Қаралы үйдің қонақасы қағидатын қайта қарау қажет

Жуырда «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған Серікбай Тұржан қарияның «Ысырапшыл дәстүрден арылайық!» деген мақаласымен танысып, көптің көңілінде жүрген мәселені жайып салғанына разы болдық.

Егемен Қазақстан
24.07.2018 3557
2

Ой елегінен өткізсек, әлі біздің қоға­мымызда орынды-орынсыз­ сән-салтанат жетіп-артылады. Ру-руға бөлініп алып, жыл сайын ас беру, ат шаптыру көп аймақта үй­рен­шікті дәстүрге айналды. Ата-бабаларымыздың тарихын зерттеу, ұлт батырларын еске алу, аруақтарға ас беру, өңірдің бел­гілі тұлғаларына, батырларына ескерт­кіш пен күмбез-белгі орнату, білгенімізді қағазға түсіру, олардың есімдерін келер ұрпаққа жеткізу керек те шығар. Бірақ бұл тым шегінен шығып, бәсекеге айналып кетпеуін ұмытпауымыз керек сияқты.

Өткен күндердің бірінде Ақ­тө­бе өңірінің діни басқармасы облыс көлеміндегі имамдардың басын қосып, қайтыс болған адамның қо­нақасы садақасын ықшамдап өткізуге, ысырапқа жол бермей, өлікті соңғы сапарға шығарып салу кезінде төбе басында ақша, шай таратпауға үндеу тастады. Бұл өте құптарлық ұсыныс бүгінде өз нәтижесін беріп, көпшіліктен қолдау тауыпты. Сол үндеу елі­міз­дің бүкіл аймақтарында қаперге алы­­­­нып, іске асқанын қалар едік. Шын­­дық қой, тек қазақ қан­дас­­тары­­мыздың ортасында ғана осындай ысырапшылдық, аста-төк кеңі­нен етек алып барады. Тіпті, жарысқа түскендей, бірінен-бірі асып түскісі келеді. Кім екенін көп­­шілікке көрсетіп қалғысы келгендей.

Айтыңызшы, қатар тіршілік етіп жатқан этнотоптарда (өз­бек, дүнген, ұйғыр және тағы бас­қалар) кісісі қаза болған отбасында үш күнге дейін қазан көтеріліп, ас пісірілмейді. Қонақасы деген олар­да мүлдем жоқ. Сырттан кел­ген жекжат-жамағаттарға көр­шілері мен туыстары үйлеріне ша­қырып, ас-су береді. Ал бізде қа­за болған үйдің ауыртпалығын бө­лісудің, уайымын көтерудің ор­нына олардың жақындарын әлек-сарсаңға салып, жылқы сой­ғызып, қазан-қазан ас пісіртіп, базарға жүгіртіп, үстел қайысқан көлдей-көлдей дастарқан жайдырып, азаннан кешке дейін көңіл айтып келгендерге ас-шай беруге мәжбүр етеміз. Бір бөлмеде қаза болған кісілердің жақындары жаны күйзеліп жылап-сықтап отырса, екінші бөлмеде немесе аулада қойылған шатыр астында әңгімені гөйітіп, ара-арасында әзіл-қалжыңмен қағысып, сылқ-сылқ күліп, ас жеп, ыстық сорпа мен шайға шып-шып терлеп отырған жандарды көріп жүрегің мұздайды. «Біреуге жан қайғы, біреуге мал қайғы» дегендей, соңғы жылдары қалыптаса бастаған осы жағымсыз дәстүр орынды ма? Бізден басқа қай халықта осындай әдет-ғұрып бар?

Енді қаза болған үйдің мү­ше­лері ұйымдастыратын қона­қасыға келейік. «Қонақасы» деген сөздің өзі айтып тұрған жоқ па, ол кімге арналғанын. Бұл – алыс жерден, сырттан кө­ңіл айтып, жерлеуге, өмірден өткен жақын адамға топырақ салу үшін келген қонақтарға, жекжат-жамағатқа берілетін ас. Ертеде солай болып қалыптасқан болатын. Ал қазір біз оны үлкен той дәрежесіне көтеріп жібердік. Мейрамханаға орынды-орынсыз 300-500 адам қаза болған үйдің есебінен мол дастарқан басына жиылып, тойғанымызша ас ішіп, ет жеп, қымыз-шұбат ішіп, алма-өрік жеп, шаймен сусынымызды қандырамыз. Сонда кім болғанымыз? Мұны қандай қасиет деп қабылдауымыз керек?

Қазақ дәстүрінде жоқ бейсен­білік беру, жүздік өткізу соңғы жыл­дары өмірімізге енгені рас. Бұл да бекершілік, Құранда жә­не басқа да діни кітаптарда жоқ жаңа дәстүр. Өмірден озған адам­ға Құран оқыту кез келген у­ақытта бола береді емес пе? Неге апта сайын мал сойып, қазан көтеруді жалпы халыққа міндеттеуіміз керек?

Әр аймақта діни басқармалар, бас имамдар, жергілікті мешіт қызметкерлері бар. Олар неге осы мәселелерге көңіл аудармай­ды? Олардың әрқайсысы жергі­лікті халыққа талап-тілек­тер­ді жеткізіп, теріс, керексіз дәс­түр­­лерден тазартып отырса несі артық? Бұл көптен бері біразы­мызды толғандырып жүр­ген ой болатын. Дер кезінде көте­ріл­ген ойласуды барымызша қол­даймыз.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев­тың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық ойлы мақаласында да «Қаны­мызға сіңген көптеген дағдылар мен тап­таурын болған қасаң қағи­да­ларды өзгертпейінше, біз­дің толық­қанды жаңғыруымыз мүмкін емес», деп көрсетілген емес пе. Ендеше, еліміздің жаңа тарихи кезеңге аяқ басқанын ұғып, оны алға алып бару үшін рухани болмысты барынша мықты етіп қалыптастырып, ұлттық сана мен рухты әр ойлы азаматтың бойына сіңірсек қана іске асатынына қосыласың. Аяқтан шалатын кереғар пиғылдан, керексіз салт-дәстүрден арылғаны жөн.

* * *

Қысқасы, мына беймаза дү­ние­де ой талқыға салатын көлең­келі тұстарымыз жоқ емес. Бұл күндері көпшілік арасында «Рухани жаңғыру» мәселесі қызу талқыланып, көп мәселе қайта қаралып, қолдау табуда. Жоғарыда айтылған жайттар да елдің қаперінде болып, орынды шешімін тапса артық болмас еді. Бұған діни қызметкерлеріміз де өз пікірлерін қосқаны жөн. Ендігі әңгіме соларда!..

Сағындық ОРДАБЕКОВ,

медицина ғылымдарының докторы, профессор

ТАРАЗ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу