Әке қабағы һәм босбелбеулік

Әке тәрбиесіне қатысты сөз қозғалғанда әйгілі Әуезов әңгімелеген Құнанбай мен Абай арасындағы классикалық диалог еске түседі. Сол мәслихатта «мұқым қа­зақ­ тегіс ақыл сұраған» айбарлы аға сұл­тан ертеңгі Алаш мұратының алтын қа­зы­ғы Абайға «жайдақ су сияқтысың» деп мін тағады. 

Егемен Қазақстан
03.08.2018 464
2

Білгенге мін емес, мың бат­пан ауыр мағыналы астарлы мысал, баға жетпес батиқалы сөз. Көреген әке айт­қан, тұлға бойында болуы керек ең асыл тектілік қасиет турасында тәтпіштеп жату­дың­ қажеті шамалы. Айтпағымыз, әке мен бала арасында болатын әңгімелердің әрідегі әдебі мен берідегі берекесіздігі жайын­да болмақ.

Бүгінгі қазақ қоғамы әке тәрбиесіне нем­құрайлы қарауды әдетке айналдырды. Әке үйдің иесі, ана үйдің шегесі екенін ұқып­сыз­ ұрпақ ұмыт қалдырғандаймыз. Оған екі тараптың, яғни еркек пен әйелдің де тіке­лей кінәлі екенін айта кеткеніміз жөн. Алды­мен, үйдің ырысын арттырудың орнына, ұрысын арттыратын шайпау әйелдер берекелі отба­сын­дағы әке беделін әдейі аяққа таптайтыны жайлы сөз етелік. Ерлі-зайыптылардың ара­сындағы темпераменттер соғысында әйел жеңіске жетіп, еркегін етегіне басты дейік. Бірақ мұны көріп өскен ұлдан қандай ұлық, қыздан қандай қылық күтуге болады? Асылында «шашы ұзын, ақылы қысқа» шүй­ке­бас ата берген тәрбиені де үйрете алмайтынын ескермесе керек. Әкенің әйел алдында ойсырай жеңілуі – ұл тәрбиесіне де, ұлт тәрбиесіне де тікелей балта шабады. Босбелбеу әке кейін бой жетіп қалған қызына да, ер жетіп қалған ұлына да идеал бола алмайды. Сондықтан әкенің аруағын асырудың орнына, алапасын қашыру – ертеңгі ұрпақтың енжар, ын­жық болып өсуіне тікелей қадам екенін ес­тен шығармауымыз қажет. Сағы сынық әке об­разы санасына сыналай енген ұл да ертең бір­ отбасына билік айта алатындай қауқарға ие бола алмайды.

Екінші мәселе, бұл – отағасының өзі жіберетін өрескел қателіктер. Бағзыда бала тәрбиелеу ісіне әке немқұрайлы қарамаған. Алты жасында аңға ертіп, он жасында оқ жондырған әке тәрбиесі әрқашан биік рухтың, біртұтас тұлғаның берік діңгегі болған. Осы жерде «жеті атасын білмеген жетесіз» деген сөздің төркініне ой жүгірте кетсек артықтық ете қоймас. Баланың жеті атасын не әкесіз өскенде, немесе әкесі бола тұра тегін ажыратып айтып бере алмаған боркемік «бөрікті» кінәсінен болуы мүмкін. 

Әлбетте, әкесіз өскен бала жеті атасын жіліктей алмайтыны белгілі. Оның ішінде тағдырдың тауқыметімен жастай жетім қалғандардың жөні бір басқа. Әкесі мен шешесі болмашы дүние үшін ажырасып, тірі жетім атанған бүлдіршіндерге назар аударалық. Осыған байланысты еліміздегі некеге тұрғандар мен ажырасқандардың проценттік көрсеткішіне көз жүгіртсек көңіл құлазиды. Ағымдағы жылғы статистикалық мәліметтерге сүйенсек, елімізде тіркелген неке саны 1,3%-ке азайып, ажырасулар саны 3,9%-ке өскен. Жыл басталғаннан бергі нау-

рыз айына дейін республика бойынша 13423 отбасының шаңырағы шайқалған. Бұл нені білдіреді? Әлбетте, ажырасқан отбасылардың шаңырағында орта есеппен екі баладан бар деп есептеген күннің өзінде, 26 мыңнан астам бала биылдың өзінде әкесіз тірі жетімге айналды деген сөз. Оның ең көбі, яғни 1496 отбасы Түркістан облысында ажырасуға арыз берген болса, неке шартын ең аз бұзғандар Маңғыстау облысында тіркелген. Әрине, санақ жарыстыратын сәт емес. Шаранасы кеппей жатып шеше тәрбиесін ғана көріп өсетін шикіөкпелер жеті ата былай тұрсын, ел басына күн туған шақта шешімді сөз, кесімді кеңес құра алады дегенге ешкім сене қоймас. Әкенің айбарын өсіріп, байрағын биіктететін ұлдар мен қыздар жалғызбасты ана психологиясын бала жасынан бойына сіңіріп, ер адамға деген өшпенділік дертін бойына жұқтыратыны белгілі. Ол ол ма, нағашы жұртта теріс тәрбие естіп өскен жатбауыр ұл бірте-бірте әкесінің өскен ортасы туралы айтуды өзіне ар санай бастайды. 

Ең сорақысы, жетіге толған баласына жеті атасын жеткізіп айтып бере алмайтын әкелер шыға бастағанын қалай жасырамыз. Көзіміз көріп жүргендей, үйіне кірер- кірместен тәй-тәй басқан тентегін емес, WI-FI қосқан телефонын құшақтап жата қалатын әкелер қоғамда қаулап өсіп келеді. Ұл бала әдетте әкенің мақалын жаттап, атаның сақалына оралып өспей ме? Ізбасарға ілкі қасиеттердің көбі әке тәрбиесімен келеді. Алайда қарекетке келгенде кегежеміз кейін тартып шыға келеді. «Ата сөзі парыз, ана сүті қарыз» деген сөздің өзі әке тәрбиесіне әрқашан немқұрайлы қарамауды меңзеп тұрғандай. Әке тәрбиесінің қазақ танымындағы «ұлыңды жетіге келгенше патшадай күт, он үшке жеткенше құлша жұмса, он үштен асқан соң бише кеңес» дегені дұрыс. Ендеше, ілгеріде қажы атаның осы қағида бойынша қағылез ұлды қасына ертіп, досындай сырласып тұруында үлкен мағына жатыр. Әрине қасиетті дініміз исламда әуелі анаңды сыйла, кейін барып әкеңе құрмет қыл деп хадистен мысал келтіреді. Оған шүбәланып, шәк келтіруден аулақпыз. Тек, ананың тұғырын биіктетеміз деп, әкені тұқыртудың қажеті жоқ екенін ескергеніміз жөн. Әкенің сабағы – қабағы екенін ұмытпайық.

Мирас АСАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Машина жасау саласында меморандумға қол қойылды

16.10.2018

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ресми сапармен Финляндия Республикасына келді

16.10.2018

Қарағандылық оқушылар халықаралық чемпионатта жеңіске жетті

16.10.2018

С.Стоилов: Қазақстанда ұлттық құрамаға лайық шабуылшы жоқ (видео)

16.10.2018

Маңызды қадамдар атап көрсетілді

16.10.2018

Семейде «Екі жұлдыз» байқауы өтті

16.10.2018

Тарбағатайда 4 мың басқа арналған бордақылау алаңы ашылады

16.10.2018

Әскери борышын өтеген сарбаздар туған жерлеріне оралуда

16.10.2018

Қазақстан және Литва жан-жақты ынтымақтастықты кеңейтуге ниетті

16.10.2018

Cенаторлар университеттегі цифрлық хабты аралады

16.10.2018

Қайрат Әбдірахманов дипломатиялық қызмет жүйесін жетілдіру туралы айтты

16.10.2018

Туризм саласының маманы жоқ

16.10.2018

Сенаторлар Ақ Жайық өңіріне келді

16.10.2018

Қаңтар–қыркүйек айларында ЖІӨ өсімі 4,1% жетті — ҰЭМ

16.10.2018

Тоғыз айдың қорытындысы бойынша өнеркәсіптік өндіріс көлемі 4,8%-ға ұлғайды — ҚР ИДМ

16.10.2018

Жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау: 444 нысан сатылды

16.10.2018

Қармақшы - елдік пен ерлік мекені

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

16.10.2018

БҚО-да екі жылда 110 елдімекенге таза су тартылды

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттер орындауын бақылайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу