Сапар Өтемісұлы туралы сыр

Даңғылынан қалтарысы көп театр өнерінде өшпестей із қалдыру – жалпыға бұйырмаған бақ. Әр бақытты сәттің артында төгілген тер, қуанышы мен күйініші арпалысқан сәт, жан дүниесін толғатқан ізденіс тұрары хақ. 

Егемен Қазақстан
17.08.2018 4930
2

Иә, өнердің қасиетін жанымен сүйіп, азабына төзіп, үлбіреген сезімін қастерлеген кісі ғана киелі сахнада тұрақтап қалмақ. 

Сапар Өтемісұлының өнер жолын таңдауы қарапайым әулеттік тектен келген қасиет екен. Ешкім де өнер иесін әріптестерінен артық сипаттай алмасы анық. Сондықтан біз де сахна төрінде жүзден аса кейіпкерді сомдаған С.Өтемісұлы жайлы шөкімдей сырды өзінің және ол жайлы әріптестерінің айтқан әңгімелері арқылы жеткізуді жөн санадық. 

Сапар Өтемісұлы: – Мен екінші дүниежүзілік соғыстың нағыз қайнаған шағында – 1943 жылы дүниеге келіппін. Бала күнімнен ән салатынмын. Өзім өскен Бостандық ауылының «әнші баласы» атандым. Әке-шешеден жалғызбын. Әкей суырыпсалма ақын болыпты. Колхозда қос өгіз айдайды екен. Бес уақыт намазын қаза қылмай, тақуа ғұмыр кешіпті. Әкемнің анасы қырғыздың қызы болған. Он бір баладан тірі қалған жалғыз мен екенмін. Бірде әкей, жазғы қырман кезінде аузыма қойдың құйрығын салады. Майлы асты ағзам көтере алмай, қатты ­ауырып қалыппын. Бір апта көзімді аша алмай жатқанымда әкем қатты қай­­ғы­рыпты. Арзан есімді жеңгеміз: «Атасына барып айт, балаңыз шақы­рып жатыр», деп хабар жібергенде ол: «Артым­да Сапарым тірі қалса, ризамын» деп, күректің үстіне тізесі қалты­рап отыра кеткен екен. Арада көп уақыт өтпес­тен жарықтық жайнамаздың үстінде намаз оқып отырып о дүниелік болып кетті. 

Әкемнің туған қарындасы Тоқта – Шыңғыс Айтматовтың әйгілі «Ана – Жер Ана» драмасының бас кейіпкері Толғанайдың прототипі. 1965 жылы Алматыда консерваторияда оқып жүрген кезімде қырғыз еліндегі апамызға сәлем беруге Орынбай деген немере ағам екеуміз атпен кеттік. Үш күн жүріп, Шат­қал деген ауылға жеттік. Тоқта апамыз біздерді жылап-сықтап күтіп алды. Жиырма күн қонақтап жаттым. Апам­ның жасы 83-тен асқан еді. Сол кезде: «Қырғыздың Шыңғыс Айтматов деген жазушы жігіті келіп, өмір тарихымды, күйеуім Полатым мен үш бірдей ұлда­рым Омар, Оспан, Дәуренімнің соғыста қайтыс болғанын, елдің қалай күйзелгенін жазып алып кетті. Кітабына керек екен» деген еді. Соңынан М.Әуезов театрының тарихына үлкен жаңалық енгізген айтулы пьесаның туындағанын білесіздер. 

1959 жылы қараша айында Шым­кентке, театрға келдім. Бас режиссері Ғайнижамал Хайруллина екен. Мені Тамара Владимировна Панизовкина деген реквизитордың көмекшілігіне жұмысқа қабылдады. Қалада ешкімді танымаймын. Туысым жоқ. Баратын жерім болмаған соң, театрдың грим бөлмесінде тұруыма рұқсат берді. Көпшілік сахнасына түсемін. Кішкентай рөлдерде ойнаймын. Ғайнижамал апайымыз менің жағдайымды түсініп, әр сахнаға шыққаныма 1 сом төлетті. Ол кезде 1 сом дегенің көп ақша. Бір күні Шымкентке Асқар Тоқпанов келді. Ғайнижамал апай: «Мына Сапар деген жігіттің өнерге ынтасы зор. Осыны көріңізші?!» деді. Асқар Тоқпанов менімен шамалы сөйлескен соң, «Келсін Алматыға» деді. Сонымен 1964 жылы консерваторияға түстім. Режиссер мамандығы бойынша 1967 жылы бітіріп, М.Әуезов театрына жұмысқа қабылдандым. Үйлендім. Қолыма жалғыз шешемді алдым. Бірақ мұнда келген соң анамның қан қысымының көтеріліп кете беруіне байланысты қайтадан Шымкентке оралуыма тура келді. Сөйтіп қазақ театрына жұмысқа қабылдандым. 

1982 жылы Жақып Омаров театрға бас режиссер болып келіп, «Ақан сері – Ақтоқтыны» қайта қойды. Премьерасына Ғ.Мүсірепов арнайы келіп, сахнада тұрып маңдайымнан сүйді. «Шәкеннен (Айманов) кейін Ақанды көре алмай жүр едім. Ақаным тірілді ғой?!» деп қайыра құшақтап, көзіне жас алды. 

Актриса Айжан Жұмабекова, Қазақ­станның мәдениет қайраткері: –1967 жылы жазда М.Әуезовтің «Қарагөзімен» гастрольге шығайық деп жатқанбыз. «Біздің театрға жоғары білімді, көрікті мықты жас актер келіпті?!» – деп жұрт шу ете қалды. Келе «Қарагөздегі» Наршаға түсіп, бізбен бірге гастрольге аттанды. Жаз­­­дай гастрольде бірге ойнадық. Сапе­­кеңнің өзінің ақ маңдайлы, кербез, зия­­лылығы Наршаға дөп түсті. Б.Тәжі­­баевтың «Ана жүрегіндегі» соғыс­тан­ екі аяғынан айырылып оралған Арман­ды (қоюшы режиссер Т.Өтебаев) бал­дақпен сүйеніп, сахнаға зарлата әндетіп шық­қанда, залдағы көрермен толқып кететін. Сапекеңнің сахналық серіктесін өзіне үйіріп, тартып алатын қасиеті бар еді. Өте қуатты ойнайды. Ақан серіні сомда­ғанда нағыз серіні көз алдыңа елестететін.

Актриса Раушан Салова, «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері: – Гогольдың «Үйленуінде» – Подколесинді, мен Ага­фья Тихоновнаны ойнадым. «Толық әйел дегенде, ішкен асымды жерге қоя­мын» деген сөзін құтыртып айтқан­да, қасында тұрған біздер күлкімізді әрең тежейтінбіз. Актердің ерекше қасиеті – сахнадағы серіктесіне адалды­ғы! Д.Иса­бековтің «Ескі үйдегі екі кез­десуінде» (режиссер Ә.Құлданов) ол кісі – Ай­төрені, мен Зейнепті орындадым. Батырдың, шалдың, махаббат кейіп­керінің, сол сияқты кез келген бейненің шырайын кіргізе ойнайтын. Сөзін тез жаттап, бойына қондырып айтады. Сосын серіктесінен де сондай жауапкершілікті талап ететін. 

*  *  *
...М.Әуезовтің «Қарагөзінде» Сырымды ойнаған сәті қандай ғажап! Талдықорған театрынан келген көнекөз әртіс ағамыздың: «Сырымның рөлімен сахнада жанып, өртеніп кететін шығар деп едік. Жанып тұрған отсың ғой!» деп тамсанғаны әлі есінде. Еңбегі жанып, 1980 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі» құрметті атағы берілді. Шығармашылығындағы ең үлкен һәм айтулы рөлінің бірі М.Шатровтың «Сонда ғана жеңеміз» пьесасындағы «күнкөсемді» (режиссер Ж.Омаров) ойнағаны еді. Екі сағат отыз бес минут жүретін қойылымда сахнадан бір минут қол үзіп кете алмайсыз. Ол уақытта Ленинді Ресейде Калягин сомдаса, содан кейінгі сом бейнені қазақ актері бедерлей алды. Бұл ретте де оның тарихи тұлғаны бейне­леу­дегі еңбегі өзгелерге салып берген соны соқпақ іспетті еді. Асқар Тоқпа­нов ағасы қойылымнан соң грим бөлме­сіне арнайы келіп: «Сапар, мен де көсемді ойнап едім. «Ұстаздан шәкірт озар» деген осындай-ақ болар. Басымды идім!..» – деп көзіне жас алған екен жарықтық. Премьераға Мәскеуден театр сыншылары арнайы көруге келіпті. Петров, Ларин дегендер: «Калягиннен асырып ойнады. Мемлекеттік сыйлыққа ұсыну керек...» деп ұсыныс жасаған көрінеді. Өкінішке қарай «Қайта құруға» байланысты ол ұсыныстары жүзеге аспай қалды. Кейін бірақ мәскеуліктер оған осы рөлі үшін «Республиканың үздік адамы» деген төсбелгі тағыпты. Белгілі драматург Иран Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?» драмалық дастанында (режиссер Е.Оразымбетов) Абайды ойнауы өз алдына бөлек әңгіме. Қызылордаға апарып қойылғанда автор сахнаға шығып: «Менің Абайым. Абай осындай болған шығар» деп ризашылығын білдірген еді. 2014 жылы Астана қаласында өнер көрсеткенде белгілі театр сыншысы Әшірбек Сығай: «Қазіргі Абайды ойнап жүргендердің ішінде сізге жететін Абай жоқ» деп, қолын қысыпты. Мұнан асқан баға бар ма?!

Сая ҚАСЫМБЕК,

драматург

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу