Г.Көбенова: Ынтымақтастықты арттыратын құжат болмақ

Егемен Қазақстан
10.08.2018 5479
2

Ақтау қаласы бұрын-соңды болмаған үлкен тарихи оқиғаның орталығына айналғалы отыр. Себебі 12 тамызда осы қалада Каспий маңы мемлекеттерінің 5-інші саммиті өтіп, онда бес ел мемлекет басшыларының Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін анықтайтын конвенцияға қол қоюы күтілуде. Конвенцияның Каспий маңайы елдерінің өзара келісіп, ондағы барлық пункттердің тараптардың көңілінен шығатындай даярлануына 20 жылдан астам уақыт кетуі оның қаншалықты маңызды екенінен хабар береді. Яғни, бұл құжат Каспий теңізіндегі экологияның, көлік пен табиғатты пайдаланудың, шектеу қою мен қауіпсіздік сипаттарының барлық аспектілерін қамтиды.

Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін анықтау мәселесін «Каспий бестігі» 1994 жылдан бері талқылап келеді. Бұған дейін осы мәселе бойынша Арнайы жұмыс тобының 50 отырысы, Каспий маңайы елдері Сыртқы істер министрлерінің деңгейінде 6 кеңесі өтті. Саммит қарсаңында да Арнайы жұмыс тобының отырысы мен Каспий маңайы мемлекеттерінің Сыртқы істер министрлерінің кеңесі, ішкі саясат басқармасы басшыларының кездесуі өтеді деп жоспарлануда.

Қазақстанның жан-жақты ынтымақтастықты дамыту үшін оның сенімді құқықтық негізін жасақтау қажеттілігін уақытында түсінуі үлкен нәтиже берді. Бүгінгі таңда Қазақстанның Каспий теңізіне қатысты 18 келісімшарттың қатысушысы екенін айта кеткен абзал. Оның 9-ы бесжақты тарап негізінде қол қойылған құжаттар болып табылады. Саммитте негізгі құжаттан бөлек қосымша 8 құжат «бестік» форматында қабылданады деп күтілуде.

 «Каспий бестігінің» туындаған мәселелерді шешу жолдарын ұдайы іздестіріп, ортақ бітімге келуге ұмтылуын бұған дейінгі өткен келіссөздер барысында орын алған объективті қиындықтарды еңсеруі мен дипломаттардың қажырлы еңбегінен байқауға болады. Нәтижесінде негізгі мәселелер бойынша бес ел көптеген консенсусқа қол жеткізді. Әсіресе, жағалау елдері тәуелсіз жаға шегі мен жеке-дара құқықтарға байланысты, теңізде жүзу режімдері, әлемдік мұхитқа Каспий теңізінен барлық көлік құралдарымен еркін еніп-шығу, су асты құбырларын салу бойынша келісімге келе алды.

Бұған дейін Каспий маңы елдерінің қарулануын тұрақтандыруды қамтамасыз ету, теңіз айдынында бөтен мемлекеттердің қарулы күштері жүрмеуін қадағалау принципі келісілді. Сондай-ақ таяуда өтетін саммитте 2010 жылы жасақталған «Каспий қауіпсіздігі саласы бойынша ынтымақтастық Келісімі» жобасының протоколына қол қойылады деп күтілуде. Онда браконьерлікке қарсы күрес, лаңкестікпен күрес, теңізде жүзу қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заңсыз есірткі айналымының жолдарын жоюға бағытталған жобалар бар.

Бұл келісім бес елдің сауда-экономикалық ынтымақтастығын арттыратын маңызды құжатына айналуы әбден мүмкін. Құжат көршілес мемлекеттердің өндіріс саласындағы сауда-экономикалық байланыстар, ауыл шаруашылығы, сауда, туризм секілді ортақ салаларында халықаралық-құқықтық заңдық норманың қалыптастыруға ықпалын тигізеді. Тараптар өз ұлттық заңнамаларына сәйкес, экономикалық ресурстарды тиімді пайдалануға, ортақ инвестициялық жобалар мен бағдарламаларды жүзеге асыруға, арнайы еркін экономикалық аймақтарды құру және дамыту мәселелері жөнінде тәжірибе алмасуға, мемлекеттер арасында аудандық, аймақтық, қалаларалық әріптестікті дамытуға ықпал етеді деп күтілуде.

Егер Каспий маңы елдері теңіздің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны қабылдап, құжат күшіне енетін болса «Каспий бестігі» кең құқықтық базаға ие болатыны сөзсіз. Бұл шекаралас елдердің түрлі салаларда ортақ әрекет етулеріне мүмкіндік беретін болады. Мемлекеттер басшылары деңгейінде қол қойылатын Конвенция мен қабылдануы жоспарланған маңызды саяси шешімдер Каспийге байланысты көптеген сұрақтардың шешілуіне үлкен ықпал ететіні даусыз.

Гүлзат Көбенова, 

ҚР Тұңғыш Президенті–Елбасының кітапханасы

ММ директорының орынбасары

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік қызметкерлер мен ұлттық компаниялардың қызметкерлеріне марапаттар табыстады

14.12.2018

Қазақстан Президенті мемлекеттік наградалар мен сыйлықтар тапсыру рәсіміне қатысты

14.12.2018

ШҚО Аягөз қаласында 600 орындық мектеп ашылды

14.12.2018

Қызылорда облысының әкімі Қ.Көшербаев кәсіпкерлермен кездесті

14.12.2018

Тәуелсіздікке тарту: Қызылордада балабақша ашылды

14.12.2018

Назарбаев Зияткерлік мектебінде Қамқоршылық Кеңестің отырысы өтті

14.12.2018

«Аурухана клоунадасы» жобасы жүзеге асты

14.12.2018

Шағын және орта бизнесте көшбасшы

14.12.2018

Жайық өзенінің суы тұрғындарға қауіп төндірмейді

14.12.2018

Семейдегі «Шығыс» өңірлік әскери қолбасшылығы арнайы кездесу өткізді

14.12.2018

Г.Әбдіқалықова мемлекеттік наградалар табыстады

14.12.2018

Самал Еслямова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атанды

14.12.2018

1991 жылдан бері қазақ жерінде 8,7 миллион сәби дүниеге келді

14.12.2018

Бурабайда «Қансонар-2018» халықаралық турнирі өткізілді

14.12.2018

Еуропа лигасы: плей-оффқа шыққан 16 команда анықталды

14.12.2018

Азаттықты айшықтаған аламан

14.12.2018

Президентке жасалған тартулар

14.12.2018

Батыс Қазақстанда жер қатынастары қызметі электронды форматқа көшті

14.12.2018

«Балуан Шолақ» көрерменімен қауышады

14.12.2018

Мемлекеттік марапаттарға ие болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу