ырғалған ыр­ғақ желісінің шымырлай шымыр өрлеуі көрермен көңілін өзі­не тарта түседі. Композитор Бір­жан сал музыкаларына шы­ғар­­­машылық тұрғыдан айрықша үңілген екен. 

Сахнада күн мен түннің ал­мас­­қаны тәрізді жақсылық пен жамандық, мөлдір махаббат пен пасықтық мәңгілік бітіспес ұлы майдан ашып жатты. Пенденің пешенесіне жазылған алуан түрлі мінез-құлықтың бәрі бар. Сан тарапқа соқпақ салған тағдыр шіркіннің соқталы ізі де. Сол пенделік мінезден сал Біржан мен ақын Сара ада. Өмір­дің өкпек желіне тоңса да тұла бойлары ғана емес, Жөкей­дің ай­дынындай толқып жатқан жан дүние­леріне де қылаудай кіршік жұқ­тырмақ емес. Олардың бір-біріне деген қоламтаның шоғын­дай ыстық, жоқ одан да қызулы ла­пыл­даған жан сезімін ешкім «Көк­шетаудың боқтығына» көме алмақ емес. Іңкәр көңілдер жан дүниелеріндегі таңғы шықтай мөлдіреген таза, адал сезімдері үшін күресті. Жаратқан ие сый­ла­ған толайым таланттарын тәрк етіп. 

Қос ғашықтың табысып қуанғанына, зұлымдықпен алысып күйрей құлаға­нына куә болған көрерменнің де біресе көңілдегі қуаныш лебі атойлап, енді бірде көкіректері өкініштен қарс айырылып отырды. 

– Осы бір ғажайып туындыны Бурабай баурайында көрермен назарына ұсынудың айрықша мәні бар, – деді Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы, – киелі топырақта Алаштың асып туған саңлағы Біржан сал мен ақын Сара халқымен табысып, әр көкірекке асыл сезімдердің дәнін егеді. Өмірге, өнерге ынтызарлық арта түседі. Ел рухы көтеріліп, өткеннің қадірін ұғып, кемел келешектің кестеленген кеңістігіне ұмтылыс артады. 

Айтса айтқандай, Мәдениет және спорт министрлігінің осы бір тәмам елді тәнті еткен жаңашылдық реңі жалпақ жұрттың жан дүниесін шуақты нұрға бөледі. 

– Туған жердің топырағында өнер көрсету жауапкершілік жүгін еселей түседі екен, – деді тілшілермен тілдескен сәтінде Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Майра Мұхамедқызы, – көңіліміз алабұртып алаңдап, тыңғылықты дайындалдық. Алла аруағы қолдаса, діттеген жерден табыламыз деп ойлаймыз. Бұл қойылымның жөні бөлек, жолы басқа. Күні кеше сал Біржанның сұлу, сырбаз әндері қалықтап, өнері өріс жайған өлке – қасиетті Көкшеде талғампаз көрерменнің жан дүниесіне жарасымды олжа салу үшін тынбай еңбектендік.

Операның жаңа музыкалық-сахналық редакциясының авторы – қоюшы режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Асхат Маемировтің, қоюшы дирижер – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Абзал Мұхитдиновтердің орынды шешімдеріне көрермен дән разы. Басты партияларды сомда­ған­дарға да. Біржан – халықаралық конкурстардың лауреаты Мейір Байнеш, Сара – Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Майра Мұхамедқызы, Жанбота – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Жанат Шыбықбаевтардың жаһұттай жарқыраған жарқын өнері Бурабай баурайындағы көрерменді тәнті етті. Тәнті еткені сол, ақ жауынның астында көдедей көп көрермен тапжылмай отырып көрді. Бурабайдың биігіне ілініп қалған, желіні жер сызған қазбауыр бұлттар да төл табиғатының тамаша перзенттерімен жолыққанына жандары иіп, қуаныштың көз жасын төгіп-төгіп жіберді. 

– Бұл бір естен кетпес күннің бірі болды. Не деген ғажап туынды, – дейді Біржан сал ауданынан келген Сапар Бейсеков ақсақал, – ел ішіндегі аңыз-әңгімеде, көркем әдебиетте, кестеленген бейне, өзгеше өріс жаятын. Бүгінгі туынды мәңгілік бейнеге жаңаша мазмұн үстемелеген, өзгеше өң берген дүние екен.

Сахнадағы қойылымның маз­мұ­ны­мен, мәнімен көрермен көңілі тазарса, ақ жауынның әсерінен Бурабай баурайындағы тіршіліктің дидары жуылды. Сөйтіп тебіренген дархан дала да, төл өнердің төресіне сүйсінген тәмам ел де рухани жаңғырып, жасарып, жайнап қалды. Түн жарымын еңсеріп тараған жұрт қайран Біржан, қайран Сара деп, көздері жасқа шыланып, көкіректерін мөлдір мұң тербеп қайтты. Бірақ дәтке қуаты сол асылдардың мәңгі өлмес ұлы мұрасы мәңгілік елмен бірге жараспақ. Өнердің де, өнер иесінің де өміршең болатындығы осы ғой, шіркін!

Байқал БАЙӘДІЛ,
«Егемен Қазақстан» 

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Мәлік Отарбаевтың «Бір қайыры бар дүние» кітабының тұсакесері өтті

15.08.2018

Алматыда қалай баспаналы болуға балады?

15.08.2018

Анасын сағынғандар оқитын кітап

15.08.2018

Ақтауда «Қазақстанның үздік тауары-2018» байқауы өтеді

15.08.2018

Атырау облысында жергілікті бюджеттен талапкерлерге 230 грант бөлінді

15.08.2018

Мәдениетке мән берсек...

15.08.2018

Лондонда көлік парламент ғимараты қоршауына соғылды

15.08.2018

Қазақстанда екінші рет ҰБТ тапсыру басталды

15.08.2018

Батырхан ҚҰРМАНСЕЙІТ. АҚШ пен Қытай арасындағы мәселелер

15.08.2018

Нұрбах РҮСТЕМОВ. Прагматизм, көпвекторлық және ұлттық мүдделер

15.08.2018

Белбасарда құны 350 миллион теңгені құрайтын спорт кешенінің құрылысы басталды

15.08.2018

Алматыда жазғы жастар лагері ашылды

15.08.2018

БҚО-да биыл меценаттардың көмегімен 46 жоба жүзеге асты

15.08.2018

Халықаралық Армия ойындары мәреге жетті

15.08.2018

Бурабайдың баурайынан сансыз бұлақ бұрынғыдай ақпай тұр

15.08.2018

Атырау облысында құрылыс саласының үздіктеріне құрмет көрсетілді

15.08.2018

Бүгін Шәмші Қалдаяқовтың туған күні

15.08.2018

Құрбан айт мерекесі тамыздың 21-і күні басталады

15.08.2018

Аралды құтқару – әлемді құтқарумен пара-пар

15.08.2018

Эдуард Успенский өмірден озды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу