Сағындырған сал Біржан – ақын Сара

Өткен сенбі күні Бурабай баурайындағы Абылай хан алаңында тұңғыш рет ашық аспан астында Астана қаласының 20 жылдық мерейтойы құрметіне әйгілі композитор Мұқан Төлебаевтың «Біржан-Сара» операсы Open Air форматында қойылды. Қойылымды ұлы өнерге іңкәр көңіл көрерменмен бірге Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та тамашалады.

Егемен Қазақстан
16.07.2018 732
2

Жиналған қауымда таңырқау мен таңдану бар. Құштар көңіл­дің ынтызарлығы да басым. Абылай хан атамыз алты Алаш­қа қырық жылдан астам билі­гін жүргізген Бурабайдың бау­райы бір сәт демін ішіне тар­тып, тына қалғандай. Абылай хан­ның арманын орындаған Елба­сын ашық алаңда ыст­ық ықыласпен қарсы алған көп­ші­лік қошеметінен соң рухани шәрбәтін шөліркей тосқан қой­ылым да басталып кетті. Көз алдымызда атақты Қоянды жәр­меңкесі. Бағзы заманның жәр­меңкесі – сауда-саттық қана емес, ұлы өнердің ошағы. Дыр­ду думан, сән мен салтанат, қарба­лас­қан қауым. Бәрі бір сәт тына қал­ды. Біржан келе жатыр, алты Алашқа аты шыққан атақты Бір­жан сал! Ел назары соған ауған. Төрт аяғын тең басқан боз жор­ға­сын тайпалтып Біржан сал қау­ма­лаған қауымның құшағына енді. Күміспен көмкерілген әсем пәу­ес­кесімен атағы жер жарған, ай нұр­лы, ару сипатты ақын Сара да жетті. Қоянды жәр­меңкесінің буырқанған бар қы­зы­ғы енді басталғандай. 

Асылында, аса көрнекті ком­по­­зитор Мұқан Төлебаевтың шы­ғар­машылық жолында осы опера маңызды орын алады. Ол – қазақ өнерінің биік шыңы. Міне, сондықтан ашық дала төсінде тұңғыш рет өткен дала операсы көрермен көңілін бірден баурап алды. Сезім күші алабұртқан, алаңдатқан, аспандатқан мол екен. Ал лиризм, музыка тілінің дәстүрлі әуені, қойылымның есіңді шығаратын динамикасы еріксіз жетелейді. Қос дарынның жеке бастарындағы трагедияны әлеуметтік-тарихи құбылыспен тартыс деңгейіне көтере білген сюжетімен сүйсіндірді. Ұлы даланың үлкен симфониялық көрінісі барлық айшықты бояумен көз алдыңа келген сәтте мол шеберліктің биік деңгейін жан дүниеңмен ұғасың. Бурабайдың би­ші қайыңдарындай ырғалған ыр­ғақ желісінің шымырлай шымыр өрлеуі көрермен көңілін өзі­не тарта түседі. Композитор Бір­жан сал музыкаларына шы­ғар­­­машылық тұрғыдан айрықша үңілген екен. 

Сахнада күн мен түннің ал­мас­­қаны тәрізді жақсылық пен жамандық, мөлдір махаббат пен пасықтық мәңгілік бітіспес ұлы майдан ашып жатты. Пенденің пешенесіне жазылған алуан түрлі мінез-құлықтың бәрі бар. Сан тарапқа соқпақ салған тағдыр шіркіннің соқталы ізі де. Сол пенделік мінезден сал Біржан мен ақын Сара ада. Өмір­дің өкпек желіне тоңса да тұла бойлары ғана емес, Жөкей­дің ай­дынындай толқып жатқан жан дүние­леріне де қылаудай кіршік жұқ­тырмақ емес. Олардың бір-біріне деген қоламтаның шоғын­дай ыстық, жоқ одан да қызулы ла­пыл­даған жан сезімін ешкім «Көк­шетаудың боқтығына» көме алмақ емес. Іңкәр көңілдер жан дүниелеріндегі таңғы шықтай мөлдіреген таза, адал сезімдері үшін күресті. Жаратқан ие сый­ла­ған толайым таланттарын тәрк етіп. 

Қос ғашықтың табысып қуанғанына, зұлымдықпен алысып күйрей құлаға­нына куә болған көрерменнің де біресе көңілдегі қуаныш лебі атойлап, енді бірде көкіректері өкініштен қарс айырылып отырды. 

– Осы бір ғажайып туындыны Бурабай баурайында көрермен назарына ұсынудың айрықша мәні бар, – деді Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы, – киелі топырақта Алаштың асып туған саңлағы Біржан сал мен ақын Сара халқымен табысып, әр көкірекке асыл сезімдердің дәнін егеді. Өмірге, өнерге ынтызарлық арта түседі. Ел рухы көтеріліп, өткеннің қадірін ұғып, кемел келешектің кестеленген кеңістігіне ұмтылыс артады. 

Айтса айтқандай, Мәдениет және спорт министрлігінің осы бір тәмам елді тәнті еткен жаңашылдық реңі жалпақ жұрттың жан дүниесін шуақты нұрға бөледі. 

– Туған жердің топырағында өнер көрсету жауапкершілік жүгін еселей түседі екен, – деді тілшілермен тілдескен сәтінде Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Майра Мұхамедқызы, – көңіліміз алабұртып алаңдап, тыңғылықты дайындалдық. Алла аруағы қолдаса, діттеген жерден табыламыз деп ойлаймыз. Бұл қойылымның жөні бөлек, жолы басқа. Күні кеше сал Біржанның сұлу, сырбаз әндері қалықтап, өнері өріс жайған өлке – қасиетті Көкшеде талғампаз көрерменнің жан дүниесіне жарасымды олжа салу үшін тынбай еңбектендік.

Операның жаңа музыкалық-сахналық редакциясының авторы – қоюшы режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Асхат Маемировтің, қоюшы дирижер – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Абзал Мұхитдиновтердің орынды шешімдеріне көрермен дән разы. Басты партияларды сомда­ған­дарға да. Біржан – халықаралық конкурстардың лауреаты Мейір Байнеш, Сара – Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Майра Мұхамедқызы, Жанбота – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Жанат Шыбықбаевтардың жаһұттай жарқыраған жарқын өнері Бурабай баурайындағы көрерменді тәнті етті. Тәнті еткені сол, ақ жауынның астында көдедей көп көрермен тапжылмай отырып көрді. Бурабайдың биігіне ілініп қалған, желіні жер сызған қазбауыр бұлттар да төл табиғатының тамаша перзенттерімен жолыққанына жандары иіп, қуаныштың көз жасын төгіп-төгіп жіберді. 

– Бұл бір естен кетпес күннің бірі болды. Не деген ғажап туынды, – дейді Біржан сал ауданынан келген Сапар Бейсеков ақсақал, – ел ішіндегі аңыз-әңгімеде, көркем әдебиетте, кестеленген бейне, өзгеше өріс жаятын. Бүгінгі туынды мәңгілік бейнеге жаңаша мазмұн үстемелеген, өзгеше өң берген дүние екен.

Сахнадағы қойылымның маз­мұ­ны­мен, мәнімен көрермен көңілі тазарса, ақ жауынның әсерінен Бурабай баурайындағы тіршіліктің дидары жуылды. Сөйтіп тебіренген дархан дала да, төл өнердің төресіне сүйсінген тәмам ел де рухани жаңғырып, жасарып, жайнап қалды. Түн жарымын еңсеріп тараған жұрт қайран Біржан, қайран Сара деп, көздері жасқа шыланып, көкіректерін мөлдір мұң тербеп қайтты. Бірақ дәтке қуаты сол асылдардың мәңгі өлмес ұлы мұрасы мәңгілік елмен бірге жараспақ. Өнердің де, өнер иесінің де өміршең болатындығы осы ғой, шіркін!

Байқал БАЙӘДІЛ,
«Егемен Қазақстан» 

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Таразда Астана атауын ауыстыруға байланысты акция өтті

25.03.2019

Елбасы Кеңсесінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары тағайындалды

25.03.2019

Илон Маск: Марста қалашық салына бастағанын көргім келеді

25.03.2019

«Алтын адам» Татарстан төрінде

25.03.2019

Атырауда «Елордамыз – Нұр-Сұлтан» атты мерекелік концерт өтті

25.03.2019

Мұғалжар ауданында аз қамтылған отбасыларға қаржылай сертификаттар берілді

25.03.2019

Ж. Қасымбек Батыс Қазақстан облысының көктемгі су тасқыны кезеңіне әзірлігін тексерді

25.03.2019

Дархан Кәлетаев Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды

25.03.2019

Жалғыз райхан жәудіреп жазға қалды

25.03.2019

26 наурызда еліміздің бірқатар аймағында дауылды ескерту жарияланды

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

25.03.2019

Жеңіс Қасымбеков Ақмола облысының көктемгі су тасқынына дайындығын тексерді

25.03.2019

Қаламқас мұнай кен орнында ұңғыма жанып жатыр

25.03.2019

Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясының кезекті отырысы өтті

25.03.2019

Ұлтты өркениет көшіне қосқан кемеңгер - Шәбден Тілеумұрат

25.03.2019

Нұр-Сұлтан атауының берілуі өте орынды әрі лайықты шешім болғаны анық - Әнуарбек Мұхтарханов

25.03.2019

The Associated Press: Назарбаев тұрақтылық пен ұлтаралық бейбітшілікті қолдаған Қазақстанды құрды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу