Алматы қаласы мен Ян Гейлдің жобасы

Алматы қаласы өзінің тарихында дәл мұндай қарбалас сәтті бұрын-соңды басынан кешпеген шығар! Шаһардың шынайы тіршілігіне жан-тәнімен әбден қанық әрі қандай да бір тосын іс-әрекетке кірпияздық мінез танытатын тұрғындар да бұл іске аса беймазалық жасамай, аңысын аңдып отырған сияқты. Ал меймандар қаланың қазіргі күйін көріп, таң-тамаша!.. 

Егемен Қазақстан
02.08.2018 84
3

Белгілі фотожурналист Юрий Бек­кердің қарбаластың қызуына елтіп, аузының суы құрып «Шіркі-ін, дәл осы күндерді Алматыны төбесінен суретке түсіріп алар ма еді?» деуі де тектен тек емес. «Тегі қажет етсеңіз, қалада дрон немесе квадрокоптерлер нөпірі толып жатыр емес пе?» деймін. «Жоқ, – дейді ол, – квадрокоптер мынандай еш қайталанбас көріністерді Нұрманбет аға Қизатов екеуміздің көзіміздей қалт жібермей қағып түсер дейсіз бе? Бұған тек қана фототілшінің өзінің өткір көзі қажет, суретті тікұшақтан түсіріп алу керек!..» Бұл қызба Беккер қалалық ТЖД-не телефон соғып та көріпті. Әрине бір сурет үшін керосині тым қымбат тікұшақты Алматының аспанына селкілдетіп шығара қоюлары мүмкін емес екенін біле тұрса да, қоңырау шалған ғой. Сонымен  Алматыны «дүрліктірген» бұл не қарбалас өзі?! Осы арада алдымен ол қарбаласты саналы түрде ұйымдастырған «кінәлі» азаматтың есімін аузымызға алуға мәжбүрміз. Ол – атақты дат сәулетшісі Ян Гейл. Осыдан үш жыл бұрын Алматы әкімінің шақыруымен Копенгагеннен (Дания) арнайы келген шаһарлар сәулетінің шебері бірден жұрт көзіне түсе қоймады. Ол – өз қаласының қақ ортасынан біздің Арбатымызға ұқсаған, бірақ ұзындығы 1,5 шақырым жаяу жүргінші жолын салған кәнігі маман. Сол «Стрёгет» (серуен) көшесі халқы құмырсқадай, қаласы тас орман, көлігі қарақұрым Еуропа қалаларындағы қазіргі ең ұзын серуен соқпағы саналады. Сондықтан да күллі Еуропа халқы сәулетшінің қандай да қолтаңбасын ерекшелеп «копенгагенше» деп атайтыны бар. Копенгагенді көлік кептелісінен арылтып, жұртты жаппай велосипедке отырғызу үшін Ян Гейл өз өмірінің 40 жылын жұмсаған. Бұл жайлы көпшілігіміз біле бермейміз.

Алатау бөктеріндегі алып шаһардың басынан кешіп жатқан қазіргі құрылыс-әрлеу дүрбелеңі, жоғарыда атап өткендей, аттап бассаң көшелерде тап келетін адам айтқысыз «қарбалас-құрылыс» осы Ян Гейлдің ауқымды жобасына сай жасалынуда. Айтпақшы Абай атындағы мемлекеттік опера және балет театрының маңдайынан басталатын Панфилов көшесімен Арбатқа (Жібек жолы) дейінгі аралықта бүгінде бұрынғыдай ешқандай көлік жүрмейді. Халық мұнда «копенгагенше» жаяу сейілдейді. Жолай жайлы орындықтар, шәйхана мен сансыз дәмхана, мозаикалық кескіндемелер, инсталляция – ескеркіштер-мүсіндер қойылған. Әрине осы арада инсталляцияның ең бірінші міндеті – эстетикалық қызметі екенін ескермей жатқан да жайымыз бар. Мәселен, құр сабаннан үйіліп 23 млн теңгеге жасалған таудай тиін мен отқа қақталған төстіктің кейпіндегі ағаш атқа жабылған қола-тоқым туралы қоғамдық пікірдің екіге жарылып жатқаны сондықтан... Ян келгелі Алматы ең бірінші, ішкі қоршаулардан құтылды. Көше кеңіп, ғимараттар тыныс­тап қалды. Ал Төле би көшесіндегі Алматының ежелгі бас алаңы (қазір Астана деп аталады) жіңішкеріп, күншығысына талшын дарақтары отырғызылып, ғажайып субұрқақтар атқылады. Кеңестік ал­матылықтар мемлекеттік мерекелерде адымдай басып әндеткен, әскерилер зеңбіректен түнделетіп отшашу атқан тарихи алаң осылайша бір күнде жәй ғана күре жолға айналды. Статистикалық мәліметтер бойынша, биыл Алматыда ұзындығы 160 шақырымдық 150 көше жаңа заманға сай абаттанады. Тамыздан бастап қала орталығындағы тағы 8 көшеде көліктер (автобус пен троллейбусқа қатысы жоқ) тек қана бір бағытта қозғалады. Сайрап жатқан велосипед жолдары қаншама! Барлығы 600-ден астам аула, 12 шақырымдық су-жылу желісі жаңартылады. Қысқасы, Ян Гейл жобасы 2020 жылы Алматыда толықтай жүзеге асып бітуі тиіс. Демек, ол тұста қала да адам танымастай өзгеріп, түрленіп үлгереді...

Канада, АҚШ, Жаңа Зеландия, Мексика, Аустралия, Бельгия, Германия, Польша және Норвегия елдерінің бас қалаларында қолтаңбасы қалған, кез келген қала өмірін, болмысын тез арада өзгерте қоятын сәулетші-данышпанға құда түсушілер көп. Алдағы қыркүйектің 17-де 81 жасқа толатын Ян Гейл ақсақал дәл сол күннен бастап Ташкент шаһарын жаңаша түрлендіруге кіріседі.

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Таразда Астана атауын ауыстыруға байланысты акция өтті

25.03.2019

Елбасы Кеңсесінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары тағайындалды

25.03.2019

Илон Маск: Марста қалашық салына бастағанын көргім келеді

25.03.2019

«Алтын адам» Татарстан төрінде

25.03.2019

Атырауда «Елордамыз – Нұр-Сұлтан» атты мерекелік концерт өтті

25.03.2019

Мұғалжар ауданында аз қамтылған отбасыларға қаржылай сертификаттар берілді

25.03.2019

Ж. Қасымбек Батыс Қазақстан облысының көктемгі су тасқыны кезеңіне әзірлігін тексерді

25.03.2019

Дархан Кәлетаев Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды

25.03.2019

Жалғыз райхан жәудіреп жазға қалды

25.03.2019

26 наурызда еліміздің бірқатар аймағында дауылды ескерту жарияланды

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

25.03.2019

Жеңіс Қасымбеков Ақмола облысының көктемгі су тасқынына дайындығын тексерді

25.03.2019

Қаламқас мұнай кен орнында ұңғыма жанып жатыр

25.03.2019

Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясының кезекті отырысы өтті

25.03.2019

Ұлтты өркениет көшіне қосқан кемеңгер - Шәбден Тілеумұрат

25.03.2019

Нұр-Сұлтан атауының берілуі өте орынды әрі лайықты шешім болғаны анық - Әнуарбек Мұхтарханов

25.03.2019

The Associated Press: Назарбаев тұрақтылық пен ұлтаралық бейбітшілікті қолдаған Қазақстанды құрды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу