Әке қабағы һәм босбелбеулік

Әке тәрбиесіне қатысты сөз қозғалғанда әйгілі Әуезов әңгімелеген Құнанбай мен Абай арасындағы классикалық диалог еске түседі. Сол мәслихатта «мұқым қа­зақ­ тегіс ақыл сұраған» айбарлы аға сұл­тан ертеңгі Алаш мұратының алтын қа­зы­ғы Абайға «жайдақ су сияқтысың» деп мін тағады. 

Егемен Қазақстан
03.08.2018 457

Білгенге мін емес, мың бат­пан ауыр мағыналы астарлы мысал, баға жетпес батиқалы сөз. Көреген әке айт­қан, тұлға бойында болуы керек ең асыл тектілік қасиет турасында тәтпіштеп жату­дың­ қажеті шамалы. Айтпағымыз, әке мен бала арасында болатын әңгімелердің әрідегі әдебі мен берідегі берекесіздігі жайын­да болмақ.

Бүгінгі қазақ қоғамы әке тәрбиесіне нем­құрайлы қарауды әдетке айналдырды. Әке үйдің иесі, ана үйдің шегесі екенін ұқып­сыз­ ұрпақ ұмыт қалдырғандаймыз. Оған екі тараптың, яғни еркек пен әйелдің де тіке­лей кінәлі екенін айта кеткеніміз жөн. Алды­мен, үйдің ырысын арттырудың орнына, ұрысын арттыратын шайпау әйелдер берекелі отба­сын­дағы әке беделін әдейі аяққа таптайтыны жайлы сөз етелік. Ерлі-зайыптылардың ара­сындағы темпераменттер соғысында әйел жеңіске жетіп, еркегін етегіне басты дейік. Бірақ мұны көріп өскен ұлдан қандай ұлық, қыздан қандай қылық күтуге болады? Асылында «шашы ұзын, ақылы қысқа» шүй­ке­бас ата берген тәрбиені де үйрете алмайтынын ескермесе керек. Әкенің әйел алдында ойсырай жеңілуі – ұл тәрбиесіне де, ұлт тәрбиесіне де тікелей балта шабады. Босбелбеу әке кейін бой жетіп қалған қызына да, ер жетіп қалған ұлына да идеал бола алмайды. Сондықтан әкенің аруағын асырудың орнына, алапасын қашыру – ертеңгі ұрпақтың енжар, ын­жық болып өсуіне тікелей қадам екенін ес­тен шығармауымыз қажет. Сағы сынық әке об­разы санасына сыналай енген ұл да ертең бір­ отбасына билік айта алатындай қауқарға ие бола алмайды.

Екінші мәселе, бұл – отағасының өзі жіберетін өрескел қателіктер. Бағзыда бала тәрбиелеу ісіне әке немқұрайлы қарамаған. Алты жасында аңға ертіп, он жасында оқ жондырған әке тәрбиесі әрқашан биік рухтың, біртұтас тұлғаның берік діңгегі болған. Осы жерде «жеті атасын білмеген жетесіз» деген сөздің төркініне ой жүгірте кетсек артықтық ете қоймас. Баланың жеті атасын не әкесіз өскенде, немесе әкесі бола тұра тегін ажыратып айтып бере алмаған боркемік «бөрікті» кінәсінен болуы мүмкін. 

Әлбетте, әкесіз өскен бала жеті атасын жіліктей алмайтыны белгілі. Оның ішінде тағдырдың тауқыметімен жастай жетім қалғандардың жөні бір басқа. Әкесі мен шешесі болмашы дүние үшін ажырасып, тірі жетім атанған бүлдіршіндерге назар аударалық. Осыған байланысты еліміздегі некеге тұрғандар мен ажырасқандардың проценттік көрсеткішіне көз жүгіртсек көңіл құлазиды. Ағымдағы жылғы статистикалық мәліметтерге сүйенсек, елімізде тіркелген неке саны 1,3%-ке азайып, ажырасулар саны 3,9%-ке өскен. Жыл басталғаннан бергі нау-

рыз айына дейін республика бойынша 13423 отбасының шаңырағы шайқалған. Бұл нені білдіреді? Әлбетте, ажырасқан отбасылардың шаңырағында орта есеппен екі баладан бар деп есептеген күннің өзінде, 26 мыңнан астам бала биылдың өзінде әкесіз тірі жетімге айналды деген сөз. Оның ең көбі, яғни 1496 отбасы Түркістан облысында ажырасуға арыз берген болса, неке шартын ең аз бұзғандар Маңғыстау облысында тіркелген. Әрине, санақ жарыстыратын сәт емес. Шаранасы кеппей жатып шеше тәрбиесін ғана көріп өсетін шикіөкпелер жеті ата былай тұрсын, ел басына күн туған шақта шешімді сөз, кесімді кеңес құра алады дегенге ешкім сене қоймас. Әкенің айбарын өсіріп, байрағын биіктететін ұлдар мен қыздар жалғызбасты ана психологиясын бала жасынан бойына сіңіріп, ер адамға деген өшпенділік дертін бойына жұқтыратыны белгілі. Ол ол ма, нағашы жұртта теріс тәрбие естіп өскен жатбауыр ұл бірте-бірте әкесінің өскен ортасы туралы айтуды өзіне ар санай бастайды. 

Ең сорақысы, жетіге толған баласына жеті атасын жеткізіп айтып бере алмайтын әкелер шыға бастағанын қалай жасырамыз. Көзіміз көріп жүргендей, үйіне кірер- кірместен тәй-тәй басқан тентегін емес, WI-FI қосқан телефонын құшақтап жата қалатын әкелер қоғамда қаулап өсіп келеді. Ұл бала әдетте әкенің мақалын жаттап, атаның сақалына оралып өспей ме? Ізбасарға ілкі қасиеттердің көбі әке тәрбиесімен келеді. Алайда қарекетке келгенде кегежеміз кейін тартып шыға келеді. «Ата сөзі парыз, ана сүті қарыз» деген сөздің өзі әке тәрбиесіне әрқашан немқұрайлы қарамауды меңзеп тұрғандай. Әке тәрбиесінің қазақ танымындағы «ұлыңды жетіге келгенше патшадай күт, он үшке жеткенше құлша жұмса, он үштен асқан соң бише кеңес» дегені дұрыс. Ендеше, ілгеріде қажы атаның осы қағида бойынша қағылез ұлды қасына ертіп, досындай сырласып тұруында үлкен мағына жатыр. Әрине қасиетті дініміз исламда әуелі анаңды сыйла, кейін барып әкеңе құрмет қыл деп хадистен мысал келтіреді. Оған шүбәланып, шәк келтіруден аулақпыз. Тек, ананың тұғырын биіктетеміз деп, әкені тұқыртудың қажеті жоқ екенін ескергеніміз жөн. Әкенің сабағы – қабағы екенін ұмытпайық.

Мирас АСАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.08.2018

Тілектес Есполов: «Ақтастағы Ахико» қойылымы көзімізге жас үйірді

16.08.2018

Қыздар Университетінде «Рухани жаңғыру» аясында жаңа пәндер енгізілді

16.08.2018

Инсультке иілмеу жолдары қаралуда

16.08.2018

Астаналық дәрігерлер ауылдарды аралады

16.08.2018

Алматыда науқас балаларға арналған ойын бөлмесі ашылады

16.08.2018

IX жазғы Спартакиада өз мәресіне жетті

16.08.2018

«Method PRO» жастарға жол ашады

16.08.2018

Солтүстік Қазақстанда науқас жандар тегін дәріге қол жеткізе алмай жүр

16.08.2018

Ресми бөлім (16.08.2018)

16.08.2018

Ақтау саммитінің қорытындылары бойынша Қайрат Әбдірахманов түсініктеме берді

16.08.2018

Қайрат Әбдірахманов Түркі академиясының қызметімен танысты

16.08.2018

Роботтандырылған хирургия – медицина мәртебесі

16.08.2018

Канаданың хоккейшісі «Барыста» ойнайды

16.08.2018

Азияда-2018: Бүгін Джакартада Қазақстанның байрағы көтеріледі

16.08.2018

Қарағанды облысында катодты мыс өндіретін кәсіпорын іске қосылды

16.08.2018

5G белесі: Қазақстан жаңа интернет жылдамдығына дайын ба?

16.08.2018

Ақтөбедегі вокзал маңы маскүнемдер мен қаңғыбастарға толы

16.08.2018

Семейде Жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен мерекелік жиын өтті

16.08.2018

Қарқаралы ауданы Қоянды жәрмеңкесінің 170 жылдығын атап өтті

16.08.2018

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу