Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

Назарбаев университетінің гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар мектебінде ХІХ Халықаралық түркі тіл білімі конференциясы өз жұмысын бастады.

Егемен Қазақстан
18.08.2018 11580
2

17-19 тамыз аралығында өтетін дәстүрлі ғылыми жиын тарихы 1982 жылы Берклиде Калифорния Университетінде басталған болатын, содан бері жетекші университеттерде Стамбулда, Лондонда, Анкарада, Майнцеде, Упсалада, Ізмірде, Сегеде, Оксфордта және басқа да академиялық орталықтарда өткізілген. Жиын екі жыл сайын бір рет, Түркия мен одан тыс жерлердегі университеттер арасында өтіп отырады. Бұл кездесу Орталық Азияда тұңғыш рет өтіп отыр. Упсала университетінің профессоры Эва Чато: «Бұл ғылыми конференция өз тарихында тұңғыш рет түркі әлемінің жүрегінде, алтын қазығында өтіп отыр. Түркі халықтары Еуразия кеңістігінде тарыдай шашылған. Қазақстан сол кеңістіктің тура ортасында орналасқан. Бұл жиын түркі тілдерде сөйлейтін ұлттардың бас қосқан орталығында өтуімен де құнды. Мен өзім, түркі әлемінің орталығына келгеніме аса қуаныштымын», деді.

Түркі академиясының қолдауымен өткен конференцияның ашылу салтанатында сөз сөйлеген академия басшысы Дархан Қыдырәлі Қазақстандағы түркітану ғылымының жаңа кезеңін Халықаралық Түркі академиясының Астанада құрылуымен тікелей байланыстыруға болатынын атап өтіп, түркітану ғылымына еңбек сіңірген ғалымдарға арнайы марапаттар тапсырды.

«Түркі академиясы түркі лингвистикасына байланысты біршама жұмыс атқарды. Экспедицияларын ұйымдастырып, сөздіктер шығардық. Олардың арасында Әмір Нәжіптің ХІV ғасыр түркі тілдерінің тарихи-салыстырмалы төрт томдық сөздігі, Көне түркі сөздігі, «Манас» сөздігі де бар. Сонымен қатар, жойылу қаупі бар түркі тілдеріне байланысты арнайы энциклопедиялық кітап шығарып, ЮНЕСКО-ның штаб пәтерінде үлкен халықаралық жиын өткізді. Биыл түркі лингвистикасы үшін айтулы жыл. Өйткені осыдан 125 жыл бұрын В.Томсен түркі жазуының кілтін тауып, оны дүние жүзіне паш еткен болатын. Содан бері түркология және түркі лингвистика саласында көптеген жұмыстар атқарылып, іргелі еңбектер жазылды. Соның ішінде осында отырған ғалымдардың да еңбектері бар. Біз Томсеннің осы жаңалығына орай жиын өткізіп, арнайы медаль шығарып, түркологияға еңбегі сіңген ғалымдарды марапаттаған болатынбыз. Бүгін де түркі лингвистикасына еңбек сіңіріп жүрген әріптестерімізді осы конференция аясында марапаттасақ деп отырмыз. Бұл біз үшін де – үлкен мәртебе», деді Түркі академиясының басшысы Дархан Қыдырәлі.

Халықаралық Түркі академиясының В.Томсен медалімен Франкфурт университетінің профессоры, қазіргі түркі тілдері мен көне түркі тіліне байланысты іргелі зерттеулерімен түркітану ғылымына ерен еңбек сіңіргені үшін Ирина Невская, А.Мицкевич университетінің профессоры, қырым татарларының және қазақ тілдеріне байланысты зерттеулері үшін Генрик Янковский, ал Түркі академиясының арнайы алтын медалімен Упсала университетінің профессоры, салыстырмалы түркі тіл білімін зерттеуде жетістікке жеткені үшін Эва Чато марапатталды.

Түркі тілдерінің ортақ және жекелеген өзекті мәселелеріне арналған бұл конференция түркітанудағы маңызды ғылыми жиындардың қатарында. Түркі тіл білімінің көне және бүгінгі заңдылықтары ғалымдар үшін аса маңызды болып отыр.

Үш күнгі ғылыми жиын аясында «Сібірдің жойылып бара жатқан түркі тілдерінің құжаттамасы», «Түркі және басқа да трансеуразиялық тілдердегі әртүрлі мәнділік пен реттілік» тақырыптарында семинарлар өтіп жатыр.

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

Суреттерді түсірген Ерлан Омар

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу