Зарема ШӘУКЕНОВА: Каспий теңізі айрықша мәртебеге ие болды

Каспий теңізінің мәртебесі туралы конвенция − дипломаттардың, саясаткерлердің, сарапшылардың ұзақмерзімді жұмысының нәтижесі. Әртүрлі форматтағы талқылаулар 20 жылдан астам уақыт жүрді. Соңғы 16 жылдағы саммиттер Ашхабад, Тегеран, Баку, Астраханьда өтті, ал Ақтауда мәселенің шешімін табуы мәні жағынан даусыз тарихи маңызды оқиғаға айналды. 12 тамызда Каспий маңы мемлекеттерінің басшылары тарихи Конвенцияға қол қойды және осы арқылы Каспий теңізінің су айдынында жаңа қауіпсіздік кеңістігін қалыптастырудың іргетасын қалады.

Егемен Қазақстан
16.08.2018 38
2

Мемлекеттер басшылары бір­қатар маңызды аспектілер бойынша келісімге келді. Атап айтқанда, аймақтық сулардың 15 мильдік аймағы, ені 10 миль болатын балық аулау аймағы мен жалпы кеңістігі айқындалды. Каспий маңы елдері өз аумақтарында жер қойнауын пайдалануды жүзеге асыра алады. Каспий теңізі түбімен мұнай құбырларын тарту ісі қоршаған ортаны қорғау талаптарына сай жүргізіледі. Каспий теңізінің су бетінің негізгі бөлігі тараптардың ортақ пайдала­нуында қалады, ал түбі және жер қойнауы халықаралық құқық негізінде көрші мемлекеттер мен олардың арасындағы келісім бо­йын­ша жер учаскелеріне бөліне­ді. Каспий теңізіндегі шекара сы­зық­тарын анықтау әдісінің мәсе­лесі Конвенция аясынан тыс қа­ралады. Ең бастысы, су қойма­сының мәртебесі туралы түбе­гейлі мәселе бойынша саяси ше­шімге қол жеткізілді.

Бір айта кетерлігі, Каспий те­ңі­зі айрықша мәртебеге ие бол­ды және оған 1982 жылғы ашық теңіздер мен мұхит туралы Теңіз құқығы конвенциясының ере­желері қолданылмайды. Яғни Кас­пий теңізі – ішкі көл ретінде таны­лып, бес мемлекеттің аумағы болып саналады. Тиісінше, конвен­цияда Каспий теңізіне өңірден тыс державалардың қарулы күш­терінің келуін болдырмау туралы ереже бекітілген.

Каспийдің осындай аймақ­ара­лық мәртебесін жүзеге асыруға бай­ланысты мәселелерді шешу үде­рісін әрі қарай жылжыту мақ­сатында сараптамалық және саяси платформалар базасы құрылуда.

Бұл – Сыртқы істер минис­тр­ліктерінің бастамасымен Каспий маңы мемлекеттерінің сыртқы істер министрлерінің орынбасарлары – уәкілетті өкілдерінің деңгейінде бесжақты тұрақты консультациялардың механизмі. Осылайша хаттамалық ас­пек­тілердің басым бөлігін іске асы­руға байланысты жоғары деңгейдегі келіссөздер процесі осыған жауапты вице-министрлер арасындағы өзара іс-қимыл орын алатын практикалық дең­гейге аударылады. Яғни прак­тикалық, ведомствоаралық дең­гейге көшірілген соң жұмыс күшейтілетін болады. Келісімге сәйкес алғашқы консультациялар Конвенцияға қол қойылған күннен бастап алты ай ішінде, 2019 жылдың ақпанынан кешік­тіріл­мей өткізіледі. Каспий маңы мем­лекеттерінің басшылары өз ведомстволарына тікелей бастап­қы қадамды қалыптастыру әдісте­месіне қатысты келісім жобасын әзірлеу мен үйлестіру шараларын бастау туралы тапсырма берді.

Осы тұжырымдамалық келі­сімдер бойынша қазіргі уақытта толық көлемде іске асырылмай жатқан Каспий теңізінің тран­зиттік әлеуетін пайдалану мүм­кіндігі туындайды.

Каспий саммиті қарсаңында, 11 тамыз күні Құрық мультимо­дальды портының ашылуы өтті, бұл «Бір белдеу – бір жол» жобасы аясындағы Қытайдың Ляньюнган қаласынан Қазақстан шекарасына дейінгі құрлықтық бағытының батыс нүктесі болып саналады.

Қазақстан «Батыс Еуропа − Батыс Қытай» жобасы бойынша Ресей мен Қытай арасындағы 2 мың шақырымнан астам авто­кө­лік жолын, сондай-ақ Қорғас жаңа терминалын салды. Енді Қазақ­стан арқылы салынған жолдар мен бағыттардың инфрақұрылымы батысқа қарай жетіп отыр.

Әзербайжан президенті саммитте көлік қозғалысының толық интеграциясын қамтамасыз ететін Алият портын ашатындықтарын жариялады. Осылайша Ақтау саммитінде сауда-экономикалық ынтымақтастық және көлік саласы бойынша тағы екі келісім қабылданды. Олар жағалаудағы мемлекеттердің өнеркәсіп, сауда, энергетика, көлік және логистика, инновация, туризм, ақпараттық және басқа да салалардағы өзара іс-қимылын одан әрі нығайтуға және дамытуға үлес қосады.

Барлық келісімдердің маңызды бөлігі – Каспийдің оңтүстік су айдынын дамыту. Сондықтан да келесі жылы біздің оңтүстік көр­шіміз Түрікменстанның бірінші Каспий экономикалық форумын өткізуі де кездейсоқтық емес.

Каспий аймағы үшін барлық елдер теңдестірілген түрде дамуы өте маңызды, бұл әсіресе қа­уіпсіздік мәселелерімен тікелей байланысты. Каспий Таяу Шы­ғыс пен Ауғанстан арасында ор­на­ласқан. Осыған байланысты Ақ­тау саммиті де Сириядағы қақ­тығыс тақырыбын және Орта­лық Азия мен Кавказдағы қауіп­сіздік жүйесін қалыптастыру мә­селелерін айналып өтпеді.

Сондықтан да қауіпсіздік тақы­рыбы Ақтауда мемлекеттер бас­шыларының кездесуі барысында жеке қаралды.

Саммитте теңіздегі әскери салаға қатысты Каспий теңізіндегі сенім шараларын даярлау мен қабылдау тапсырылып, терроризмге, ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес саласындағы ын­ты­мақтастық туралы, Кас­пий теңі­зіндегі қауіпсіздік сала­сын­дағы ынтымақтастық туралы 2010 жыл­дың 18 қарашасында қол қойыл­ған келісімге қосымша шека­ралық ведомстволардың арасын­дағы ынтымақтастық туралы хат­тамаға қол қойылды.

Теңіз айлағындағы барлық бес мемлекет теңіз қауіпсіздігін қам­тамасыз ету және оның ресурс­тарын басқару бойынша жауап­ты­лықты мойындарына алды.

Саммитте жүк тасымалдау, ба­­лық аулау, ғылыми зерттеулер жүргізу және магистральды құ­­быр­ларды төсеу тараптармен келі­сіл­ген ережелерге сәйкес жүзе­ге асырылуы тиіс екендігі нақты­­ланды.

Өткен саммиттің жеке аспек­тісі ретінде экологиялық мәселе қаралды. Атап айтқанда, Қазақ­стан мен Түрікменстан президент­терінің кездесуінде Арал теңізін құтқару мәселесі қозғалды. Кас­пий теңізі де Арал теңізінің тағ­дырын қайталамауы үшін, оны қызғыштай қорғау керек.

Ірі теңіз жобаларын іске асыру кезінде экологиялық фактор­ды ескеру керек, Каспий теңізі­нің экологиялық жүйесінің зақым­дануына барлық тараптар жа­уапты болып саналады.

Осылайша саммитте президенттер қозғаған мәселелердің күн тәртібі жан-жақты болғанын атап өткен жөн. Сонымен бірге Каспий теңізінің ареалындағы стратегиялық маңызы бар ай­мақ­тың қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ету маңызды мәселе болып қала береді.

Зарема ШӘУКЕНОВА, 

Президент жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу